अथागत्य देवराजोब्रवीत् मामयं धास्यतीति
तेव्हा देवांचा राजा आला आणि म्हणाला, "हा मला पोसणार आहे."
ततो माधातृनामा सोभवत् । वक्त्रे चास्य प्रदेशिनी न्यस्ता देवेंद्रे ण न्यस्तातां पपौ
म्हणून त्याचे नाव माधातृ ठेवले. त्याच्या तोंडावर दर्शक बोट ठेवले आणि देवेन्द्राने त्याला पाजले.
तां चामृतस्राविणीमास्वाद्याह्नैव स व्यवर्द्धत
त्याने त्या अमृत ओघवत्या बोटाचा स्वाद घेतला आणि त्याच दिवशी तो झपाट्याने वाढू लागला.
ततस्तु मांधाता चक्रवर्त्ती सप्तद्वीपां महीं वुभुजे
मग माधातृ हा सार्वभौम सम्राट झाला आणि सातही द्वीपांची पृथ्वी उपभोगू लागला.
तत्रायं श्लोकः
इथे हा श्लोक आहे.
यावत्सूर्य उदेत्यस्तं यावच्च प्रतितिष्ठति । सर्वं तद्यौवनाश्वस्य मांधातुः क्षेत्रमुच्यते
जोपर्यंत सूर्य उगवतो आणि मावळतो, आणि तोपर्यंत राहतो, तोपर्यंत सगळे युवनाश्वाचा माधातृ याचे राज्य मानले जाते.
मांधाता शतबिंदोर्दुहितरं बिंदुमतीमुपयेमे
माधातृने शतबिंदूची कन्या बिंदुमतीशी विवाह केला.
पुरुकुत्समंबरीषं मुचुकुंदं च तस्यां पुत्रत्रयमुत्पादयामास
तिच्यापासून त्याला पुरुकुत्स, अंबरीष आणि मुचुकुंद असे तीन पुत्र झाले.
पंचाशद्दुहितरस्तस्यामेव तस्य नृपतेर्बभूवुः
तिच्यापासून त्या राजाला पन्नास कन्या झाल्या.
एकस्मिन्नंतरे बह्वृचश्च सौभरिर्नाम महर्षिरंतर्जले द्वादशाब्दं कालमुवास ६९ तत्र चांतर्जले संमदो नामातिबहु- प्रजोतिमात्रप्रमाणो मीनाधिपतिरासीत्
एका वेळी, बहुव्रत असलेले सौभरि नावाचे महर्षी बारा वर्षे पाण्यात राहिले. तिथे, पाण्यात, सम्मद नावाचा अतिशय मोठा आणि भरपूर संतती असलेला मास्यांचा अधिपती होता.
तस्य च पुत्रपौत्रदौहित्राः पृष्ठतोऽग्रतः पार्श्वयोः पक्षपुच्छशिरसां चोपरि भ्रमंतस्तेनैव सदाहर्निशमतिनिर्वृत्ता रेमिरे
त्याचे मुलगे, नातवंडे, पणतू आणि पणती हे सगळे कधी त्याच्या मागे, कधी पुढे, कधी बाजूला, तर कधी त्याच्या पंखांवर, शेपटीवर, डोक्यावर असे खेळत फिरायचे. ते सर्वजण दिवस-रात्र त्याच्यासोबत अखंडपणे आनंदाने रमायचे.
स चापत्यस्पर्शोपचीयमानप्रहर्षप्रकर्षो बहुप्रकारं तस्य ऋषेः पश्यतस्तैरात्मजपुत्रपौत्रदौहित्रादिभिः सहानुदिनं सुतरां रेमे
त्याच्या मुलांच्या, नातवंडांच्या आणि पणतूंच्या सहवासाने आणि त्यांच्या स्पर्शाने त्या ऋषीला फारच आनंद वाटू लागला. रोज त्यांच्यात रमताना, त्यांना पाहून त्याचा आनंद दिवसेंदिवस वाढत गेला.
अथांतर्जलावस्थितस्सौभरिरेकाग्रतस्समाधिमपहायानुदिनं तस्य सत्स्यस्यात्मजपुत्रपौत्रदौहित्रादिभिस्सहातिरमणीयतामवेक्ष्याचिंतयत्
तेव्हा जलात राहणारा आणि ध्यानात मग्न असलेला सौभरि ऋषी, सत्स्याचा त्याच्या मुलांसह, नातवंडांसह आणि पणतूंसह मिळणारा अतिशय आनंद रोज पाहून, आपले समाधी सोडून विचार करू लागला.
अहो धन्योयमीदृशमनभिमतं योन्यंतरमवाप्यैभिरात्मजपुत्रपौत्रदौहित्रादिभिस्सह रममाणोतीवास्माकं स्पृहामुत्पादयति
अरे, हा माणूस किती भाग्यवान! ज्याला नको असलेले दुसरे जन्म मिळाले, तो आपल्या मुलांसोबत, नातवंडांसोबत आणि पणतूंसोबत इतका आनंद घेतो, की त्याच्याकडे पाहून आमच्याही मनात इच्छा निर्माण होते.
वयमप्येवं पुत्रादिभिस्सह ललितं रमिष्याम इत्येवमभिकांक्षन् स तस्मादंतर्जलान्निष्क्रम्य संतानाय निवेष्टुकामः कन्यार्थं मांधातारं राजानमगच्छत्
आपणही असाच मुलांसोबत आणि इतरांसोबत खेळत रमूया, अशी इच्छा त्याच्या मनात आली. म्हणून तो जलातून बाहेर आला आणि आपली संतती वाढवण्यासाठी, मुलगी मागण्यासाठी, राजा मांधात्याजवळ गेला.
आगमनश्रवणसमनन्तरं चोत्थाय तेन राज्ञा सम्यगर्घ्यादिना संपूजितः कृतासनपरिग्रहः सौभरिरुवाच राजानम्
त्याच्या येण्याची बातमी ऐकताच राजा उठला आणि त्याचे योग्यरित्या स्वागत केले. त्याला आसन देऊन, अर्घ्य वगैरे अर्पण करून, सन्मान केला. मग सौभरि ऋषी राजाला म्हणाला—
सौभरिरुवाच। निवेष्टुकामोऽस्मि नरेन्द्र कन्यां प्रयच्छ मे मा प्रणयं विभांक्षीः । न ह्यर्थिनः कार्यवशादुपेताः ककुत्स्थवंशो! विमुखाः प्रयांति
सौभरि म्हणाला: राजन, मला संसार थाटायचा आहे. मला एक कन्या द्या. माझी मागणी नाकारू नका. कारण, मागणी घेऊन आलेल्यांना ककुत्स्थ वंशातील कोणीही रिकाम्या हाताने परत पाठवत नाही.
अन्येपि संत्येव नृपाः पृथिव्यां मांधातरेषां तनयाः प्रसूताः । किं त्वर्थिनामर्थितदानदीक्षाकृतव्रतश्लाघ्यमिदं कुलं ते
राजा मांधाता, पृथ्वीवर अनेक राजांची कन्या जन्माला आली आहे. पण, मागणाऱ्याला दान देण्याचा जो संकल्प तुमच्या घराण्यात आहे, त्याचीच ख्याती आहे. म्हणून तुमचे घराणेच खरे प्रशंसनीय आहे.
शतार्धसंख्यास्तव संति कन्यास्तासां ममैकां नृपते प्रयच्छ । यत्प्रार्थनाभंगभयाद्बिभेमि तस्मादहं राजवरातिदुःखात्
राजा, तुझ्याकडे दीडशे कन्या आहेत. त्यातील एक कन्या मला द्या. मला नकार मिळेल या भीतीनेच मी व्याकुळ झालो आहे, कारण राजाकडून नकार मिळण्याचे दुःख मोठे असते.
श्रीपराशर उवाच । इति ऋषिवचनमाकर्ण्य स राजा जराजर्जरितदेहमृषिमालोक्य प्रत्याख्यानकातरस्तस्माच्च शापभीतो बिभ्यत्किंचिदधोमुखश्चिरं दध्यौ च
श्री पराशर म्हणतात: ऋषीचे हे बोलणे ऐकून, त्याचा वृद्ध आणि अशक्त देह पाहून, राजा नकार देण्याच्या भीतीने आणि शाप मिळेल या भीतीने घाबरला. तो थोडा वेळ खाली मान घालून विचार करू लागला.
सौभरिरुवाच । नरेंद्र कस्मात्समुपैषि चिंतामसह्यमुक्तं न मयात्र किंचित् ।। यावश्यदेया तनया तयैव कृतार्थता नो यदि किं न लब्धा
सौभरि म्हणाला: राजन, तू इतका अस्वस्थ का झालास? मी काहीच अवास्तव मागितलेले नाही. जर तुझ्या कन्यांपैकी कोणीतरी मला पसंत करेल, तर माझी इच्छा पूर्ण होईल; नाही तर, मला मिळणार नाही, एवढेच.
श्रीपराशर उवाच । अथ तस्य भगवतश्शापभीतस्सप्रश्रयस्तमुवाचासौ राजा
श्री पराशर म्हणतात: मग त्या ऋषीच्या शापाची भीती बाळगून, नम्रपणे राजा त्याला म्हणाला—
राजोवाच । भगवन् अस्मत्कुलस्थितिरियं य एव कन्याभिरुचितोऽभिजनवान्वरस्तस्मै कन्या प्रदीयते भगवद्याच्ञा चास्मन्मनोरथानामप्यतिगोचरवर्त्तिनी कथमप्येषा संजाता तदेवमुपस्थिते न विद्मः किं कुर्म इत्येतन्मयाऽचिंत्यत इत्यभिहिते च तेन भूभुजा मुनिरचिंतयत्
राजा म्हणाला: भगवन्, आमच्या घराण्याची प्रथा अशी आहे की, जी कन्या ज्या वराला पसंत करते, तिला त्याच्याशी विवाह केला जातो. तुमची ही मागणी आमच्या इच्छेपलीकडची आहे. अशी वेळ कशी आली, काय करावे हे मला समजत नाही. म्हणून मी विचार करत होतो, आणि हेच मी सांगितले. हे ऐकून ऋषीने मनात विचार केला.
अयमन्योऽस्मत्प्रत्याख्यानोपायो वृद्धोयमनभिमतः स्त्रीणां किमत कन्याकानामित्यमुना संचिंत्यैतदभिहितमेवमस्तु तथा करिष्यामीति संचिंत्य मांधातारमुवाच
माझा वय वाढलेला आहे, मी स्त्रियांना आवडणार नाही, म्हणून कन्या मला निवडणार नाहीत, असा हा नकार देण्याचा दुसरा मार्ग आहे. असे मनाशी ठरवून, 'ठीक आहे, तसेच करू,' असे ठरवून सौभरि ऋषीने मांधात्याला सांगितले.
यद्येवं तदादिश्यतामस्माकं प्रवेशाय । कंन्यांतःपुरं वर्षवरो यदि कन्यैव काचिन्मामभिलषति तदाहं दारसंग्रहं करिष्यामि अन्यथा चेत्तदलमस्माकमेतेनातीतकालारंभणेनेत्युक्त्वा विरराम
जर तसे असेल, तर मला कन्यांच्या अंतःपुरात जाण्याची परवानगी द्या. जर कोणती कन्या मला पसंत करेल, तर मी तिच्याशी विवाह करीन; नाही तर, ही गोष्ट इथेच थांबू द्या, आणि कालबाह्य गोष्टीसाठी आग्रह करू नका. असे म्हणून तो गप्प बसला.
ततश्च मांधात्रा मुनिशापशंकितेन कन्यांतःपुरवर्षधरस्समाज्ञप्तः
मग मांधात्याने, ऋषीच्या शापाची भीती बाळगून, अंतःपुरातील सेवकाला आज्ञा दिली.
तेन सह कन्यांतःपुरं प्रविशन्नेव भगवानखिलसिद्धगंधर्वेभ्योतिशयेन कमनीयं रूपमकरोत्
त्या सेवकासोबत अंतःपुरात जाताना, त्या ऋषीने आपले रूप इतके सुंदर केले, की सर्व सिद्ध आणि गंधर्वांनाही ते लाजवेल असे देखणे झाले.
प्रवेश्य च तमृषिमंतःपुरे वर्षधरस्ताः कन्याः प्राह
ऋषीला अंतःपुरात घेऊन गेल्यावर, त्या सेवकाने सर्व कन्यांना हाक मारली.
भवतीनां जनयिता महाराजस्समाज्ञापयति
महाराज, तुमचे वडील, असे सांगतात.
अयमस्मान् ब्रह्मर्षिः कन्यार्थं समभ्यागतः
हा ब्राह्मण ऋषी आपल्या मुलीसाठी येथे आला आहे.