क्रथस्य स्नषापुत्रस्यकुन्तिरभवत् ॥ ४,१२.
क्रथाच्या सुनेच्या पोटी कुंती नावाचा मुलगा झाला.
कुन्तेर्धृष्टिः धृष्टेर्निधृतिः निधृतेर्दशार्हस्ततश्च व्योमः तस्यापि जीमूतः ततश्च विकृतिः ततश्च भीभरथः तस्मान्नवरथः तस्यापि दशरथः ततश्च शकुनिः तत्तनयः करंभिः करंभेर्देवरातोऽभवत् ॥ ४,१२.
कुंतीपासून धृष्टि, धृष्टिपासून निधृति, निधृतिपासून दशार्ह, त्यानंतर व्योम, त्याच्यापासून जीमूत, मग विकृति, त्यानंतर भीभरथ, त्याच्यापासून नवरथ, त्याच्यापासून दशरथ, मग शकुनी, त्याचा मुलगा करंभि, आणि करंभिपासून देवरात झाला.
तस्माद्देवक्षत्रः तस्यापि मधुः मधोः कुमारवंशः कुमारवंशादनुः अनोः पुरुमित्रः पृथिवीपतिरभवत् ॥ ४,१२.
त्याच्यापासून देवक्षत्र जन्मला; त्याच्यापासून मधु, मधुपासून कुमारवंश, कुमारवंशापासून अनु, आणि अनुपासून पुरुमित्र, जो पृथ्वीचा राजा झाला.
ततश्चांशुस्तस्माच्च सत्वतः ॥ ४,१२.
मग त्याच्यापासून आम्शु, आणि आम्शुपासून सात्वत जन्मला.
सत्वतादेते सात्वताः ॥ ४,१२.
सात्वतापासून हे सर्व सात्वत म्हणून ओळखले जातात.
इत्येतां ज्यामघस्य संततिं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः श्रुत्वा पुमान्मैत्रेय स्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ४,१२.
मैत्रीय, जो कोणी श्रद्धेने आणि भक्तीने ज्यामघाचा हा वंश ऐकतो, तो आपल्या पापांपासून मुक्त होतो.
श्रीपराशर उवाच । भजनभजमानदिव्यांधकदेवावृधमहाभोजवृष्णिसंज्ञास्सत्वतस्य पुत्रा बभूवुः
श्रीपराशर म्हणाले: भजिन, भजमान, दिव्य, अंधक, देववृद्ध, महाभोज आणि वृष्णि — हे सात्वत म्हणून ओळखले जाणारे सात्वताचे पुत्र होते.
भजमानस्य निमिकृकणवृष्णयस्तथान्ये द्वैमात्राः शतजित्सहस्रजिदयुतजित्संज्ञास्त्रयः
भजमानाचे निमी, कृतिकण आणि वृष्णि हे पुत्र होते; आणि दोन मातांपासून जन्मलेले शतजित, सहस्रजित आणि अयुतजित हे तीनही होते.
देवावृधस्यापि बभ्रुः पुत्रोऽभवत्
देववृद्धालाही बभ्रु नावाचा एक पुत्र झाला.
तयोश्चायं श्लोको गीयते
या दोघांबद्दल हा श्लोक म्हटला जातो:
यथैव शृणुमो दूरात्संपश्यामस्तथांतिकात् । बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृधस्समः
जसे आपण दूरवरून ऐकतो आणि जवळून पाहतो, तसे बभ्रु हा माणसांमध्ये श्रेष्ठ होता, आणि देववृद्ध देवांसारखा होता.
पुरुषाः षट् च षष्टिश्च सहस्राणि तथाऽष्ट ये । तेऽमृतत्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि
बभ्रु आणि देववृद्ध यांच्या वंशात एकूण छप्पन्न हजार सहा आणि आठ पुरुष अमरत्वाला पोहोचले.
महाभोजस्त्वतिधर्मात्मा तस्यान्वये भोजाः मृत्तिकावरपुरनिवासिनो मार्त्तिकावरा बभूवुः
महाभोज हा अत्यंत धर्मात्मा होता; त्याच्या वंशात भोज नावाचे लोक झाले, जे मृत्तिकावर या नगरीत राहणारे मृत्तिकावरा म्हणून ओळखले गेले.
वृष्णे सुमित्रो युधाजिच्च पुत्रावभूताम्
वृष्णीला सुमित्र आणि युधाजित हे दोन पुत्र झाले.
ततश्चानमित्रः तथानमित्रान्निघ्नः
मग अनमित्र झाला; अनमित्रापासून निघ्न जन्मला.
निघ्नस्य प्रसेन सत्राजितौ
निघ्नाचे प्रसैन आणि सत्राजित हे दोन पुत्र झाले.
तस्य च सत्राजितो भगवानादित्यः सखाऽभवत्
सत्राजिताचा मित्र म्हणून भगवंत सूर्य देव प्रकट झाला.
एकदा त्वंभोनिधितीरसंश्रयः सूर्यं सत्राजित्तुष्टाव तन्मनस्कतया च भास्वानभिष्टूयमानोऽग्रतस्तस्थौ
एकदा समुद्रकिनारी निवास करत असताना, सत्राजिताने एकाग्र मनाने सूर्याची स्तुती केली, आणि त्या तेजस्वी सूर्याने प्रसन्न होऊन त्याच्यासमोर दर्शन दिले.
ततस्त्वस्पष्टमूर्त्तिधरं चैनमालोक्य सत्राजित्सूर्यमाह
मग सत्राजिताने अस्पष्ट रूपात प्रकट झालेला सूर्य पाहून त्याला विचारले.
यथैव व्योम्नि वह्निपिंडोपमं त्वामहमपश्यं तथैवाद्याग्रतो गतमप्यत्र भगवता किंचिन्न प्रसादीकृतं विश्षोमुपलक्षयामीत्येवमुक्ते भगवता सूर्येण निजकंठादुन्मुच्य स्यमंतकं नाम महामणिवरमवतार्यैकान्ते न्यस्तम्
जसे मी तुला आकाशात अग्निसारखा तेजस्वी पाहिले, तसेच आता तू समोर आला आहेस तरी, भगवंत, मला काही विशेष कृपा वाटत नाही; असे म्हणताच सूर्याने आपल्या गळ्यातील स्यामंतक नावाचा मोठा आणि श्रेष्ठ रत्न काढून एकांतात ठेवला.
ततस्तमाताम्रोज्ज्वलं ह्रस्ववपुषमीषदापिंगलनयनमादित्यमद्रा क्षीत्
मग तिथून त्याने तांबूस तेजाने झळकणारा, उंचीने कमी, डोळे किंचित पिंगट असलेला सूर्य पाहिला.
कृतप्रणिपातस्तवादिकं च सत्राजितमाह भगवानादित्यस्सहस्रदीधितिः वरमस्मत्तोभिमतं वृणीष्वेति
सत्राजिताने नमस्कार केल्यावर, हजार किरणांचा स्वामी असलेल्या भगवंत सूर्याने त्याला सांगितले, 'माझ्याकडून तुला जे हवे ते वर माग.'
स च तदेव मणिरत्नमयाचत
त्यावर त्याने तोच मौल्यवान मणी मागितला.
स चापि तस्मै तद्दत्त्वा दीधितिपतिर्वियति स्वधिष्ण्यमारुरोह
तेव्हा तेजाचा स्वामी सूर्याने तो मणी त्याला देऊन, आकाशातील आपल्या स्थानावर गेला.
सत्राजितोऽप्यमलमणिरत्नसनाथकंठतया सूर्य इव तेजोभिरश्षोदिगंतराण्युद्भासयन् द्वारकां विवेश
सत्राजित गळ्यात निर्दोष मणी घालून, सूर्याप्रमाणे सर्व दिशांना तेज पसरवत द्वारकेत गेला.
द्वारकावासी जनस्तु तमायांतमवेक्ष्य भगवंतमादिपुरुषं पुरुषोत्तममवनिभारावतरणायांश्नो मानुषरूपधारिणं प्रणिपत्याह
द्वारकेतील लोकांनी त्याला येताना पाहून, 'हा नक्कीच भगवंत, आदिपुरुष, पृथ्वीवरील भार हलका करण्यासाठी मानवी रूपात अवतरलेला पुरुषोत्तम आहे,' असे म्हणत नमस्कार केला.
भगवन् भवंतं द्र ष्ट्रं नूनमयमादित्य आयातीत्युक्तो भगवानुवाच
ते म्हणाले, 'भगवंत, हा सूर्यच आपल्याला भेटायला आला आहे,' असे ऐकून भगवंत म्हणाले:
भगवान्नायमादित्यः सत्राजितोऽयमादित्यदत्तस्यमंतकाख्यं महामणिरत्नं बिभ्रदत्रोपयाति
'हा सूर्य नाही; हा सत्राजित आहे. सूर्याने दिलेला, स्यमंतक नावाचा मोठा मणी घालून तो इथे येतो आहे.'
तदेनं विस्त्रब्धाः पश्यतेत्युक्तास्ते तथैव ददृशुः
'म्हणून तुम्ही निर्धास्तपणे त्याच्याकडे पाहा,' असे सांगितल्यावर सर्वांनी तसेच पाहिले.
स च तं स्यमंतकमणिमात्मनिवेशने चक्रे
त्याने तो स्यमंतक मणी आपल्या घरी ठेवला.