अयं हि वंशोतिबलपराक्रमद्युतिशीलचेष्टवद्भिरतिगुणान्वितैर्नहुषययाति-कार्तवीर्यार्जुनादिभिर्भूपालैरलंकृतः तमहं कथयामि श्रूयताम्
हा वंश नहुष, ययाति आणि कर्तवीर्य अर्जुन यांसारख्या सामर्थ्यवान, पराक्रमी, तेजस्वी, उत्तम स्वभावाच्या आणि महान कृत्यांनी युक्त अशा राजांनी शोभला आहे. मी तो वंश सांगतो, ऐका.
अखिलजगत्स्रष्टुर्भगवतो नारायणस्य नाभिसरोजसमुद्भवाब्जयोनेर्ब्रह्मणः पुत्रोऽत्रिः
संपूर्ण जगाचा सृष्टीकर्ता, भगवान नारायण यांच्या नाभिकमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मांचा पुत्र अत्रि.
अत्रेस्सोमः
अत्रिपासून सोमाचा जन्म झाला.
तं च भगवानब्जयोनिः अश्षोऔ!षधीद्विजनक्षत्राणामाधिपत्येऽभ्यषेचयत्
कमळातून जन्मलेल्या त्या भगवंत ब्रह्मांनी सोमाला वनस्पती, औषधी आणि नक्षत्रांचा अधिपती म्हणून अभिषेक केला.
स च राजसूयमकरोत्
त्याने राजसूय यज्ञ केला.
तत्प्रभावादत्युत्कृष्टाधिपत्याधिष्ठातृत्वाच्चैनं मद आविवेश
त्याच्या मोठ्या सामर्थ्यामुळे, श्रेष्ठ अधिपत्यामुळे आणि अधिकारामुळे त्याच्या मनात गर्व आला.
मदावलेपाच्च सकलदेवगुरोर्बृस्पतेस्तारां नाम पत्नीं जहार
त्या गर्वामुळे त्याने सर्व देवगुरू बृहस्पती यांची पत्नी तारा हिला पळवून नेलं.
बहुशश्च बृहस्पतिचोदितेन भगवता ब्रह्मणा चोद्यमानसकलैश्च देवर्षिभिर्याचमानोपि न मुमोच
बृहस्पती, भगवान ब्रह्मा आणि सर्व देवर्षी यांनी वारंवार विनंती केली, तरीही त्याने तिला सोडली नाही.
तस्य चंद्र स्य च बृहस्पतेर्द्वेषादुशना पार्ष्णिग्राहोभूत्
सोम आणि बृहस्पती यांच्या वैरामुळे उशना (शुक्राचार्य) सोमाचा पक्ष घेतला.
अंगिरसश्च सकाशादुपलब्धविद्यो भगवान्रुद्रो बृहस्पतेः सहाय्यमकरोत्
अंगिरस यांच्याकडून विद्या मिळवून भगवान रुद्र बृहस्पतीला मदतीला आले.
यतश्चोशना ततो जंभकुंभाद्याः समस्ता एव दैत्यदानवनिकाया महान्तमुद्यमं चक्रुः
उशना मुळे जंभ, कुंभ आणि इतर सर्व दैत्य-दानवांच्या समूहांनी मोठा प्रयत्न केला.
बृहस्पतेरपि सकलदेवसैन्ययुतः सहायः शक्रोऽऽभवत्
बृहस्पतीच्या बाजूने सर्व देवांच्या सैन्यासह इंद्र मदतीला उभा राहिला.
एवं च तयोरतीवोग्रसंग्रामस्तारानिमित्तस्तारकामयो नामाभूत्
त्यामुळे त्या दोघांमध्ये ताऱ्येमुळे फार भीषण युद्ध पेटलं, आणि ते 'तारा युद्ध' म्हणून ओळखलं जाऊ लागलं.
ततश्च समस्तशस्त्राण्यसुरेषु रुद्र पुरोगमा देवा देवेषु चाश्षोदानवा मुमुचुः
मग असुरांमध्ये रुद्र यांच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी आपली शस्त्रं सोडली, आणि देवांमध्ये असुरांनीही आपली शस्त्रं उधळली.
एवं देवासुराहवसंक्षोभक्षुब्धहृदयमश्षोमेव जगद्ब्रह्माणं शरणं जगाम
अशा रीतीने देव आणि असुरांच्या युद्धामुळे सगळ्यांच्या मनात खळबळ माजली, आणि सगळं जग अस्वस्थ झालं. मग सर्वांनी ब्रह्मदेवांकडे आसरा मागितला.
ततश्च भगवानब्जयोनिरप्युशनसं शंकरमसुरान्देवांश्च निवार्य बृहस्पतये तारामदापयत्
मग कमळातून जन्मलेले भगवंत ब्रह्मदेव, शंकर, असुर आणि देव यांना शांत करून, ताऱ्येला बृहस्पतीकडे परत दिलं.
तां चांतःप्रसवामवलोक्य बृहस्पतिरप्याह
तिला गरोदर पाहून बृहस्पतीनेही तिला विचारलं.
नैष मम क्षेत्रे भवत्याऽन्यस्य सुतो धार्यस्समुत्सृजैनमलमलमतिधार्ष्ट्येनेति
हा मुलगा माझ्या पोटी जन्मलेला नाही; तो दुसऱ्याचाच आहे. त्याला ठेवू नकोस, जास्त धाडस करू नकोस.
सा च तेनैवमुक्तातिपतिव्रता भर्तृवचनानंतरं तमिषीकास्तंबे गर्भमुत्ससर्ज
पतीच्या या शब्दांनंतर, पतिव्रता तारा लगेचच आपला गर्भ इषीकाच्या काडीवर सोडून दिला.
स चोत्सृष्टमात्र एवातितेजसा देवानां तेजांस्याचिक्षेप
आणि जसा तो मुलगा बाहेर पडला, त्याने आपल्या तेजाने सर्व देवतांचं तेज शोषून घेतलं.
बृहस्पतिमिंदुं च तस्य कुमारस्यातिचारुतया साभिलाषौ दृष्ट्वा देवस्समुत्पन्नसंदेहास्तारां पप्रच्छुः
त्या मुलाचं विलक्षण रूप बघून बृहस्पती आणि सोम या दोघांनाही त्याच्यावर आपुलकी वाटली. मग देवांना शंका आली आणि त्यांनी ताऱ्येला विचारलं.
सत्यं कथयास्माकमिति सुभगे सोमस्याथ वा बृहस्पतेरयं पुत्र इति
हे सौभाग्यवती, आम्हाला खरं खरं सांग, हा मुलगा सोमाचा आहे की बृहस्पतीचा?
एवं तैरुक्ता सा तारा ह्रिया किंचिन्नोवाच
त्यांनी असं विचारल्यावर तारा लाजली आणि काहीच बोलली नाही.
बहुशोप्यभिहिता यदाऽसौ देवेभ्यो नाचचक्षे ततस्स कुमारस्तां शप्तुमुद्यतः प्राह
देवांनी तिला वारंवार विचारलं, पण तिने काहीच सांगितलं नाही. तेव्हा तो मुलगा तिला शाप देण्यासाठी पुढे आला आणि म्हणाला,
दुष्टेंव कस्मान्मम तातं नाख्यासि
दुष्ट स्त्री, माझा वडील कोण आहे हे का सांगत नाहीस?
अद्यैव ते व्यलीकलज्जावत्यास्तथा शास्तिमहं करोमि
आज तुझ्या या अन्यायकारक लाजेमुळे मी तुला योग्य शिक्षा देईन.
यथा च नैवमद्याप्यतिमंथरवचनाभविष्यसीति
जेणेकरून तू पुन्हा कधीच इतक्या संकोचाने बोलणार नाहीस.
अथाह भगवान् पितामहः तं कुमारं सन्निवार्य स्वयमपृच्छत्तां ताराम्
मग भगवंत पितामह ब्रह्मदेवांनी त्या मुलाला थांबवलं आणि स्वतः ताऱ्येला विचारलं.
कथय वत्से कस्यायमात्मजः सोमस्य वा बृहस्पतेर्वा इत्युक्ता लज्जमानाह सोमस्येति
मुली, सांग, हा मुलगा सोमाचा आहे की बृहस्पतीचा? असं विचारल्यावर तारा लाजून म्हणाली, 'तो सोमाचाच आहे.'
ततः प्रस्फुरदुच्छ्वासितामलकपोलकांतिर्भगवानुडुपतिः कुमारमालिंग्य साधु साधु वत्स प्राज्ञोसीतिबुध इति तस्य च नाम चक्रे
मग चंद्रदेवाने आनंदाने त्या मुलाला मिठी मारली, त्याचे गाल तेजाने उजळले होते. 'शाबास, शाबास, मुला, तू खूप बुद्धिमान आहेस,' असं म्हणत त्याचं नाव 'बुध' ठेवलं.