नारभेत कलिं प्राज्ञः शुष्कवैरञ्च वर्जयेत् । अप्यल्पहानिः सोढव्या वैरेणार्थागमं त्यजेत्
शहाण्या माणसाने भांडण सुरू करू नये, किंवा निरर्थक वैर धरू नये; थोडेसे नुकसान झाले तरी सहन करावे आणि वैरातून मिळणारे लाभ सोडून द्यावेत.
स्नातो नाङ्गानि सम्मार्जेत् स्नानशाट्या न पाणिना । न च निर्धूनयेत् केशान् नाचामेच्चैव चोत्थितः
स्नानानंतर अंग स्नानाचे वस्त्र किंवा हाताने पुसू नये; केस झटकू नयेत आणि उठल्यावर लगेच अन्नही खाऊ नये.
पादेन नाक्रमेत् पादं न पूज्याभिमुखं नयेत् । नोच्चासनं गुरोरग्रे भजेताविनयान्वितः
कोणाच्याही पायावर पाय ठेवू नये, पूज्य वस्तूंकडे पाय वळवू नये आणि गुरूंसमोर नम्रता नसताना उंच आसनावर बसू नये.
अपसव्यं न गच्छेच्च देवागारचतुष्पथान् । माङ्गल्यपूज्यांश्च तथा विपरीतान्न दक्षिणम्
देवळांच्या, चौकांच्या किंवा शुभ आणि पूज्य वस्तूंच्या डाव्या बाजूने जाऊ नये; त्यांना उलट दिशेने प्रदक्षिणा करू नये, नेहमी उजव्या बाजूनेच जावे.
सोमार्काग्न्यम्बुवायूनां पूज्यानाञ्च न सम्मुखम् । कुर्यान्निष्ठीवविण्मूत्रसमुत्सर्गञ्च पण्डितः
चंद्र, सूर्य, अग्नी, पाणी, वारा किंवा पूज्य वस्तू यांच्या समोर थुंकू नये, लघवी किंवा मोठा शौच करू नये.
तिष्ठन्न मूत्रयेत् तद्वत् पथिष्वपि न मूत्रयेत् । श्लैष्मविण्मूत्ररक्तानि सर्वदैव न लङ्घयेत्
उभं राहून लघवी करू नये, तसेच रस्त्यावरही लघवी करू नये; कफ, विष्ठा, लघवी किंवा रक्त यावर कधीही पाय ठेवू नये.
श्लेष्मशिङ्घाणिकोत्सर्गो नान्नकाले प्रशस्यते । बलिमङ्गलजप्यादौ न होमे न महाजने
भोजनाच्या वेळी, नैवेद्य, मंगलकार्य, जप, होम किंवा लोकसमूहात कफ किंवा शिंका टाकू नये.
योषितो नावमन्येत न चासां विश्वसेद् बुधः । न चैवेर्ष्या र्भवेत्तासु न धिक्कुर्यात् कदाचन
शहाणा पुरुष स्त्रियांना कमी लेखू नये, त्यांच्यावर पूर्ण विश्वास ठेवू नये; त्यांच्यावर हेवा करू नये किंवा कधीही त्यांची निंदा करू नये.
माङ्गल्यपुष्परत्नाज्यपूज्याननभिवाद्य च । न निष्क्रमेद्गृहात् प्राज्ञः सदाचारपरो नरः
शुभ वस्तू, फुले, रत्ने, तूप याने पूज्य व्यक्तींचा सन्मान व नमस्कार न करता शहाण्या व सदाचारी माणसाने घराबाहेर पडू नये.
चतुष्पथान् नमस्कुर्यात् काले होमपरो भवेत् । दीनानभ्युद्धरेत् साधूनुपासीत बहुश्रुतान्
चौकात नमस्कार करावा, योग्य वेळी होम करावा; दु:खी लोकांना मदत करावी, सज्जनांची सेवा करावी आणि विद्वानांच्या संगतीत रहावे.
देवर्षिपूजकः सम्यक् पितृपिण्डोदकप्रदः । सत्कर्ता चातिथीनां यः स लोकानुत्तमान् व्रजेत्
जो देव, ऋषी यांची योग्यरीत्या पूजा करतो, पितरांना पाणी व अन्न अर्पण करतो आणि पाहुण्यांचा सन्मान करतो, तो श्रेष्ठ लोकांना पोहोचतो.
हितं मितं प्रियं काले वश्यात्मा योऽभिभाषते । स याति लोकानाह्लादहेतुभूतान् नृपाक्षयान्
जो योग्य वेळी हितकारक, मोजके आणि प्रिय बोलतो, स्वतःवर संयम ठेवतो, तो आनंददायक आणि कधीही नष्ट न होणाऱ्या लोकांना मिळतो.
धीमान् ह्रीमान् क्षमायुक्तो ह्यास्तिको विनयान्वितः । विद्याभिजनवृद्धानां याति लोकाननुत्तमान्
जो बुद्धिमान, लाजाळू, क्षमाशील, श्रद्धावान आणि नम्र आहे, तो विद्या, कुल आणि वय याने श्रेष्ठ असलेल्या लोकांच्या लोकांना पोहोचतो.
अकालगर्जितादौ च पर्वस्वाशौचकादिषु । अनध्यायं बुधः कुर्यादुपरागादिके तथा
अयोग्य वेळचे वादळ, सण, अपवित्रता, ग्रहण यासारख्या प्रसंगी शहाण्याने वाचन थांबवावे.
शमं नयति यः क्रुद्धान् सर्वबन्धुरमत्सरी । भीताश्वासनकृत् साधुः स्वर्गस्तस्याल्पकं फलम्
जो रागावलेल्या लोकांना शांत करतो, सर्व नातलगांशी द्वेष ठेवत नाही, घाबरलेल्या लोकांना धीर देतो आणि सज्जन असतो— त्याला तर स्वर्गही लहान वाटतो.
वर्षातपादिषु च्छत्री दण्डी रात्र्यटवीषु च । शरीरत्राणकामो वै सोपानत्कः सदा व्रजेत्
पावसात किंवा उन्हात छत्री घ्यावी, रात्री किंवा जंगलात काठी घ्यावी; शरीराचे रक्षण हवे असल्यास नेहमी पायात चपला घालाव्यात.
नोर्ध्वं न तिर्यग्दूरं वा न पश्यन् पर्यटेद्बुधः । युगमात्रं महीपृष्ठं नरो गच्छेद्विलोकयन्
शहाण्याने वर, बाजूला किंवा दूर पाहत चालू नये; तो फक्त ज्या अंतरावर जुवे असते तितकेच पुढे पाहत जमिनीवर चालावा.
दोषहेतूनशेषांश्च वश्यात्मा यो निरस्यति । तस्य धर्मार्थकामानां हानिर्नाल्पापि जायते
जो स्वतःवर संयम ठेवून सर्व दोषांचे कारण पूर्णपणे टाळतो, त्याचे धर्म, अर्थ आणि काम यांचे अगदी थोडेही नुकसान होत नाही.
सदाचाररतः प्राज्ञो विद्याविनयशिक्षितः । पापेऽप्यपापः परुषे ह्यभिधत्ते प्रियाणि यः । मैत्रीद्रवान्तःकरणस्तस्य मुक्तिः करे स्थिता
जो सदाचारात रमतो, विद्या आणि नम्रतेने शिकलेला आहे, पाप्यांमध्येही निष्पाप राहतो, कठोरांनाही गोड बोलतो आणि मैत्रीने मन भरलेले आहे, त्याच्या हातातच मुक्ती असते.
ये कामक्रोधलोभानां वीतरागा न गोचरे । सदाचारस्थितास्तेषामनुभावैर्धृता मही
जे काम, क्रोध आणि लोभ यापासून मुक्त आहेत आणि सदाचारात स्थिर आहेत— त्यांच्या प्रभावामुळेच पृथ्वी टिकून आहे.
तस्मात् सत्यं वदेत् प्राज्ञो यत् परप्रीतिकारणम् । सत्यं यत् परदुःखाय तत्र मौनपरो भवेत्
म्हणून बुद्धिमान माणसाने दुसऱ्याला आनंद मिळेल असं सत्य बोलावं; पण ते सत्य दुसऱ्याला दुःख देत असेल, तर तिथे गप्प राहावं.
प्रियमुक्तं हितं नैतदिति मत्वा न तद्वदेत् । श्रेयस्तत्र हितं वाक्यं यद्यप्यत्यन्तमप्रियम्
जे गोड बोलणं उपकारक नाही, ते असं आहे हे समजून तसं बोलू नये; त्या वेळी जरी कठोर असलं तरी हिताचं बोलणं जास्त चांगलं असतं.
प्राणिनामुपकाराय यथैवेह परत्र च । कर्मणा मनसा वाचा तदेव मतिमान् भजेत्
सर्व जीवांच्या भल्यासाठी, या जन्मात आणि पुढच्या जन्मात, सुज्ञ माणसाने आपल्या कृती, मन आणि वाणी यांचा नेहमीच तसाच उपयोग करावा.
और्व उवाच (आभ्युदयिकश्राद्धस्य प्रेतकर्मणां श्राद्धादीनां च व्यवस्था) और्व उवाच सचैलस्य पितुः स्नानं जाते पुत्रे विधीयते । जातकर्म तदा कुर्याच्छ्राद्धमभ्युदये च यत्
और्व म्हणाले: मुलगा जन्माला आला की, वडिलांनी कपडे घालूनच स्नान करावं; त्या वेळी जातकर्म विधी आणि शुभ श्राद्ध करावं.
युग्मान् देवांश्च पित्र्यांश्च सम्यक् सव्यक्रमाद्द्विजान् । पूजयेद्भोजयेच्चैव तन्मना नान्यमानसः
देव, पितर आणि ब्राह्मण यांना योग्य पद्धतीने, मन लावून, आदराने पूजावं आणि जेवू घालावं; मन दुसरीकडे न जाता हे करावं.
दध्यक्षतैस्सबदरैः प्राङ्मुखोदङ्मुखोऽपि वा । देवतीर्थेन वै पिण्डान् दद्यात् कायेन वा नृप
दही, अक्षता आणि ज्वारी यांच्या सहाय्याने, पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, देवांसाठी पिंड अर्पण करावा किंवा स्वतःच्या शरीरानेही ते करावं, हे राजन.
नान्दीमुखः पितृगणस्तेन श्राद्धेन पार्थिव । प्रीयते तत्तु कर्त्तव्यं पुरुषैस्सर्ववृद्धिषु
त्या श्राद्धामुळे नंदीमुख पितर समाधानी होतात; म्हणून सर्व वाढीच्या प्रसंगी पुरुषांनी हे श्राद्ध करावं.
कन्यापुत्रविवाहेषु प्रवेशेषु च वेश्मनः । नामकर्मणि बालानां चूडाकर्मादिके तथा
मुलींच्या किंवा मुलांच्या लग्नात, नवीन घरात प्रवेश करताना, मुलांची नावं ठेवताना, मुंडण वगैरे संस्कार करताना,
सीमन्तोन्नयने चैव पुत्रादिमुखदर्शने । नान्दीमुखं पितृगणं पूजयेत् प्रयतो गृही
सीमंत विधीला, मुलगा किंवा इतरांचा पहिल्यांदा दर्शन होताना, गृहस्थाने भक्तीने नंदीमुख पितरांची पूजा करावी.
पितृपूजाक्रमः प्रोक्तो वृद्धावेष सनातनः । श्रूयतामवनीपाल प्रेतकर्मक्रियाविधिः
पितरांची पूजा कशी करावी हे सांगितलं; ही प्राचीन पद्धत आहे. आता, राजन, प्रेतकर्माची विधी ऐक.