चतुष्पथं चैत्यतरुं श्मशानोपवनानि च । दुष्टस्त्रीसन्निकर्षं च वर्जयेन्निशि सर्वदा
रात्री नेहमी चौक, पूज्य झाडे, स्मशान, बागा आणि वाईट स्त्रियांचा संग टाळावा.
पूज्यदेवद्विजज्योतिश्छायां नातिक्रमेद्बुधः । नैकश्शून्याटवीं गच्छेत् तथा शून्यगृहे वसेत्
सुज्ञ माणसाने पूज्य देव, ब्राह्मण किंवा दिव्याची सावली ओलांडू नये; तसेच एकट्याने ओसाड जंगलात जाऊ नये किंवा रिकाम्या घरात राहू नये.
केशास्थिकण्टकामेध्यबलिभस्मतुषांस्तथा । स्नानार्द्रधरणीं चैव दूरतः परिवर्जयेत्
केस, हाडे, काटे, अशुद्ध वस्तू, यज्ञातील उरलेले, राख, तांदळाची साल आणि स्नानानंतर ओलेलेली माती यापासून दूर राहावे.
नानार्यानाश्रयेत् कांश्चिन्न जिह्मं रोचयेद्बुधः । उपसर्पेन्न वै व्यालं चिरं तिष्ठेन्न वोत्थितः
सुज्ञ माणसाने अनार्य लोकांचा सहवास करू नये, वाकडेपणाची इच्छा धरू नये; सापाजवळ जाऊ नये, आणि फार वेळ उभे किंवा बसून राहू नये.
अतीव जागरस्वप्ने तद्वत्स्नानासने बुधः । न सेवेत तथा शय्यां व्यायामं च नरेश्वर
सुज्ञ माणसाने फार वेळ जागरण, झोप, स्नान किंवा बसणे करू नये; तसेच फार वेळ झोपणे किंवा व्यायाम करणेही टाळावे, राजन.
दंष्ट्रिणः शृङ्गिणश्चैव प्राज्ञो दूरेण वर्जयेत् । अवश्यायं च राजेन्द्र पुरोवातातपौ तथा
शहाण्या माणसाने दात असलेले किंवा शिंगे असलेले प्राणी, धुके, उलट वारा आणि उन्हापासून दूर राहावे, राजन.
न स्नायान्न स्वपेन्नग्नो न चैवोपस्पृशेद्बुधः । मुक्तकेशश्च नाचामेद्देवाद्यर्चां च वर्जयेत्
नग्न अवस्थेत स्नान, झोप किंवा शुद्धीचे कर्म करू नये; मोकळ्या केसांनी अन्न खाऊ नये किंवा देवांची पूजा करू नये.
होमदेवार्चनाद्यासु क्रियास्वाचमने तथा । नैकवस्त्रः प्रवर्तेत द्विजवाचनिके जपे
होम, देवपूजा, आचमन किंवा पवित्र ग्रंथांचे पठण करताना एकच वस्त्र घालू नये.
नासमञ्जसशीलैस्तु सहासीत कथञ्चन । सद्वृत्तसन्निकर्षो हि क्षणार्द्धमपि शस्यते
वाईट वर्तन असलेल्या लोकांशी कधीच संग करू नये; पण सज्जनांचा थोडा वेळही सहवास लाभला तरी तो प्रशंसनीय आहे.
विरोधं नोत्तमैर्गच्छेन्नाधमैश्च सदा बुधः । विवाहश्च विवादश्च तुल्यशीलैर्नृपेष्यते
सुज्ञ माणसाने श्रेष्ठ किंवा कनिष्ठ लोकांशी वाद करू नये; विवाह किंवा वाद नेहमी समविचारी लोकांशीच करावा, राजन.
नारभेत कलिं प्राज्ञः शुष्कवैरञ्च वर्जयेत् । अप्यल्पहानिः सोढव्या वैरेणार्थागमं त्यजेत्
शहाण्या माणसाने भांडण सुरू करू नये, किंवा निरर्थक वैर धरू नये; थोडेसे नुकसान झाले तरी सहन करावे आणि वैरातून मिळणारे लाभ सोडून द्यावेत.
स्नातो नाङ्गानि सम्मार्जेत् स्नानशाट्या न पाणिना । न च निर्धूनयेत् केशान् नाचामेच्चैव चोत्थितः
स्नानानंतर अंग स्नानाचे वस्त्र किंवा हाताने पुसू नये; केस झटकू नयेत आणि उठल्यावर लगेच अन्नही खाऊ नये.
पादेन नाक्रमेत् पादं न पूज्याभिमुखं नयेत् । नोच्चासनं गुरोरग्रे भजेताविनयान्वितः
कोणाच्याही पायावर पाय ठेवू नये, पूज्य वस्तूंकडे पाय वळवू नये आणि गुरूंसमोर नम्रता नसताना उंच आसनावर बसू नये.
अपसव्यं न गच्छेच्च देवागारचतुष्पथान् । माङ्गल्यपूज्यांश्च तथा विपरीतान्न दक्षिणम्
देवळांच्या, चौकांच्या किंवा शुभ आणि पूज्य वस्तूंच्या डाव्या बाजूने जाऊ नये; त्यांना उलट दिशेने प्रदक्षिणा करू नये, नेहमी उजव्या बाजूनेच जावे.
सोमार्काग्न्यम्बुवायूनां पूज्यानाञ्च न सम्मुखम् । कुर्यान्निष्ठीवविण्मूत्रसमुत्सर्गञ्च पण्डितः
चंद्र, सूर्य, अग्नी, पाणी, वारा किंवा पूज्य वस्तू यांच्या समोर थुंकू नये, लघवी किंवा मोठा शौच करू नये.
तिष्ठन्न मूत्रयेत् तद्वत् पथिष्वपि न मूत्रयेत् । श्लैष्मविण्मूत्ररक्तानि सर्वदैव न लङ्घयेत्
उभं राहून लघवी करू नये, तसेच रस्त्यावरही लघवी करू नये; कफ, विष्ठा, लघवी किंवा रक्त यावर कधीही पाय ठेवू नये.
श्लेष्मशिङ्घाणिकोत्सर्गो नान्नकाले प्रशस्यते । बलिमङ्गलजप्यादौ न होमे न महाजने
भोजनाच्या वेळी, नैवेद्य, मंगलकार्य, जप, होम किंवा लोकसमूहात कफ किंवा शिंका टाकू नये.
योषितो नावमन्येत न चासां विश्वसेद् बुधः । न चैवेर्ष्या र्भवेत्तासु न धिक्कुर्यात् कदाचन
शहाणा पुरुष स्त्रियांना कमी लेखू नये, त्यांच्यावर पूर्ण विश्वास ठेवू नये; त्यांच्यावर हेवा करू नये किंवा कधीही त्यांची निंदा करू नये.
माङ्गल्यपुष्परत्नाज्यपूज्याननभिवाद्य च । न निष्क्रमेद्गृहात् प्राज्ञः सदाचारपरो नरः
शुभ वस्तू, फुले, रत्ने, तूप याने पूज्य व्यक्तींचा सन्मान व नमस्कार न करता शहाण्या व सदाचारी माणसाने घराबाहेर पडू नये.
चतुष्पथान् नमस्कुर्यात् काले होमपरो भवेत् । दीनानभ्युद्धरेत् साधूनुपासीत बहुश्रुतान्
चौकात नमस्कार करावा, योग्य वेळी होम करावा; दु:खी लोकांना मदत करावी, सज्जनांची सेवा करावी आणि विद्वानांच्या संगतीत रहावे.
देवर्षिपूजकः सम्यक् पितृपिण्डोदकप्रदः । सत्कर्ता चातिथीनां यः स लोकानुत्तमान् व्रजेत्
जो देव, ऋषी यांची योग्यरीत्या पूजा करतो, पितरांना पाणी व अन्न अर्पण करतो आणि पाहुण्यांचा सन्मान करतो, तो श्रेष्ठ लोकांना पोहोचतो.
हितं मितं प्रियं काले वश्यात्मा योऽभिभाषते । स याति लोकानाह्लादहेतुभूतान् नृपाक्षयान्
जो योग्य वेळी हितकारक, मोजके आणि प्रिय बोलतो, स्वतःवर संयम ठेवतो, तो आनंददायक आणि कधीही नष्ट न होणाऱ्या लोकांना मिळतो.
धीमान् ह्रीमान् क्षमायुक्तो ह्यास्तिको विनयान्वितः । विद्याभिजनवृद्धानां याति लोकाननुत्तमान्
जो बुद्धिमान, लाजाळू, क्षमाशील, श्रद्धावान आणि नम्र आहे, तो विद्या, कुल आणि वय याने श्रेष्ठ असलेल्या लोकांच्या लोकांना पोहोचतो.
अकालगर्जितादौ च पर्वस्वाशौचकादिषु । अनध्यायं बुधः कुर्यादुपरागादिके तथा
अयोग्य वेळचे वादळ, सण, अपवित्रता, ग्रहण यासारख्या प्रसंगी शहाण्याने वाचन थांबवावे.
शमं नयति यः क्रुद्धान् सर्वबन्धुरमत्सरी । भीताश्वासनकृत् साधुः स्वर्गस्तस्याल्पकं फलम्
जो रागावलेल्या लोकांना शांत करतो, सर्व नातलगांशी द्वेष ठेवत नाही, घाबरलेल्या लोकांना धीर देतो आणि सज्जन असतो— त्याला तर स्वर्गही लहान वाटतो.
वर्षातपादिषु च्छत्री दण्डी रात्र्यटवीषु च । शरीरत्राणकामो वै सोपानत्कः सदा व्रजेत्
पावसात किंवा उन्हात छत्री घ्यावी, रात्री किंवा जंगलात काठी घ्यावी; शरीराचे रक्षण हवे असल्यास नेहमी पायात चपला घालाव्यात.
नोर्ध्वं न तिर्यग्दूरं वा न पश्यन् पर्यटेद्बुधः । युगमात्रं महीपृष्ठं नरो गच्छेद्विलोकयन्
शहाण्याने वर, बाजूला किंवा दूर पाहत चालू नये; तो फक्त ज्या अंतरावर जुवे असते तितकेच पुढे पाहत जमिनीवर चालावा.
दोषहेतूनशेषांश्च वश्यात्मा यो निरस्यति । तस्य धर्मार्थकामानां हानिर्नाल्पापि जायते
जो स्वतःवर संयम ठेवून सर्व दोषांचे कारण पूर्णपणे टाळतो, त्याचे धर्म, अर्थ आणि काम यांचे अगदी थोडेही नुकसान होत नाही.
सदाचाररतः प्राज्ञो विद्याविनयशिक्षितः । पापेऽप्यपापः परुषे ह्यभिधत्ते प्रियाणि यः । मैत्रीद्रवान्तःकरणस्तस्य मुक्तिः करे स्थिता
जो सदाचारात रमतो, विद्या आणि नम्रतेने शिकलेला आहे, पाप्यांमध्येही निष्पाप राहतो, कठोरांनाही गोड बोलतो आणि मैत्रीने मन भरलेले आहे, त्याच्या हातातच मुक्ती असते.
ये कामक्रोधलोभानां वीतरागा न गोचरे । सदाचारस्थितास्तेषामनुभावैर्धृता मही
जे काम, क्रोध आणि लोभ यापासून मुक्त आहेत आणि सदाचारात स्थिर आहेत— त्यांच्या प्रभावामुळेच पृथ्वी टिकून आहे.