उत्पन्नश्वापि मृत्युर्मे भूतपूर्व्वः स वै किल । इत्येतदू बालिका प्राह देवकीगर्भसम्भवा ।। ५-४-
माझ्यासाठी पूर्वीही मृत्यू आला होता, तो पुन्हा आला तरी चालेल—अशी देवकीच्या गर्भातून जन्मलेली कन्या म्हणाली.
तस्मादू बालेषु परमो यत्रः कार्य्यो महीतले । यत्रोद्रिक्तं बलं बाले स हन्तव्यः प्रयत्रतः ।। ५-४-
म्हणून, पृथ्वीवर जिथे कुठे असामान्य मुले असतील किंवा एखाद्या मुलात जास्त बळ असेल, तिथे त्याचा नाश करायलाच हवा.
इत्याज्ञाप्यासुरान् कंसः प्रविश्यात्मगृहं ततः । मुमोच वसुदेवञ्च देवकीञ्च निरोधतः ।। ५-४-
अशी आज्ञा देऊन कंसाने आपल्या घरी जाऊन वसुदेव आणि देवकी यांना बंदिवासातून सोडले.
युवयोर्घातिता गर्भा वृथैवैते मयाधुना । कोऽप्यन्य एव नाशाय बालो मम समुदूगतः ।। ५-४-
तुमच्या पोटी असलेली मुले मी मारली, ती आता व्यर्थ गेली; माझ्या विनाशासाठी दुसरंच एखादं मूल जन्माला आलं आहे.
तदलं परितापेन नूनं तद्भाविनो हि ते । अर्भका युवयोर्दोषाच्चायुषो यद्रियोजिताः ।। ५-४-
म्हणून आता दुःख करू नका; त्या मुलांचं तसंच होणं ठरलेलं होतं. तुमच्या चुकीमुळे त्यांचं आयुष्य कमी झालं.
इत्याश्वास्य विमुक्त्वां च कंसस्तौ परिशङ्कितः । अन्तर्गहं द्रिजश्वेष्ठ प्रविवेश पुनः स्वकम् ।। ५-४-
असं समजावून आणि सोडून, कंसाने अजूनही शंका मनात ठेवून पुन्हा आपल्या अंतरगृहात प्रवेश केला.
विमुक्तो वसुदेवोऽस्य नन्दस्य शकटं गतः । प्रह्टष्टं दृष्टवान् नन्दं पूत्रो जातो ममेति वै ।। ५-५-
वसुदेव सुटल्यावर नंदाच्या गाडीपाशी गेला आणि नंद आनंदाने 'माझ्या घरी मुलगा झाला!' असं म्हणताना पाहिलं.
वसुदेवोऽपि तं प्राह दिष्ठया दिष्ठयति सादरम् । वार्द्धकेऽपि समुत्पन्नस्तनयोऽयं तवाघुना ।। ५-५-
वसुदेवानेही त्याला आदराने म्हटलं, 'तुझ्या म्हातारपणीही चांगल्या नशिबाने मुलगा झाला.'
दत्तो हि वार्षिकः सर्व्वो भवद्भिर्नृ पतेः करः । यदर्थमागतास्तस्मान्नावस्थेयं महाधनाः ।। ५-५-
तुम्ही सर्वांनी राजाचा वार्षिक कर दिला आहे; त्यासाठीच इथे आलात, म्हणून श्रीमंत लोकांनो, इथे थांबायचं कारण नाही.
यदर्थमागताः कार्य्यं तन्निष्पन्नं किमास्यते ? भतद्भिर्गम्यतां नन्द! तच्छीघ्रं निजगोकुलम् ।। ५-५-
ज्या कामासाठी तुम्ही आलात ते पूर्ण झालं, मग इथे का थांबता? नंदा, लवकर आपल्या गोकुलात परत जा.
ममापि बालकस्तत्र रोहिणीप्रसवी हि यः । स रक्षणीयो भवता यथायं तनयो निजः ।। ५-५-
माझंही एक बाळ तिथे आहे, रोहिणीच्या पोटी जन्मलेलं. त्याची जशी काळजी तू आपल्या मुलासारखी घे, तसंच त्याचं रक्षण कर.
इत्युक्ताः प्रययुर्गोपा नन्दगोपपुरोगमाः । शकटारोपितैर्भाण्डैः करं दत्त्वा महाबलाः ।। ५-५-
असं सांगितल्यावर, नंदाच्या पुढाकाराने सगळे गवळे आपलं सामान गाड्यांवर चढवून, कर भरून, मोठ्या ताकदीने निघून गेले.
वसतां गोकुले तेषां पूतना बालघातिनी । सुप्तं कृषूणमुपादाय रात्रौ तस्मै ददौ स्तनम् ।। ५-५-
गोकुळात राहात असताना, बाळांना मारणारी पूतना रात्री झोपलेल्या कृष्णाला उचलून तिचं दूध पाजायला गेली.
यस्मै यस्मै स्तनं पूतना सम्प्रयच्छति । तस्य तस्य क्षणोनाङ्ग बालकस्योपहन्यते ।। ५-५-
पुतना ज्या बाळाला तिचं दूध पाजायची, ते बाळ क्षणात मरून जायचं.
कुषूणस्तस्याः स्तनं गाढ़ं कराभ्यामवपीड़ितम् । गृहोत्वा प्राणसहितं पपौ कोपसमन्वितः ।। ५-५-
पण कृष्णानं तिच्या घट्ट छातीला दोन्ही हातांनी पकडलं आणि रागाने तिच्या दूधासोबत तिचा जीवही शोषून घेतला.
सा विमुक्तमहारावा विच्छिन्नस्त्रंयुबन्धना । पपात पूतना भूमौ म्रियमाणतिभीषणा ।। ५-५-
ती मोठ्याने किंचाळली, तिचे हातपाय सैल झाले आणि ती पूतना मरताना भयंकर दिसत जमिनीवर कोसळली.
तन्नादश्रुतिसन्त्रासात् प्रबुद्धास्ते व्रजौकसः । ददृशुः पूतनोत्सङ्गे कृषूणं ताञ्च निपातिताम् ।। ५-५-
त्या आवाजाच्या भीतीने व्रजवासी जागे झाले. त्यांनी पूतनाच्या मांडीवर कृष्णाला आणि तिला पडलेली पाहिली.
आदाय कृषूणं सन्त्रस्ता यशोदापि द्रिजोत्तम! गोपुच्छं भ्राम्य हस्तेन बालदोषमपाकरोत् ।। ५-५-
भीतीने यशोदा कृष्णाला उचलून घेतली आणि वाईटाचा प्रभाव जाऊन जावा म्हणून गायीचा शेपटा हातात धरून कृष्णाभोवती फिरवला.
गोः करीषमुपादाय नन्दगोफोऽपि मस्तके । कृषूणस्य प्रददौ रक्षां कुर्वंश्चैतदुदोरयन् ।। ५-५-
नंदगोपानंही गायीचं शेण घेऊन कृष्णाच्या डोक्यावर लावलं आणि त्याचं रक्षण व्हावं म्हणून मंत्र म्हणत पूजा केली.
रक्षतु त्वामशेषाणां भूतानां प्रभवो हरिः । यस्य नाभिसमुदूभूतपङ्कजादभवज्जगत् ।। ५-५-
सर्व सृष्टीचा आधार असलेला हरि, ज्याच्या नाभीतील कमळातून हे जग निर्माण झालं, तो तुझं रक्षण करो.
येन दंष्ट्राग्रविधृता धारयत्यवनी जगत् । वराहरूपधूगू देवः स त्वां रक्षतु केशवः ।। ५-५-
वराह रूपातील केशव, ज्याने आपल्या सुळ्यावर पृथ्वी आणि जग धारण केलं, तो देव तुझं रक्षण करो.
नखाङूकुरविनिर्भिन्न-वैरिवक्षःस्थलो विभुः । नृसिंहरूपी सर्व्वत्र स त्वां रक्षतु केशवः ।। ५-५-
सर्वत्र व्यापणारा केशव, जो नरसिंह रूपात शत्रूच्या छातीला नखांनी फाडतो, तो तुझं सर्वत्र रक्षण करो.
वामनो रक्षतु सदा भवन्तं यः क्षणादभूत् । त्रिविक्रमः क्रमाकान्त-त्रैलोक्यः स्फुरदायुधः ।। ५-५-
जो वामन क्षणात त्रिविक्रम झाला, ज्याच्या पावलांनी तीनही लोक व्यापले आणि ज्याची शस्त्रं तेजस्वी आहेत, तो तुझं नेहमी रक्षण करो.
शिरस्ते पातु गोविन्दः कणठं रक्षतु केशवः । गुह्यञ्च जठरं विष्णुर्जङ्घा-पादौ जनार्द्दनः ।। ५-५-
गोविंद तुझं डोकं, केशव तुझं गळा, विष्णू तुझं गुप्तांग आणि पोट, तर जनार्दन तुझ्या मांडी आणि पायांचं रक्षण करो.
मुखं बाहू प्रबाहू च मनः सर्व्वेन्द्रियाणि च । रक्षत्वव्याहतैश्वर्य्यस्तव नारयणोऽव्ययः ।। ५-५-
अखंड सामर्थ्याचा आणि नाश न होणारा नारायण तुझं मुख, दोन्ही हात, मन आणि सर्व इंद्रियांचं रक्षण करो.
शाङ्ग-चक्र-गदा-खडूग-शङ्खनादहताः क्षयम् । गच्छन्तु प्रते-कुष्माण्ड-राक्षसा ये तवाहिताः ।। ५-५-
शार्ङ्ग, चक्र, गदा, खड्ग आणि शंखाच्या नादाने तुझे शत्रू, पिशाच्च, कूष्मांड आणि राक्षस नष्ट होवोत.
त्वां पातु दिक्षु वैकुणठो विदिक्षु मधुसूदनः । ह्टषीकेशोऽम्बरे भूमौ रक्षतु त्वां महीधरः ।। ५-५-
सर्व दिशांना वैकुंठ, कोपऱ्यांना मधुसूदन, आकाशात हृषीकेश आणि पृथ्वीवर महिधर तुझं रक्षण करो.
एवं कृतस्वस्त्ययनो नन्दगोपेन बालकः । शायितः शकटस्याधो बालपर्य्यङ्किकातले ।। ५-५-
अशा प्रकारे नंदगोपानं रक्षणाची पूजा करून बाळाला गाड्याखाली, त्याच्यासाठी तयार केलेल्या झोपाळ्यावर झोपवलं.
ते च गोपा महदू दृष्ट्वा पूतनायाः कलेवरम् । मृतायाः परमं त्रासं विस्मयं परमं ययुः ।। ५-५-
त्या गवळ्यांनी पूतनेचं प्रचंड शरीर मृत अवस्थेत पाहिलं, तेव्हा त्यांना फार भीती वाटली आणि मोठं आश्चर्यही वाटलं.
कदाचिच्छकटाधस्ताच्छयानो मधुसूदनः । चिक्षेप चरणावूद्ध्व स्तन्यार्थी प्ररुरोद च ।। ४-६-
एकदा मधुसूदन गाड्याखाली झोपला असताना, त्याने दूध हवं म्हणून पाय वर उचलले आणि रडायला लागला.