मुक्तमात्रे च तस्मिन्नतिकान्त्या तदखिलमास्थानमुद्योतितम्
रत्न सोडताच त्याच्या तेजामुळे संपूर्ण सभागृह उजळून निघालं.
अथाहाक्रुरः स एष मणिः शतधन्वनास्माकं समर्पितः यस्यायं स एनं गृह्णातु इति
मग अक्रूर म्हणाला, 'हे रत्न शतधन्वानं आमच्याकडे दिलं होतं. ज्याचं आहे त्याने ते घ्यावं.'
तमालोक्य सर्वयादवानां साधुसाध्विति विस्मितमनसां वाचोऽश्रूयंत
ते पाहून सर्व यादवांनी 'छान! छान!' अशा आश्चर्याने भरलेल्या मनाने कौतुकाच्या हाका दिल्या.
तमालोक्यातीव बलभद्रो ममायमच्युतेनैव सामान्यस्समन्विच्छित इति कृतस्पृहोऽभूत्
ते पाहून बलरामाच्या मनात तीव्र इच्छा निर्माण झाली, 'हे माझंच आहे आणि अच्युतालाही ते तितकंच हवं आहे.' असं त्याला वाटलं.
ममैवायं पितृधनमित्यतीव च सत्यभामापि स्पृहयांचकार
सत्यभामालाही 'हे माझ्या वडिलांचं धन आहे' असं वाटून तीच्या मनात तीव्र इच्छा निर्माण झाली.
बलसत्यावलोकनात्कृष्णोप्यात्मानं गोचक्रांतरावस्थितमिव मेने
बलराम आणि सत्यभामा यांची इच्छा पाहून कृष्णाला असं वाटलं की आपण फार कठीण परिस्थितीत सापडलो आहोत.
सकलयादवसमक्षं चाक्रूरमाह
सर्व यादवांच्या उपस्थितीत कृष्ण अक्रूराशी बोलला.
एतद्धि मणिरत्नमात्मसंशोधनाय एतेषां यदूनां मया दर्शितम् एतच्च मम बलभद्र स्य च सामान्यं पितृधनं चैतत्सत्यभामाया नान्यस्यैतत्
हे रत्न मी या यादवांना स्वतःच्या शुद्धीसाठी दाखवलं आहे. हे माझं, बलरामाचं आणि सत्यभामाचं वडिलोपार्जित धन आहे; दुसऱ्या कुणाचं नाही.
एतच्च सर्वकालं शुचिना ब्रह्मचर्यादिगुणवता ध्रियमाणमश्षोराष्ट्रस्योपकारकमशुचिना ध्रियमाणमाधारमेव हंति
हे रत्न नेहमीच शुद्ध, ब्रह्मचर्य वगैरे गुण असलेल्या व्यक्तीकडे असावं. अशुद्ध व्यक्तीकडे राहिलं, जरी तो राज्याचा उपकार करणारा असला तरी, राज्याचा पाया डळमळतो.
अतोहमस्य षोडशस्त्रीसहस्रपरिग्रहादसमर्थो धारणे कथमेतत्सत्यभामा स्वीकरोति
माझ्याकडे सोळा हजार पत्नी असल्यामुळे मी हे रत्न ठेवू शकत नाही; मग सत्यभामा कशी ठेवू शकेल?
आर्यबलभद्रेणापि मदिरापानाद्यश्षोओ!पभोगपरित्यागः कार्यः
म्हणून आर्य बलराम, आता मद्यपान आणि इतर भोगांचा त्याग करावा लागेल.
तदलं यदुलोकोयं बलभद्रः अहं च सत्या च त्वां दानपते प्रार्थयामः
म्हणून आता पुरे! हे यादव लोकांनो, बलराम, सत्यभामा आणि मी तिघंही तुला विनंती करतो.
तद्भवानेव धारयितुं समर्थः
म्हणून हे रत्न ठेवण्यास फक्त तुम्हीच समर्थ आहात.
त्वद्धृतं चास्य राष्ट्रस्योपकारकं तद्भवानश्षोराष्ट्रनिमित्तमेतत्पूर्ववद्धारयत्वन्यन्न वक्तव्यमित्युक्तो दानपतिस्तथेत्याह जग्राह च तन्महारत्नम्
तुम्ही ठेवलेलं हे रत्न राज्याला उपकारक आहे. म्हणून, पूर्वीप्रमाणेच राज्याच्या भल्यासाठी तुम्हीच ते ठेवा; यापेक्षा काही बोलायचं नाही.' असं सांगितल्यावर दानशूर अक्रूर म्हणाला, 'तसं होईल,' आणि त्याने ते महान रत्न स्वीकारलं.
ततःप्रभृत्यक्रूरः प्रकटेनैव तेनातिजाज्ज्वल्यमानेनात्मकंठावसक्तेनादित्य इवांशुमाली चचार
त्या वेळेपासून अक्रूर उघडपणे वावरू लागला, त्याच्या गळ्यातील तेज जणू सूर्याच्या किरणांसारखे त्याच्याभोवती चमकत होते.
इत्येतद्भगवतो मिथ्याभिशस्तिक्षालनं यः स्मरति न तस्य कदाचिदल्पापि मिथ्याभिशस्तिर्भवति अव्याहताखिलेंद्रि यश्चाखिलपापमोक्षमवाप्नोति
जो कोणी भगवंताच्या या खोट्या आरोपातून मुक्त होण्याची गोष्ट आठवतो, त्याच्यावर कधीही अगदी थोडासा खोटा आरोपही होत नाही; ज्याची सर्व इंद्रिये व्यवस्थित असतात, तो सर्व पापांपासून पूर्णपणे मुक्त होतो.
तत्र चास्य युध्यमानस्यातिश्वद्धादत्तविशिष्टपात्रोपयुक्तान्नतोयादिना कृष्णस्य बलप्राणपुष्टिरभूत ।। ४-१३-
तेथे युद्ध करत असताना, कृष्णाची शक्ती आणि ताजेपणा, मोठ्या श्रद्धेने योग्य पात्रात अर्पण केलेल्या अन्न, पाणी इत्यादींमुळे वाढली.
श्रीपराशर उवाच अनमित्रस्य पुत्रः शिनिर्नामाभवत् ॥ ४,१४.
श्रीपराशर म्हणाले: अनमित्राचा एक मुलगा होता, त्याचे नाव शिनी होते.
तस्यापि सत्यकः सत्यकात्सात्यकिर्युयुधानापरनामा ॥ ४,१४.
त्यालाही सत्यक नावाचा मुलगा झाला; सत्यकापासून सात्यकी, ज्याला युयुधान असेही म्हणतात, जन्मला.
तस्मादपि संजयः तत्पुत्रश्च कुणिः कुणेर्युगन्धरः ॥ ४,१४.
त्यापासून संजय झाला, त्याचा मुलगा कुणी, आणि कुणीपासून युगंधर जन्मला.
इत्येते शैनेयाः ॥ ४,१४.
हे सर्व शिनीचे वंशज आहेत.
अनमित्रस्यान्वये वृष्णिः तस्मात्श्चफल्कः तत्प्रभावः काथेन एव ॥ ४,१४.
अनमित्राच्या वंशात वृष्णी झाला; त्याच्यापासून श्वफल्क, ज्याची कीर्ती काथाने सांगितली आहे.
श्वफल्कस्यान्यः कनीयांश्चित्रकोनाम भ्राता ॥ ४,१४.
श्वफल्काचा एक धाकटा भाऊ होता, त्याचे नाव चित्रक होते.
श्वफल्कादक्रूरो गान्दिन्यामभवत् ॥ ४,१४.
श्वफल्क आणि गांदिनी यांच्यापासून अक्रूर जन्मला.
तथोपमद्गः ॥ ४,१४.
त्याचप्रमाणे उपमद्ग जन्मला.
उपमद्गोर्मृदामृदविश्वारिमेजयगिरिक्षत्रोपक्षत्रशतघ्नारिमर्दनधर्मदृग्दृष्टधर्मगन्धमोजवाहप्रतिवाहाख्याः पुत्राःसुताराख्या कन्या च ॥ ४,१४.
उपमद्गाचे पुत्र मृद, अमृद, विश्वारी, मेजय, गिरीक्षत्र, उपक्षत्र, शतघ्न, अरिमर्दन, धर्मदृक, दृष्टधर्म, गंधमोज, वाह आणि प्रतिवाह हे होते; त्याची कन्या सुतारा नावाने ओळखली जात असे.
देववानुपदेवश्चाक्रूरपुत्रौ ॥ ४,१४.
अक्रूराचे दोन पुत्र होते — देववान आणि उपदेव.
पृथुविपृथुप्रमुखाश्चित्रकस्य पुत्रा बहवो बभूवुः ॥ ४,१४.
चित्रकाचे अनेक पुत्र होते, त्यात पृथु आणि विपृथु हे प्रमुख होते.
कुकुरभजमानशुचिकंबलबर्हिषाख्यास्तथान्धकस्य चत्वारः पुत्राः ॥ ४,१४.
कुकुराचे चार पुत्र होते — भजमान, शुचि, कंबळ आणि बर्हिषाख; त्याचप्रमाणे अंधकाचेही चार पुत्र होते.
कुकुराद्धृष्टः तस्माच्च कपोतरोमा ततश्च विलोमा तस्मादपि तुंबुरसखोऽभवदनुसंज्ञश्च ॥ ४,१४.
कुकुरापासून हृष्ट, त्यापासून कपोतरोंमा, मग विलोमा, आणि त्यापासून तुंबराचा मित्र, अनुसंज्ञा जन्मला.