अद्यवै देव । कंसोऽयं कुरुते मम घातनम् । अवतीर्ण इति ज्ञात्वा त्वमस्मिन मम मन्दिरे ।। ५-३-
आज, हे देव, कंस मला मारण्याचा प्रयत्न करतोय, कारण त्याला माहित आहे की तू अवतरला आहेस; तू माझ्या घरात आहेस.
योऽनन्तरूपोऽखिलविशरूपो गर्भेषु लोकान् वपुषा बिभर्त्ति । प्रसीदतामेष स देवदेवः स्वमाययावुष्कृतबालरूपः ।। ५-३-
जो अनंत रूपाचा, अख्ख्या विश्वाचं रूप असलेला, गर्भात साऱ्या लोकांना आपल्या देहात धारण करणारा आहे—तो देवांचा देव, आपल्या मायेमुळे बालरूप धारण करून प्रकट झालेला, कृपा करो.
उपसहर सर्व्वात्मन् । रूपमेज्वतुर्भुजम् । जानातु मावतारं ते कंसोऽयं दितिजाधमः ।। ५-३-
हे सर्वांचा आत्मा, तुझं हे चार भुजांचं रूप मागे घे, म्हणजे कंस, तो दैत्यांचा दुष्ट पुत्र, तुझ्या अवताराची कल्पना करू शकणार नाही.
ततोऽहं यत् त्वया पूर्व्वं पुत्रार्थिन्या तदद्य ते । सफलं देवि। सञ्जातं जातोऽहं यत् तवोदरात् ।। ५-३-
म्हणून, पूर्वी तू मला पुत्रासाठी दिलेलं वचन, ते आज पूर्ण झालं, हे देवी; मी तुझ्या उदरातून जन्म घेतला आहे.
इत्युक्त्वा भगवांस्तूष्णीं बभूव मुनिसत्तम । वसुदेवोऽपि तं रात्रावादाय प्रययौ बहिः ।। ५-३-
भगवान असे बोलून शांत झाले, हे श्रेष्ठ ऋषी. मग वसुदेव रात्री त्याला घेऊन बाहेर गेला.
मोहिताश्वाभवंस्तत्र रक्षिणो योगनिद्रया । मथुराद्रारपालाश्व ब्रजत्यानकदुन्दुभौ ।। ५-३-
तेथे रक्षक आणि त्यांच्या घोड्यांना योगनिद्रेमुळे झोप लागली होती, म्हणून अनकदुंदुभी मथुरेतून जात असताना कुणालाही कळले नाही.
वर्षतां जलदानाञ्च तोयमत्युल्वणं निशि । संछाद्यानुययौ शेषः फणेनानकदुन्दुभिम् ।। ५-३-
त्या रात्री ढग प्रचंड पाऊस पडत होते, तेव्हा शेषाने आपला फणा पसरून अनकदुंदुभीला झाकले आणि त्याच्या मागे गेला.
यमुनां चातिगम्भीरां नानावर्त्तसमाकुलाम् । वसुदेवो वहन् विष्णु जानुमात्रबहां ययौ ।। ५-३-
वसुदेव विष्णूला घेऊन अतिशय खोल आणि प्रवाहांनी भरलेल्या यमुनामध्ये उतरला, आणि गुडघ्यापर्यंत पाणी येईपर्यंत तो तिला ओलांडून गेला.
कंसस्य करमादाय तत्रेवाभ्यागतांस्तटे । नन्दादीन् गोपवृन्दांश्व यमुनाया ददर्श सः ।। ५-३-
त्या काठी, कंसाचा कर भरून, वसुदेवाने नंद आणि इतर गवळ्यांना मथुरेतून आलेले पाहिले.
तस्मिन् काले यशोदापि मोहिता योगनिद्रया । तामेव कन्यां मैत्रेय । प्रसूता मोहिते जने ।। ५-३-
त्या वेळी, योगनिद्रेमुळे सर्वांना झोप लागली असताना, यशोदा देखील, हे मैत्रेय, त्याच कन्येला जन्म देत होती.
वसुदेवोऽपि विन्यस्य बालमादाय दारिकाम् । यसोदाशायने तुर्णमाजगामामितद्यु तिः ।। ५-३-
वसुदेवाने मुलगा ठेवून, मुलगी घेतली आणि त्या रात्रीच पटकन यशोदेच्या शय्येवर गेला.
ददृशे च प्रबुद्धा सा यशोदा जातमात्मजम् । नीलोतूपलदलश्यामं ततोऽत्यर्थं मुदं ययौ ।। ५-३-
यशोदा जागी झाली तेव्हा तिने आपल्या नवा जन्मलेल्या मुलाला पाहिले, जो निळ्या कमळाच्या पाकळीप्रमाणे काळा होता, आणि ती अत्यंत आनंदी झाली.
आदाय वसुदेवोऽपि दारिकां निजमन्दिरम् । देवकीशयने न्यस्य यथापूर्व्वमतिष्ठत ।। ५-३-
वसुदेवाने ती मुलगी घेऊन आपल्या घरी परत गेला आणि तिला देवकीच्या शय्येवर पूर्वीप्रमाणे ठेवले.
ततो बालध्वनिं श्रुत्वा रक्षिणः सहसोत्थिताः । कंसायावेदयामासुर्देवकीप्रसवं द्रिज ।। ५-३-
मग बाळाचा आवाज ऐकून रक्षक जागे झाले आणि त्यांनी देवकीला बाळ झाल्याची बातमी कंसाला दिली, हे द्विज.
कंसस्तूर्णमुपेत्यैनां ततो जग्राह बालिकाम् । मुञ्च मुञ्चति देवक्या सन्नकण्ठया निवारितः ।। ५-३-
कंस पटकन आला आणि त्या मुलीला पकडले, पण देवकीने, गळा दाटून, 'सोड, सोड' असे विनवले, त्यामुळे तो थांबला.
चिक्षेप च शिलापृष्ठे सा क्षिप्ता वियति स्थितिम् । अवाप रूपञ्च महत् सायुधाष्टमहाभुजम् ।। ५-३-
कंसाने तिला दगडावर फेकले, पण ती हवेतच थांबली आणि आठ भुजा असलेली, शस्त्रांनी सजलेली मोठी रूप धारण केली.
प्रजहास तथैवोच्चैः कंसञ्च रुषिताब्रवीत् । किं मया क्षिप्तया मूढ़!जातो यस्तवां वधिष्यति ।। ५-३-
ती मोठ्याने हसली आणि रागाने कंसाला म्हणाली, 'अरे मूर्ख, मला फेकून तुला काय मिळणार? जो तुझा वध करणार आहे, तो आधीच जन्मला आहे.'
सर्व्वस्वभूतो देवानामासीन्मृत्युः पुरा स ते । तदेतत् सम्प्रधार्य्याशु क्रियतां हितमात्मनः ।। ५-३-
'पूर्वी जो सर्वांचा आणि देवतांचा मृत्यू झाला, तोच आता तुझ्या मृत्यूचे कारण झाला आहे. हे नीट समजून, लवकरच स्वतःच्या भल्यासाठी काहीतरी कर.'
इत्युक्त्वा प्रययौ देवी दिंव्यस्त्रगू-गन्ध-भूषणा । पश्यतो भोजराजस्य स्तुता सिद्धैर्विहायसि ।। ५-३-
असे म्हणून, देवी दिव्य शस्त्र, सुवास आणि दागिने घालून, सिद्धांनी स्तुती करत असताना, भोजराजाच्या डोळ्यांसमोर आकाशात अदृश्य झाली.
कंसस्ततोद्रिग्रमनाः प्राह सव्वीन महासुरान् । प्रलम्बकेशिप्रमुखानाहूयासुरपुङ्गवान् ।। ५-४-
मग कंसाचा मन अस्वस्थ झाले आणि त्याने प्रलंब, केशी यांसारख्या मोठ्या असुरांना बोलावून, सर्व असुरश्रेष्ठांशी बोलू लागला.
हे प्रलम्ब! महाबाहो ! केशिन् !धेनुक!पूतने ! अरिष्टाद्यस्तथा चान्यैः श्रूयतां वचनं मम ।। ५-४-
'हे प्रलंबा, महाबाहू, केशी, धेनुक, पूतना, अरिष्ट आणि इतर सर्व, माझे बोलणे ऐका.'
मां हन्तुममरैर्यत्रः कृतः किल दुरात्मभिः । मद्रीर्य्यतापितैवींरो न त्वेतान् गणयाम्यहम् ।। ५-४-
'देवतांनी अनेकदा मला मारण्याचा प्रयत्न केला, आणि इंद्रानेही मला त्रास दिला, पण मी त्यांना काहीच समजत नाही.'
किमिन्द्रणाल्पवीर्य्येण किं हरेणैकचारिणा । हरिणा वापि किं साध्यं छिद्रष्वसुरघातिना ।। ५-४-
इंद्राचं बळ कमी आहे, हरि एकटाच फिरतो, मग त्यांच्याने काय साध्य होईल? हरि जरी असुरांचा नाश करणारा असला, तरी दोष शोधून काय मिळणार?
किमादित्यैः किं वसुभिरल्पवीय्यैः किमग्रिभिः । किञ्चान्यैरमरैः सर्व्वैर्मदूबाहुबलनिर्ज्जितैः ।। ५-४-
आदित्यांचं किंवा वसूंमधलं बळ थोडंच आहे, मग त्यांच्याने काय होईल? मरुत किंवा इतर अमर लोक, ज्यांना माझ्या हाताच्या बळाने हरवलंय, त्यांच्याने काय साध्य होईल?
किं न दृष्टोऽमरपतिर्मया संयुगमेत्य सः । पृष्ठेनैव वहन् वाणानपागच्छन्न वक्षसा ।। ५-४-
मी स्वतः अमरांचा राजा युद्धात आला आणि शेवटी पाठीवर बाण घेऊन, छाती वळवून पळून गेला, हे पाहिलं नाही का?
मद्राष्ट्रे वारिता वृष्टिर्यदा शक्रेणा किं तदा । मद्राणभिन्नैर्जलदैरापोऽमुक्ता यथेप्सिताः ।। ५-४-
मद्र देशात इंद्राने पाऊस थांबवला, त्याचं काय? मद्रांनी ढग फोडले आणि हव्या तशा पाण्याची वर्षा केलीच.
किमुर्व्ब्यामवनीपाला मद्रबाहुबलभीरवः । न सर्व्वे सन्नतिं याता जरासन्धमृते गुरुम् ।। ५-४-
जमिनीवर बलाढ्य राजे असले, तरी जरासंधाशिवाय दुसऱ्या कोणालाही सगळ्यांनी मान डोक्यावर घेतली नाही.
अमरेषु च मेऽवज्ञा जायते दैत्यपुङ्गवाः । हास्यं मे जायते बींरास्तेषु यत्रपरेष्वपि ।। ५-४-
अमरांमध्ये मला काहीच किंमत वाटत नाही, दैत्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, ते सगळे मला हास्यास्पद वाटतात.
तथापि खलु दुष्टानां तेषामभ्यधिकं मया । अपकाराय देत्येन्द्रा यतनीयं दुरात्मनाम् ।। ५-४-
तरीही, दैत्यराजांनो, त्या दुष्टांचा नाश करण्यासाठी मला अधिक प्रयत्न करायलाच हवेत, कारण ते खरोखर वाईट आहेत.
तदू ये यशस्विनः केचित् पृथिव्यां ये च यज्विनः । कार्य्यो देबापकाराय तेषां सर्व्वात्मना वधः ।। ५-४-
म्हणून, पृथ्वीवर जे प्रसिद्ध आहेत किंवा यज्ञ करणारे आहेत, त्यांचा देवांना त्रास देण्यासाठी पूर्णपणे नाश करावा लागेल.