एते वयं वृत्ररिपुस्तथायं नासत्यदस्त्रौ वरुणस्तथैव । इमे च रुद्रा वसवःससूर्याःसमीरणाग्निप्रसुखास्तथान्ये ॥ ५,१.
आम्ही सर्व येथे आहोत—वृत्राचा शत्रू इंद्र, दोन्ही अश्विनी, वरुण, रुद्र, वसु, सूर्य, वायू, अग्नी आणि इतर सुख देणारे.
सुराःसमस्ताःसुरनाथकार्यमेभिर्मया यच्च तदीश सर्वाम् । आज्ञापयाज्ञां परिपालयन्तस्तवैव तिष्ठाम सदास्तदोषाः ॥ ५,१.
सर्व देव, देवतांच्या अधिपती, तुझ्या आज्ञेसाठी नेहमी तयार आहेत; तू जे कार्य सांगशील, ते आम्ही पूर्ण करू, आणि सदैव तुझ्या सेवेत राहू.
श्रीपराशर उवाच एवं संस्तूयमानस्तु भगवान्परमेश्वरः । उज्जहारात्मनः केशौ सितकृष्णौ महामुने ॥ ५,१.
श्रीपराशर म्हणाले: अशा प्रकारे स्तुती होत असताना, परमेश्वराने आपल्या अंगातून एक पांढरा आणि एक काळा असे दोन केस काढले, हे महर्षे.
उवाच च सुरानेतौ मत्केशौ वसुधातले । अवतीर्य भुवो भारक्लेशहानिं करिष्यतः ॥ ५,१.
त्यांनी देवांना सांगितले: हे माझे दोन केस पृथ्वीवर अवतरतील आणि जगाचा भार हलका करतील.
सुराश्च सकलाःस्वांशैरवतीर्य महीतले । कुर्वन्तु युद्धमुन्मत्तैः पूर्वोत्पन्नैर्महासुरैः ॥ ५,१.
सर्व देवांनी आपल्या अंशांसह पृथ्वीवर अवतार घ्यावा आणि पूर्वी जन्मलेल्या, वेडसर मोठ्या असुरांशी युद्ध करावे.
ततः क्षयमशेषास्ते दैतेया धरमीतले । प्रयास्यन्ति न संदेहो मद्दृपातविचूर्णिताः ॥ ५,१.
मग हे सर्व दैत्य पृथ्वीवर पूर्णपणे नष्ट होतील; यात शंका नाही—माझ्या अवतारामुळे ते चुरडले जातील.
वसुदेवस्य या पत्नी देवकी देवतोपमा । तत्रायमष्टमो गर्भो मत्केशो भविता सुराः ॥ ५,१.
वसुदेवाची पत्नी, देवतेसमान देवकी, तिच्या पोटी आठवा गर्भ म्हणजेच माझा केस, हे देवहो, जन्माला येईल.
अवतीर्य च तत्रायं कंसं घातयिता भुवि । कालनेमीं समुद्भूतमित्युक्त्वान्तर्दधे हरिः ॥ ५,१.
तेथे अवतार घेऊन, तो कंसाचा आणि पुन्हा जन्मलेल्या कालनेमिचा वध करील; असे सांगून हरि अदृश्य झाला.
अदृश्याय ततस्तस्मै प्रणिपत्य महामुने । मेरुपृष्ठं सुरा जग्मुरवतेरुश्च भूतले ॥ ५,१.
मग सर्व देव अदृश्य होऊन, त्या महर्षीला वंदन करून, मेरूच्या शिखरावर गेले आणि नंतर पृथ्वीवर अवतरले.
कंसाय चाष्टमो गर्भो देवक्या धरणीधरः । भविष्यतीत्याच चक्षे भगवान्नारदो मुनिः ॥ ५,१.
आणि नारद ऋषींनी कंसाला सांगितले की, देवकीचा आठवा गर्भ, हे धरतीधारक, जन्माला येणार आहे.
कंसोऽपि तदुपश्रुत्य नारदात्कुपितस्ततः । देवकीं वसुदेवं च गृहे गुप्तावधारयत् ॥ ५,१.
कंसाने नारदाकडून हे ऐकून फारच राग आला आणि त्याने देवकी आणि वसुदेव यांना आपल्या घरात कडक पहाऱ्यात ठेवले.
वसुदेवेन कंसाय तेनैवोक्तं यथा पुरा । तथैव वसुदेवोऽपि पुत्रमर्पितवान् द्विज ॥ ५,१.
वसुदेवाने जसं आधी कंसाला सांगितलं होतं, तसंच त्याने आता पुन्हा आपला मुलगा कंसाकडे दिला.
हिरण्यकशिपोः पुत्राःषड्गर्भा इति विश्रुताः । विष्णुप्रयुक्ता स्तान्निद्राक्रमाद्गर्भानयोजयत् ॥ ५,१.
हिरण्यकशिपूचे सहा पुत्र म्हणून जे प्रसिद्ध होते, ते विष्णूच्या इच्छेने निद्रादेवीच्या सामर्थ्याने देवकीच्या पोटी आले.
योगनिद्रा महामाया वैष्णवी मोहितं यया । अविद्यया जगत्सर्वं तामाह भगवान्हरिः ॥ ५,१.
योगनिद्रा ही विष्णूची मोठी माया, जिने सगळं जग अज्ञानाने गुंगीत टाकलं आहे, तिला भगवान हरिने बोलावलं.
श्रीभगवानुवाच निद्रे गच्छ ममादेशात्पातालातलसंश्रयान् । एकैकत्वेन षड्गर्भान्देवकीजठरं नय ॥ ५,१.
श्रीभगवान म्हणाले — निद्रे, माझ्या आज्ञेने पाताळात जा आणि हिरण्यकशिपूचे सहा पुत्र एकेक करून देवकीच्या गर्भात आण.
हतेषु तेषु कंसेन शेषाख्योंशस्ततो मम । अंशांशोनादरे तस्याःसप्तमः संभविष्यति ॥ ५,१.
कंसाने हे सहा मुलं मारल्यानंतर, माझा शेष नावाचा अंश, तिच्या पोटी सातवा म्हणून जन्म घेईल.
गोकुले वसुदेवस्य भार्यान्या रोहिणी स्थिता । तस्याःस संभूतिसमं देवि नेयस्त्वयोदरम् ॥ ५,१.
गोकुळात वसुदेवाची दुसरी पत्नी रोहिणी राहते; देवी, त्याच वेळी देवकीच्या पोटी असलेला गर्भ तू रोहिणीच्या पोटी ने.
सप्तमो भोजरा जस्य भयाद्रोधोपरोधतः । देवक्याः पितितो गर्भ इति लोको वदिष्यति ॥ ५,१.
भोजराजाच्या भीतीने आणि छळामुळे, लोक म्हणतील की देवकीचा सातवा गर्भ पडला.
गर्भसंकर्षणात्सोऽथ लोके संकर्षणेति वै । संज्ञामवाप्स्यते वीरः श्वेताद्रिशिखरोपमः ॥ ५,१.
गर्भ बदलल्यामुळे तो वीर, जो पांढऱ्या पर्वताच्या शिखरासारखा तेजस्वी असेल, संकर्षण या नावाने प्रसिद्ध होईल.
ततोऽहं संभविष्यामि देवकीजठरे शुभे । भर्गं त्वया यशोदाया गन्तव्यमविलंबितम् ॥ ५,१.
मग मी शुभ अशा देवकीच्या पोटी जन्म घेईन; पण तू माझं तेज लवकर यशोदेपर्यंत घेऊन जा.
प्रावृट्काले च नभसि कृष्णाष्टम्यामहं निशि । उत्पत्स्यामि नवम्यां तु प्रसूतिं त्वमवाप्स्यसि ॥ ५,१.
पावसाळ्यात, कृष्णाष्टमीच्या रात्री मी जन्म घेईन; पण नवमीत तू प्रसूतीस जाशील.
यशोदाशयने मां तु देवक्यास्त्वामनिन्दिते । मच्छक्तिप्रोरितमतिर्वसुदेवो नयिष्यति ॥ ५,१.
यशोदेच्या अंगावर मी ठेवला जाईन, आणि तुझं रूप देवकीकडून ठेवले जाईल; वसुदेव माझ्या शक्तीने प्रेरित होऊन हे करील.
कंसश्च त्वामुपादाय देवि शैलशिलातले । प्रक्षेप्स्यत्यन्तारिक्षे च संस्थानं त्वमवाप्स्यसि ॥ ५,१.
कंस, देवी, तुला घेऊन डोंगराच्या कड्यावर फेकून देईल, आणि तिथे तू आपलं खऱ्या रूपात प्रकट होशील.
ततस्त्वां शतदृक्छक्रः प्रणम्य मम गौरवात् । प्रणिपातानतशिरा भगिनीत्वे ग्रहीष्यति ॥ ५,१.
मग हजार डोळ्यांचा चक्रधारी, माझ्या सन्मानासाठी, तुला वाकून नमस्कार करील आणि तुला बहिण मानेल.
त्वं च शुंभनिशुंभादीन्हत्वा दैत्यान्सहस्रशः । स्थानैरनेकैः पृथिवीमशेषां मण्डयिष्यसि ॥ ५,१.
तू शुंभ-निशुंभासारख्या असंख्य दैत्यांचा वध करशील आणि अनेक ठिकाणी पृथ्वीला शोभवशील.
त्वं भूतिः सन्नतिः क्षान्तिः कान्तिर्द्यौः पृथिवी धृतिः । लज्जापुष्टी रुषा या तु काचिदन्या त्वमेव सा ॥ ५,१.
तूच समृद्धी, नम्रता, सहनशीलता, सौंदर्य, आकाश, पृथ्वी, स्थैर्य, लाज, पोषण आणि रागसुद्धा आहेस — जे काही आहे, ते सगळं तूच आहेस.
ये त्वामार्येति दुर्गेति वेदगर्भांबिकेति च । भद्रेति भद्रकालीति क्षेमदा भग्यदेति च ॥ ५,१.
जे तुला आर्या, दुर्गा, वेदगर्भा, अंबिका, भद्रा, भद्रकाळी, क्षेमदायिनी किंवा भाग्यदायिनी म्हणतात —
प्रातश्चैवापराह्ने च स्तोष्यन्त्यानम्रमूर्तयः । तेषां हि प्रार्थितं सर्वं मत्प्रसादाद्भविष्यति ॥ ५,१.
— सकाळी आणि दुपारी, हे भक्त तुला वाकून नमस्कार करतील; त्यांची सर्व इच्छित गोष्ट माझ्या कृपेने पूर्ण होईल.
सुरामांसोपहरैश्च भक्ष्यभोज्यैश्च पूजिता । नॄणामशेषसामांस्त्वं प्रसन्ना संप्रदास्यसि ॥ ५,१.
दारू, मांस आणि विविध खाण्याच्या पदार्थांनी तुझी पूजा केली की, तू सर्व लोकांच्या इच्छा प्रसन्न होऊन पूर्ण करशील.
यथोक्तं सा जगद्धात्री देवदेवेन वै तदा । षड़गर्भ-गर्भविन्यासं चक्र चान्यस्य कर्षणम् ।। ५-२-
जगाची पालन करणारी ती देवी, देवांचा देव जसा सांगतो तसंच, गर्भाचा बदल आणि दुसऱ्याचा गर्भ काढण्याची व्यवस्था करू लागली.