ममापि बालकस्तत्र रोहिणीप्रसवी हि यः । स रक्षणीयो भवता यथायं तनयो निजः ।। ५-५-
माझंही एक बाळ तिथे आहे, रोहिणीच्या पोटी जन्मलेलं. त्याची जशी काळजी तू आपल्या मुलासारखी घे, तसंच त्याचं रक्षण कर.
इत्युक्ताः प्रययुर्गोपा नन्दगोपपुरोगमाः । शकटारोपितैर्भाण्डैः करं दत्त्वा महाबलाः ।। ५-५-
असं सांगितल्यावर, नंदाच्या पुढाकाराने सगळे गवळे आपलं सामान गाड्यांवर चढवून, कर भरून, मोठ्या ताकदीने निघून गेले.
वसतां गोकुले तेषां पूतना बालघातिनी । सुप्तं कृषूणमुपादाय रात्रौ तस्मै ददौ स्तनम् ।। ५-५-
गोकुळात राहात असताना, बाळांना मारणारी पूतना रात्री झोपलेल्या कृष्णाला उचलून तिचं दूध पाजायला गेली.
यस्मै यस्मै स्तनं पूतना सम्प्रयच्छति । तस्य तस्य क्षणोनाङ्ग बालकस्योपहन्यते ।। ५-५-
पुतना ज्या बाळाला तिचं दूध पाजायची, ते बाळ क्षणात मरून जायचं.
कुषूणस्तस्याः स्तनं गाढ़ं कराभ्यामवपीड़ितम् । गृहोत्वा प्राणसहितं पपौ कोपसमन्वितः ।। ५-५-
पण कृष्णानं तिच्या घट्ट छातीला दोन्ही हातांनी पकडलं आणि रागाने तिच्या दूधासोबत तिचा जीवही शोषून घेतला.
सा विमुक्तमहारावा विच्छिन्नस्त्रंयुबन्धना । पपात पूतना भूमौ म्रियमाणतिभीषणा ।। ५-५-
ती मोठ्याने किंचाळली, तिचे हातपाय सैल झाले आणि ती पूतना मरताना भयंकर दिसत जमिनीवर कोसळली.
तन्नादश्रुतिसन्त्रासात् प्रबुद्धास्ते व्रजौकसः । ददृशुः पूतनोत्सङ्गे कृषूणं ताञ्च निपातिताम् ।। ५-५-
त्या आवाजाच्या भीतीने व्रजवासी जागे झाले. त्यांनी पूतनाच्या मांडीवर कृष्णाला आणि तिला पडलेली पाहिली.
आदाय कृषूणं सन्त्रस्ता यशोदापि द्रिजोत्तम! गोपुच्छं भ्राम्य हस्तेन बालदोषमपाकरोत् ।। ५-५-
भीतीने यशोदा कृष्णाला उचलून घेतली आणि वाईटाचा प्रभाव जाऊन जावा म्हणून गायीचा शेपटा हातात धरून कृष्णाभोवती फिरवला.
गोः करीषमुपादाय नन्दगोफोऽपि मस्तके । कृषूणस्य प्रददौ रक्षां कुर्वंश्चैतदुदोरयन् ।। ५-५-
नंदगोपानंही गायीचं शेण घेऊन कृष्णाच्या डोक्यावर लावलं आणि त्याचं रक्षण व्हावं म्हणून मंत्र म्हणत पूजा केली.
रक्षतु त्वामशेषाणां भूतानां प्रभवो हरिः । यस्य नाभिसमुदूभूतपङ्कजादभवज्जगत् ।। ५-५-
सर्व सृष्टीचा आधार असलेला हरि, ज्याच्या नाभीतील कमळातून हे जग निर्माण झालं, तो तुझं रक्षण करो.
येन दंष्ट्राग्रविधृता धारयत्यवनी जगत् । वराहरूपधूगू देवः स त्वां रक्षतु केशवः ।। ५-५-
वराह रूपातील केशव, ज्याने आपल्या सुळ्यावर पृथ्वी आणि जग धारण केलं, तो देव तुझं रक्षण करो.
नखाङूकुरविनिर्भिन्न-वैरिवक्षःस्थलो विभुः । नृसिंहरूपी सर्व्वत्र स त्वां रक्षतु केशवः ।। ५-५-
सर्वत्र व्यापणारा केशव, जो नरसिंह रूपात शत्रूच्या छातीला नखांनी फाडतो, तो तुझं सर्वत्र रक्षण करो.
वामनो रक्षतु सदा भवन्तं यः क्षणादभूत् । त्रिविक्रमः क्रमाकान्त-त्रैलोक्यः स्फुरदायुधः ।। ५-५-
जो वामन क्षणात त्रिविक्रम झाला, ज्याच्या पावलांनी तीनही लोक व्यापले आणि ज्याची शस्त्रं तेजस्वी आहेत, तो तुझं नेहमी रक्षण करो.
शिरस्ते पातु गोविन्दः कणठं रक्षतु केशवः । गुह्यञ्च जठरं विष्णुर्जङ्घा-पादौ जनार्द्दनः ।। ५-५-
गोविंद तुझं डोकं, केशव तुझं गळा, विष्णू तुझं गुप्तांग आणि पोट, तर जनार्दन तुझ्या मांडी आणि पायांचं रक्षण करो.
मुखं बाहू प्रबाहू च मनः सर्व्वेन्द्रियाणि च । रक्षत्वव्याहतैश्वर्य्यस्तव नारयणोऽव्ययः ।। ५-५-
अखंड सामर्थ्याचा आणि नाश न होणारा नारायण तुझं मुख, दोन्ही हात, मन आणि सर्व इंद्रियांचं रक्षण करो.
शाङ्ग-चक्र-गदा-खडूग-शङ्खनादहताः क्षयम् । गच्छन्तु प्रते-कुष्माण्ड-राक्षसा ये तवाहिताः ।। ५-५-
शार्ङ्ग, चक्र, गदा, खड्ग आणि शंखाच्या नादाने तुझे शत्रू, पिशाच्च, कूष्मांड आणि राक्षस नष्ट होवोत.
त्वां पातु दिक्षु वैकुणठो विदिक्षु मधुसूदनः । ह्टषीकेशोऽम्बरे भूमौ रक्षतु त्वां महीधरः ।। ५-५-
सर्व दिशांना वैकुंठ, कोपऱ्यांना मधुसूदन, आकाशात हृषीकेश आणि पृथ्वीवर महिधर तुझं रक्षण करो.
एवं कृतस्वस्त्ययनो नन्दगोपेन बालकः । शायितः शकटस्याधो बालपर्य्यङ्किकातले ।। ५-५-
अशा प्रकारे नंदगोपानं रक्षणाची पूजा करून बाळाला गाड्याखाली, त्याच्यासाठी तयार केलेल्या झोपाळ्यावर झोपवलं.
ते च गोपा महदू दृष्ट्वा पूतनायाः कलेवरम् । मृतायाः परमं त्रासं विस्मयं परमं ययुः ।। ५-५-
त्या गवळ्यांनी पूतनेचं प्रचंड शरीर मृत अवस्थेत पाहिलं, तेव्हा त्यांना फार भीती वाटली आणि मोठं आश्चर्यही वाटलं.
कदाचिच्छकटाधस्ताच्छयानो मधुसूदनः । चिक्षेप चरणावूद्ध्व स्तन्यार्थी प्ररुरोद च ।। ४-६-
एकदा मधुसूदन गाड्याखाली झोपला असताना, त्याने दूध हवं म्हणून पाय वर उचलले आणि रडायला लागला.
तस्य पादप्रहारेणा शकटं परिवर्त्तितम् । विध्वस्तकुम्भभाणडं बै विपरीतं पपात च ।। ४-६-
त्याच्या पायाच्या धक्क्याने गाडी उलटली, तिच्यातली भांडी फुटली आणि गाडी उलट बाजूला पडली.
ततो हाहाकृतं सर्व्वो गोपगोपीजनो द्रिज ! आजगामाथ ददृशे बालमुत्तानशायिनम् ।। ४-६-
मग सगळे गवळे आणि त्यांची बायका घाबरून ओरडत तिथे आले आणि बाळाला पाठवर झोपलेलं पाहिलं.
गोपाः केनेति केनेदं शकटं पखिर्त्तितम् । तत्रैवं बालकाश्वोचुर्बालेनानेन पातितम् ।। ४-६-
गवळे विचारू लागले, 'ही गाडी कोणी उलटवली?' तिथल्या मुलांनी सांगितलं, 'ही गाडी या बाळाने उलटवली.'
ततः पुनरतीवासन् गोपा विस्मितचेतसः । नन्दगोपोऽपि जग्राह बालमत्यन्तविस्मितः ।। ४-६-
तेव्हा पुन्हा गवळे खूपच आश्चर्यचकित झाले आणि नंदगोपही मोठ्या आश्चर्याने बाळाला उचलून घेतला.
यशोदा शकटारूढ़भग्रभाण्डकपालिकाः । शकटं चार्च्चयामास दधि-पुष्प-फलाक्षतैः ।। ४-६-
यशोदा आणि इतर स्त्रिया, ज्या गाडीत चढून फुटलेली भांडी गोळा करत होत्या, त्यांनी दही, फुलं, फळं आणि अक्षता यांनी गाडीची पूजा केली.
गर्गश्व गोकुले तत्र वसुदेवप्रणोदितः । प्रच्छन्न एव गोपानां संस्काराकरोत् तयोः ।। ४-६-
गर्ग ऋषींनी, वसुदेव यांच्या सांगण्यावरून, गोकुळात गुप्तपणे त्या दोन्ही मुलांची संस्कार विधी केली.
ज्येष्ठञ्च राममित्याह कृष्णञ्चवै तथापरम् । गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो नाम कुर्व्वन् महामतिः ।। ४-६-
गर्ग ऋषींनी मोठ्या बुद्धीने मोठ्या मुलाचं नाव 'राम' आणि दुसऱ्याचं 'कृष्ण' असं ठेवलं.
स्वल्पेनैव हि कालेन रिङ्गिणौ तौ तदा ब्रजे । घृष्टजानुकरौ तौ हि बभूवतुरुभावपि ।। ४-६-
थोड्याच दिवसांत ते दोघं गुडघ्यांवर चालायला लागले आणि व्रजामध्ये इकडेतिकडे फिरू लागले.
करीषभस्मदिग्धाङ्गौ भ्रममाणावितस्ततः । न निवारायितु शेके यशोदा न च रोहिणी ।। ४-६-
त्यांच्या अंगाला शेण आणि राख लागलेली असायची, ते इकडेतिकडे भटकायचे आणि यशोदा किंवा रोहिणी त्यांना थांबवू शकत नव्हत्या.
गोवांटमध्ये क्रीड़न्तौ वत्सवाटगतौ पुनः । तदहर्जातगोवतूसपुच्छाकर्षणतत्परौ ।। ४-६-
गायींच्या गोठ्यात खेळत असताना ते दोघं वासरांच्या जागी गेले आणि त्या दिवशी नव्या जन्मलेल्या वासरांच्या शेपटी ओढण्यात दंग झाले.