हे प्रलम्ब! महाबाहो ! केशिन् !धेनुक!पूतने ! अरिष्टाद्यस्तथा चान्यैः श्रूयतां वचनं मम ।। ५-४-
'हे प्रलंबा, महाबाहू, केशी, धेनुक, पूतना, अरिष्ट आणि इतर सर्व, माझे बोलणे ऐका.'
मां हन्तुममरैर्यत्रः कृतः किल दुरात्मभिः । मद्रीर्य्यतापितैवींरो न त्वेतान् गणयाम्यहम् ।। ५-४-
'देवतांनी अनेकदा मला मारण्याचा प्रयत्न केला, आणि इंद्रानेही मला त्रास दिला, पण मी त्यांना काहीच समजत नाही.'
किमिन्द्रणाल्पवीर्य्येण किं हरेणैकचारिणा । हरिणा वापि किं साध्यं छिद्रष्वसुरघातिना ।। ५-४-
इंद्राचं बळ कमी आहे, हरि एकटाच फिरतो, मग त्यांच्याने काय साध्य होईल? हरि जरी असुरांचा नाश करणारा असला, तरी दोष शोधून काय मिळणार?
किमादित्यैः किं वसुभिरल्पवीय्यैः किमग्रिभिः । किञ्चान्यैरमरैः सर्व्वैर्मदूबाहुबलनिर्ज्जितैः ।। ५-४-
आदित्यांचं किंवा वसूंमधलं बळ थोडंच आहे, मग त्यांच्याने काय होईल? मरुत किंवा इतर अमर लोक, ज्यांना माझ्या हाताच्या बळाने हरवलंय, त्यांच्याने काय साध्य होईल?
किं न दृष्टोऽमरपतिर्मया संयुगमेत्य सः । पृष्ठेनैव वहन् वाणानपागच्छन्न वक्षसा ।। ५-४-
मी स्वतः अमरांचा राजा युद्धात आला आणि शेवटी पाठीवर बाण घेऊन, छाती वळवून पळून गेला, हे पाहिलं नाही का?
मद्राष्ट्रे वारिता वृष्टिर्यदा शक्रेणा किं तदा । मद्राणभिन्नैर्जलदैरापोऽमुक्ता यथेप्सिताः ।। ५-४-
मद्र देशात इंद्राने पाऊस थांबवला, त्याचं काय? मद्रांनी ढग फोडले आणि हव्या तशा पाण्याची वर्षा केलीच.
किमुर्व्ब्यामवनीपाला मद्रबाहुबलभीरवः । न सर्व्वे सन्नतिं याता जरासन्धमृते गुरुम् ।। ५-४-
जमिनीवर बलाढ्य राजे असले, तरी जरासंधाशिवाय दुसऱ्या कोणालाही सगळ्यांनी मान डोक्यावर घेतली नाही.
अमरेषु च मेऽवज्ञा जायते दैत्यपुङ्गवाः । हास्यं मे जायते बींरास्तेषु यत्रपरेष्वपि ।। ५-४-
अमरांमध्ये मला काहीच किंमत वाटत नाही, दैत्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, ते सगळे मला हास्यास्पद वाटतात.
तथापि खलु दुष्टानां तेषामभ्यधिकं मया । अपकाराय देत्येन्द्रा यतनीयं दुरात्मनाम् ।। ५-४-
तरीही, दैत्यराजांनो, त्या दुष्टांचा नाश करण्यासाठी मला अधिक प्रयत्न करायलाच हवेत, कारण ते खरोखर वाईट आहेत.
तदू ये यशस्विनः केचित् पृथिव्यां ये च यज्विनः । कार्य्यो देबापकाराय तेषां सर्व्वात्मना वधः ।। ५-४-
म्हणून, पृथ्वीवर जे प्रसिद्ध आहेत किंवा यज्ञ करणारे आहेत, त्यांचा देवांना त्रास देण्यासाठी पूर्णपणे नाश करावा लागेल.
उत्पन्नश्वापि मृत्युर्मे भूतपूर्व्वः स वै किल । इत्येतदू बालिका प्राह देवकीगर्भसम्भवा ।। ५-४-
माझ्यासाठी पूर्वीही मृत्यू आला होता, तो पुन्हा आला तरी चालेल—अशी देवकीच्या गर्भातून जन्मलेली कन्या म्हणाली.
तस्मादू बालेषु परमो यत्रः कार्य्यो महीतले । यत्रोद्रिक्तं बलं बाले स हन्तव्यः प्रयत्रतः ।। ५-४-
म्हणून, पृथ्वीवर जिथे कुठे असामान्य मुले असतील किंवा एखाद्या मुलात जास्त बळ असेल, तिथे त्याचा नाश करायलाच हवा.
इत्याज्ञाप्यासुरान् कंसः प्रविश्यात्मगृहं ततः । मुमोच वसुदेवञ्च देवकीञ्च निरोधतः ।। ५-४-
अशी आज्ञा देऊन कंसाने आपल्या घरी जाऊन वसुदेव आणि देवकी यांना बंदिवासातून सोडले.
युवयोर्घातिता गर्भा वृथैवैते मयाधुना । कोऽप्यन्य एव नाशाय बालो मम समुदूगतः ।। ५-४-
तुमच्या पोटी असलेली मुले मी मारली, ती आता व्यर्थ गेली; माझ्या विनाशासाठी दुसरंच एखादं मूल जन्माला आलं आहे.
तदलं परितापेन नूनं तद्भाविनो हि ते । अर्भका युवयोर्दोषाच्चायुषो यद्रियोजिताः ।। ५-४-
म्हणून आता दुःख करू नका; त्या मुलांचं तसंच होणं ठरलेलं होतं. तुमच्या चुकीमुळे त्यांचं आयुष्य कमी झालं.
इत्याश्वास्य विमुक्त्वां च कंसस्तौ परिशङ्कितः । अन्तर्गहं द्रिजश्वेष्ठ प्रविवेश पुनः स्वकम् ।। ५-४-
असं समजावून आणि सोडून, कंसाने अजूनही शंका मनात ठेवून पुन्हा आपल्या अंतरगृहात प्रवेश केला.
विमुक्तो वसुदेवोऽस्य नन्दस्य शकटं गतः । प्रह्टष्टं दृष्टवान् नन्दं पूत्रो जातो ममेति वै ।। ५-५-
वसुदेव सुटल्यावर नंदाच्या गाडीपाशी गेला आणि नंद आनंदाने 'माझ्या घरी मुलगा झाला!' असं म्हणताना पाहिलं.
वसुदेवोऽपि तं प्राह दिष्ठया दिष्ठयति सादरम् । वार्द्धकेऽपि समुत्पन्नस्तनयोऽयं तवाघुना ।। ५-५-
वसुदेवानेही त्याला आदराने म्हटलं, 'तुझ्या म्हातारपणीही चांगल्या नशिबाने मुलगा झाला.'
दत्तो हि वार्षिकः सर्व्वो भवद्भिर्नृ पतेः करः । यदर्थमागतास्तस्मान्नावस्थेयं महाधनाः ।। ५-५-
तुम्ही सर्वांनी राजाचा वार्षिक कर दिला आहे; त्यासाठीच इथे आलात, म्हणून श्रीमंत लोकांनो, इथे थांबायचं कारण नाही.
यदर्थमागताः कार्य्यं तन्निष्पन्नं किमास्यते ? भतद्भिर्गम्यतां नन्द! तच्छीघ्रं निजगोकुलम् ।। ५-५-
ज्या कामासाठी तुम्ही आलात ते पूर्ण झालं, मग इथे का थांबता? नंदा, लवकर आपल्या गोकुलात परत जा.
ममापि बालकस्तत्र रोहिणीप्रसवी हि यः । स रक्षणीयो भवता यथायं तनयो निजः ।। ५-५-
माझंही एक बाळ तिथे आहे, रोहिणीच्या पोटी जन्मलेलं. त्याची जशी काळजी तू आपल्या मुलासारखी घे, तसंच त्याचं रक्षण कर.
इत्युक्ताः प्रययुर्गोपा नन्दगोपपुरोगमाः । शकटारोपितैर्भाण्डैः करं दत्त्वा महाबलाः ।। ५-५-
असं सांगितल्यावर, नंदाच्या पुढाकाराने सगळे गवळे आपलं सामान गाड्यांवर चढवून, कर भरून, मोठ्या ताकदीने निघून गेले.
वसतां गोकुले तेषां पूतना बालघातिनी । सुप्तं कृषूणमुपादाय रात्रौ तस्मै ददौ स्तनम् ।। ५-५-
गोकुळात राहात असताना, बाळांना मारणारी पूतना रात्री झोपलेल्या कृष्णाला उचलून तिचं दूध पाजायला गेली.
यस्मै यस्मै स्तनं पूतना सम्प्रयच्छति । तस्य तस्य क्षणोनाङ्ग बालकस्योपहन्यते ।। ५-५-
पुतना ज्या बाळाला तिचं दूध पाजायची, ते बाळ क्षणात मरून जायचं.
कुषूणस्तस्याः स्तनं गाढ़ं कराभ्यामवपीड़ितम् । गृहोत्वा प्राणसहितं पपौ कोपसमन्वितः ।। ५-५-
पण कृष्णानं तिच्या घट्ट छातीला दोन्ही हातांनी पकडलं आणि रागाने तिच्या दूधासोबत तिचा जीवही शोषून घेतला.
सा विमुक्तमहारावा विच्छिन्नस्त्रंयुबन्धना । पपात पूतना भूमौ म्रियमाणतिभीषणा ।। ५-५-
ती मोठ्याने किंचाळली, तिचे हातपाय सैल झाले आणि ती पूतना मरताना भयंकर दिसत जमिनीवर कोसळली.
तन्नादश्रुतिसन्त्रासात् प्रबुद्धास्ते व्रजौकसः । ददृशुः पूतनोत्सङ्गे कृषूणं ताञ्च निपातिताम् ।। ५-५-
त्या आवाजाच्या भीतीने व्रजवासी जागे झाले. त्यांनी पूतनाच्या मांडीवर कृष्णाला आणि तिला पडलेली पाहिली.
आदाय कृषूणं सन्त्रस्ता यशोदापि द्रिजोत्तम! गोपुच्छं भ्राम्य हस्तेन बालदोषमपाकरोत् ।। ५-५-
भीतीने यशोदा कृष्णाला उचलून घेतली आणि वाईटाचा प्रभाव जाऊन जावा म्हणून गायीचा शेपटा हातात धरून कृष्णाभोवती फिरवला.
गोः करीषमुपादाय नन्दगोफोऽपि मस्तके । कृषूणस्य प्रददौ रक्षां कुर्वंश्चैतदुदोरयन् ।। ५-५-
नंदगोपानंही गायीचं शेण घेऊन कृष्णाच्या डोक्यावर लावलं आणि त्याचं रक्षण व्हावं म्हणून मंत्र म्हणत पूजा केली.
रक्षतु त्वामशेषाणां भूतानां प्रभवो हरिः । यस्य नाभिसमुदूभूतपङ्कजादभवज्जगत् ।। ५-५-
सर्व सृष्टीचा आधार असलेला हरि, ज्याच्या नाभीतील कमळातून हे जग निर्माण झालं, तो तुझं रक्षण करो.