यतश्चोशना ततो जंभकुंभाद्याः समस्ता एव दैत्यदानवनिकाया महान्तमुद्यमं चक्रुः
उशना मुळे जंभ, कुंभ आणि इतर सर्व दैत्य-दानवांच्या समूहांनी मोठा प्रयत्न केला.
बृहस्पतेरपि सकलदेवसैन्ययुतः सहायः शक्रोऽऽभवत्
बृहस्पतीच्या बाजूने सर्व देवांच्या सैन्यासह इंद्र मदतीला उभा राहिला.
एवं च तयोरतीवोग्रसंग्रामस्तारानिमित्तस्तारकामयो नामाभूत्
त्यामुळे त्या दोघांमध्ये ताऱ्येमुळे फार भीषण युद्ध पेटलं, आणि ते 'तारा युद्ध' म्हणून ओळखलं जाऊ लागलं.
ततश्च समस्तशस्त्राण्यसुरेषु रुद्र पुरोगमा देवा देवेषु चाश्षोदानवा मुमुचुः
मग असुरांमध्ये रुद्र यांच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी आपली शस्त्रं सोडली, आणि देवांमध्ये असुरांनीही आपली शस्त्रं उधळली.
एवं देवासुराहवसंक्षोभक्षुब्धहृदयमश्षोमेव जगद्ब्रह्माणं शरणं जगाम
अशा रीतीने देव आणि असुरांच्या युद्धामुळे सगळ्यांच्या मनात खळबळ माजली, आणि सगळं जग अस्वस्थ झालं. मग सर्वांनी ब्रह्मदेवांकडे आसरा मागितला.
ततश्च भगवानब्जयोनिरप्युशनसं शंकरमसुरान्देवांश्च निवार्य बृहस्पतये तारामदापयत्
मग कमळातून जन्मलेले भगवंत ब्रह्मदेव, शंकर, असुर आणि देव यांना शांत करून, ताऱ्येला बृहस्पतीकडे परत दिलं.
तां चांतःप्रसवामवलोक्य बृहस्पतिरप्याह
तिला गरोदर पाहून बृहस्पतीनेही तिला विचारलं.
नैष मम क्षेत्रे भवत्याऽन्यस्य सुतो धार्यस्समुत्सृजैनमलमलमतिधार्ष्ट्येनेति
हा मुलगा माझ्या पोटी जन्मलेला नाही; तो दुसऱ्याचाच आहे. त्याला ठेवू नकोस, जास्त धाडस करू नकोस.
सा च तेनैवमुक्तातिपतिव्रता भर्तृवचनानंतरं तमिषीकास्तंबे गर्भमुत्ससर्ज
पतीच्या या शब्दांनंतर, पतिव्रता तारा लगेचच आपला गर्भ इषीकाच्या काडीवर सोडून दिला.
स चोत्सृष्टमात्र एवातितेजसा देवानां तेजांस्याचिक्षेप
आणि जसा तो मुलगा बाहेर पडला, त्याने आपल्या तेजाने सर्व देवतांचं तेज शोषून घेतलं.
बृहस्पतिमिंदुं च तस्य कुमारस्यातिचारुतया साभिलाषौ दृष्ट्वा देवस्समुत्पन्नसंदेहास्तारां पप्रच्छुः
त्या मुलाचं विलक्षण रूप बघून बृहस्पती आणि सोम या दोघांनाही त्याच्यावर आपुलकी वाटली. मग देवांना शंका आली आणि त्यांनी ताऱ्येला विचारलं.
सत्यं कथयास्माकमिति सुभगे सोमस्याथ वा बृहस्पतेरयं पुत्र इति
हे सौभाग्यवती, आम्हाला खरं खरं सांग, हा मुलगा सोमाचा आहे की बृहस्पतीचा?
एवं तैरुक्ता सा तारा ह्रिया किंचिन्नोवाच
त्यांनी असं विचारल्यावर तारा लाजली आणि काहीच बोलली नाही.
बहुशोप्यभिहिता यदाऽसौ देवेभ्यो नाचचक्षे ततस्स कुमारस्तां शप्तुमुद्यतः प्राह
देवांनी तिला वारंवार विचारलं, पण तिने काहीच सांगितलं नाही. तेव्हा तो मुलगा तिला शाप देण्यासाठी पुढे आला आणि म्हणाला,
दुष्टेंव कस्मान्मम तातं नाख्यासि
दुष्ट स्त्री, माझा वडील कोण आहे हे का सांगत नाहीस?
अद्यैव ते व्यलीकलज्जावत्यास्तथा शास्तिमहं करोमि
आज तुझ्या या अन्यायकारक लाजेमुळे मी तुला योग्य शिक्षा देईन.
यथा च नैवमद्याप्यतिमंथरवचनाभविष्यसीति
जेणेकरून तू पुन्हा कधीच इतक्या संकोचाने बोलणार नाहीस.
अथाह भगवान् पितामहः तं कुमारं सन्निवार्य स्वयमपृच्छत्तां ताराम्
मग भगवंत पितामह ब्रह्मदेवांनी त्या मुलाला थांबवलं आणि स्वतः ताऱ्येला विचारलं.
कथय वत्से कस्यायमात्मजः सोमस्य वा बृहस्पतेर्वा इत्युक्ता लज्जमानाह सोमस्येति
मुली, सांग, हा मुलगा सोमाचा आहे की बृहस्पतीचा? असं विचारल्यावर तारा लाजून म्हणाली, 'तो सोमाचाच आहे.'
ततः प्रस्फुरदुच्छ्वासितामलकपोलकांतिर्भगवानुडुपतिः कुमारमालिंग्य साधु साधु वत्स प्राज्ञोसीतिबुध इति तस्य च नाम चक्रे
मग चंद्रदेवाने आनंदाने त्या मुलाला मिठी मारली, त्याचे गाल तेजाने उजळले होते. 'शाबास, शाबास, मुला, तू खूप बुद्धिमान आहेस,' असं म्हणत त्याचं नाव 'बुध' ठेवलं.
तदाख्यातमेवैतत् स च यथेलायामात्मजं पुरूरवसमुत्पादयामास
जसं सांगितलं तसं, इलाच्या पोटी त्याने पुरूरवास नावाचा मुलगा जन्माला घातला.
पुरूरवास्त्वतिदानशीलोऽतियज्वातितेजस्वी यं सत्यवादिनमतिरूपस्विनं मनस्विनं मित्रावरुणशापान्मानुषे लोके मया वस्तव्यमिति कृतमतिरुर्वशी ददर्श
पुरूरवास हा फार उदार, मोठा यज्ञ करणारा, तेजस्वी, सत्यवचन पाळणारा, बुद्धिमान, देखणा आणि विचारशील होता. मित्र आणि वरुण यांच्या शापामुळे उर्वशीने मनाशी ठरवलं, 'मला माणसांत राहावं लागेल,' आणि तिने त्याला पाहिलं.
दृष्टमात्रे च तस्मिन्नपहाय मानमश्षोमपास्य स्वर्गसुखाभिलाषं तन्मनस्का भूत्वा तमेवोपतस्थे
त्याला पाहताच उर्वशीने आपला अभिमान आणि स्वर्गसुखाची इच्छा सोडली, आणि ती पूर्णपणे त्याच्यात रंगून त्याच्याकडे गेली.
सोऽपि च तामतिशयितसकललोकस्त्रीकांतिसौकुमार्यलावण्यग-तिविलासहासादिगुणामवलोक्य तदायत्तचित्तवृत्तिर्बभूव
तोही, जगातल्या सर्व स्त्रियांपेक्षा तिचं सौंदर्य, कोमलता, मोहिनी, खेळकरपणा, हास्य आणि इतर गुण पाहून, तिच्या प्रेमात पूर्णपणे गुंतला.
उभयमपि तन्मनस्कमनन्यदृष्टि परित्यक्तसमस्तान्यप्रयोजनमभूत्
दोघंही एकमेकांत इतके रंगले की, त्यांना दुसरं काहीच दिसेना, आणि त्यांनी बाकी सगळ्या गोष्टींचा त्याग केला.
राजा तु प्रागल्भ्यात्तामाह
राजाने धाडसाने तिच्याशी बोलायला सुरुवात केली.
सुभ्रु त्वामहमभिकामोऽस्मि प्रसीदाऽनुरागमुद्वहेत्युक्ता लज्जावखंडितमुर्वशी तं प्राह
'सुंदर भुवया असलेल्या स्त्री, मी तुला इच्छितो; कृपा कर, कारण माझ्या मनात तुझ्यावर प्रेम आहे.' असं त्याने म्हटलं. ते ऐकून, लाजेचं बंधन तुटून उर्वशीने त्याला उत्तर दिलं.
भवत्वेवं यदि मे समयपरिपालनं भवान् करोतीत्याख्याते पुनरपि तामाह
'ठीक आहे, पण माझ्या अटी पाळल्या तरच,' असं तिने सांगितलं. मग त्याने पुन्हा तिच्याशी बोललं.
आख्याहि मे समयमिति
'माझ्या अटी काय आहेत ते सांग,' असं त्याने विचारलं.
अथ पृष्टा पुनरप्यब्रवीत्
मग तिने विचारल्यावर पुन्हा सांगितलं.