सा चैनं रसातलं नीतवती
ती त्याला पाताळात घेऊन गेली.
रसातलगतश्चासौ भगवत्तेजसाप्यायितात्मवीर्य्यस्सकलगंधर्वान्निजघान
पाताळात गेल्यावर, भगवंताच्या तेजाने परिपूर्ण झालेल्या पुरुकुत्साने सर्व गंधर्वांचा संहार केला.
पुनश्च स्वपुरमाजगाम
तो पुन्हा आपल्या नगरात परत गेला.
सकलपन्नगाधिपतयश्च नर्मदायै वरं ददुः । यत्तेनुस्मरणसमवेतं नामग्रहणं करिष्यति न तस्य सर्पविषभयं भविष्यतीति
सर्व नागराजांनी नर्मदेला असा वर दिला की, जो कोणी तिचे नाव आठवणीने उच्चारेल, त्याला सर्पविषाचा कोणताही धोका राहणार नाही.
अत्र च श्लोकः
इथे एक श्लोक आहे:
नर्मदायै नमः प्रातर्नर्मदायै नमो निशि । नमोस्तु नर्मदे तुभ्यं त्राहि मां विषसर्पतः
प्रातःकाळी नर्मदेला वंदन, रात्री नर्मदेला वंदन; नर्मदे, तुला नमस्कार — मला सर्पविषापासून वाचव.
इत्युच्चार्याहर्निशमंधकारप्रवेशे वा सर्पैर्न दश्यते न चापि कृतानुस्मरणभुजो विषमपि भुक्तमुपघाताय भवति
हे श्लोक दिवस-रात्र किंवा अंधारात म्हणल्यास सर्प चावणार नाहीत; आणि ज्यांनी आठवण ठेवली आहे त्यांना विष देखील इजा करणार नाही.
पुरुकुत्साय संततिविच्छेदो न भविष्यतीत्युरगपतयो वरं ददुः
नागराजांनी असा वर दिला की पुरुकुत्साची वंशपरंपरा कधीच तुटणार नाही.
पुरुकुत्सो नर्मदायां त्रसद्दस्युमजीजनत्
पुरुकुत्साने नर्मदेमध्ये त्रसद्दस्यू नावाचा मुलगा जन्माला घातला.
त्रसद्दस्युतस्संभूतोऽनरण्यः यं रावणोदिग्विजये जघान
त्रसद्दस्यू पासून अनरण्य जन्मला, ज्याला रावणाने दिग्विजयाच्या वेळी मारले.
अनरण्यस्य पृषदश्वः पृषदश्वस्य हर्यश्वः पुत्रोऽभवत्
अनरण्याचा मुलगा पृषदश्व, आणि पृषदश्वाचा मुलगा हर्यश्व झाला.
तस्य च हस्तः पुत्रोऽभवत्
त्याचा मुलगा हस्त झाला.
ततश्च सुमनास्तस्यापि त्रिधन्वा त्रिधन्वनस्त्रय्यारुणिः
मग सुमना त्याचा मुलगा, सुमनाचा त्रिधन्वा, आणि त्रिधन्वाचा त्रय्यारुणी असा वंश झाला.
त्रय्यारुणेस्सत्यव्रतः योऽसौ त्रिशंकुसंज्ञामवाप
त्रय्यारुणीचा मुलगा सत्यव्रत, जो त्रिशंकु म्हणून प्रसिद्ध झाला.
स चंडालतामुपगतश्च
तो चांडाळ स्थितीत गेला.
द्वादशवर्षिक्यामनावृष्ट्यां विश्वामित्रकलत्रापत्यपोषणार्थं चंडालप्रतिग्रहपरिहरणाय च जाह्नवीतीरन्यग्रोधे मृगमांसमनुदिनं बबंध
बारा वर्षांच्या दुष्काळात, विश्वामित्राच्या पत्नी आणि मुलांना जगवण्यासाठी, आणि चांडाळांचे दान टाळण्यासाठी, त्याने जाह्नवीच्या काठी असलेल्या वडाच्या झाडाजवळ दररोज हरिणाचे मांस मिळवले.
स तु परितुष्टेन विश्वामित्रेण सशरीरस्स्वर्गमारोपितः
विश्वामित्र अत्यंत संतुष्ट होऊन त्याला देहासकट स्वर्गात नेले.
त्रिशंकोर्हरिश्चंद्र स्तस्माच्च रोहिताश्वस्ततश्च हरितो हरितस्य चंचुश्चंचोर्विजयवसुदेवौ रुरुको विजयाद्रु कस्य वृकः
त्रिशंकुपासून हरिश्चंद्र, त्याच्यापासून रोहिताश्व, मग हरित, हरिताचा कांचू, कांचूपासून विजयवसुदेव, विजयवसुदेवापासून रुरुक, आणि रुरुकापासून वृक असा वंश झाला.
ततो वृकस्य बाहुः योऽसौ हैहयतालजंघादिभिः पराजितॐतर्वत्न्या महिष्या सह वनं प्रविवेश
मग वृकाचा मुलगा बाहू, जो हैहय, तालजंघ आणि इतरांकडून पराभूत होऊन आपल्या पत्नीसमवेत वनात गेला.
तस्याश्चा सपत्न्या गर्भस्तंभनाय गरो दत्तः
त्याच्या दुसऱ्या पत्नीला गर्भधारणेत अडथळा यावा म्हणून विष दिले गेले.
तेनास्य गर्भस्सप्तवर्षाणि जठर एव तस्थौ
तीच्या पोटी त्याचं गर्भ सात वर्षं राहिलं.
स च बाहुर्वृद्धभावादौर्वाश्रमममीपे ममार
बाहू वृद्धपणामुळे और्व ऋषींच्या आश्रमाजवळ मरण पावला.
सा तस्य भार्या चितां कृत्वा तमारोप्यानुमरणकृतनिश्चयाऽभूत्
त्याची पत्नी चिता तयार करून त्याला तिच्यावर ठेवली आणि स्वतःही त्याच्यामागे जाण्याचा निर्धार केला.
अथैतामतीतानागतवर्त्तमानकालत्रयवेदी भगवानौर्वस्स्वाश्रमान्निर्गत्याब्रवीत्
तेव्हा भूत, भविष्य आणि वर्तमान जाणणारे भगवंत और्व आपल्या आश्रमातून बाहेर आले आणि तिला म्हणाले.
अलमलमनेनासद्ग्राहेणाखिलभूमं डलपतिरतिवीर्यपराक्रमो नैकयज्ञकृदरातिपक्षक्षयकर्त्ता तवोदरे चक्रवर्त्ती तिष्ठति
पुरे, पुरे! असा चुकीचा निर्धार करू नकोस. तुझ्या उदरात अख्ख्या पृथ्वीचा अधिपती, प्रचंड बलवान, अनेक यज्ञ करणारा, शत्रूंचा नाश करणारा एक चक्रवर्ती राजा वाढत आहे.
नैवमतिसाहसाध्यवसायिनी भवती भवेत्युक्ता सा तस्मादनुमरणनिर्बंधाद्विरराम
"अशी घाईघाईने आणि हट्टाने वागू नकोस," असं सांगितल्यावर तिने पतीच्या मागे जाण्याचा विचार सोडून दिला.
तेनैव च भगवता स्वाश्रममानीता
त्याच ऋषीने तिला आपल्या आश्रमात आणलं.
तत्र कतिपयदिनाभ्यंतरे च सहैव तेन गरेणातितेजस्वी बालको जज्ञे
तेथे काही दिवसांतच त्या गर्भातून तेजस्वी मुलगा जन्माला आला.
तस्यौर्वो जातकर्मादिक्रिया निष्पाद्य सगर इति नाम चकार
और्व ऋषींनी त्याचे जातकर्मादी संस्कार करून त्याला सगर हे नाव दिलं.
कृतोपनयनं चैनमौर्वो वेदशास्त्राण्यस्त्रं चाग्नेयं भार्गवाख्यमध्यापयामास
त्याचं उपनयन झाल्यावर और्व ऋषींनी त्याला वेद, शास्त्रं आणि भृगूंचं आग्नेय अस्त्र शिकवलं.