अत्रायं श्लोकः । एते क्षत्रप्रसूता वै पुनश्चांगिरसाः स्मृताः । रथीतराणां प्रवराः क्षत्त्रोपेता द्विजातयः इति
इथे एक श्लोक आहे — हे सर्व क्षत्रिय वंशात जन्मलेले असून, पुन्हा त्यांना अङ्गिरस वंशज म्हणूनही ओळखले जाते. रथीतरांमध्ये जे क्षत्रिय धर्म स्वीकारलेले द्विज आहेत, तेच श्रेष्ठ मानले जातात.
क्षुतवतश्च मनोरिक्ष्वाकुः पुत्रो जज्ञे घ्राणतः
मनुंना भूक लागली असता त्यांच्या नाकातून इक्ष्वाकू नावाचा मुलगा जन्माला आला.
तस्य पुत्रशतप्रधाना विकुक्षिनिमिदंडाख्यास्त्रयः पुत्रा बभूवुः
त्याचे तीन मुख्य पुत्र विकुक्षी, निमी आणि दंड हे होते.
शकुनिप्रमुखाः पंचाशत्पुत्राः उत्तरापथरक्षितारो बभूवुः
शकुनी याच्या नेतृत्वाखाली पन्नास पुत्र उत्तरेकडील प्रदेशांचे रक्षण करणारे झाले.
चत्वारिंशदष्टौ च दक्षिणापथभूपालाः
आणि अठ्ठेचाळीस पुत्र दक्षिणेकडील प्रदेशांचे राजा झाले.
स चेक्ष्वाकुरष्टकायाश्श्राद्धमुत्पाद्य श्राद्धार्हं मांसमानयेति विकुक्षिमाज्ञापयामास
इक्ष्वाकूने पितरांसाठी श्राद्ध केल्यावर, विकुक्षीला आज्ञा दिली — 'श्राद्धाला योग्य असे मांस आण.'
स तथेति गृहीताज्ञो विधृतशरासनो वनमभ्येत्यानेकशो मृगान् हत्वा श्रांतोतिक्षुत्परीतो विकुक्षिरेकं शशमभक्षयत् । श्षॐ च मांसमानीय पित्रे निवेदयामास
त्याने आज्ञा मान्य केली, धनुष्य घेतलं आणि वनात जाऊन अनेक प्राणी मारले. खूप दमून, प्रचंड भुकेने व्याकुळ होऊन विकुक्षीने एक ससा एकट्याने खाल्ला. मग त्या सशाचं मांस घेऊन वडिलांना अर्पण केलं.
इक्ष्वाकुकुलाचार्यो वशिष्ठस्तत्प्रोक्षणाय चोदितः प्राह । अलमनेनामेध्येनामिषेण दुरात्मना तव पुत्रेणैतन्मांसमुपहतं यतोऽनेन शशो भक्षितः
इक्ष्वाकू कुळाचे गुरु वसिष्ठ यांना ते मांस शुद्ध करण्यास सांगितलं. तेव्हा वसिष्ठ म्हणाले, 'हे मांस तुझ्या दुष्ट मुलामुळे अपवित्र झालं आहे, कारण त्याने ससा खाल्ला आहे.'
ततश्चासौ विकुक्षिर्गुरुणैवमुक्तश्शशादसंज्ञामवाप पित्रा च परित्यक्तः
गुरूंनी असं सांगितल्यावर विकुक्षीला 'शशाद' हे नाव मिळालं आणि वडिलांनी त्याला घरातून काढून टाकलं.
पितर्युपरते चासावखिलामेतां पृथ्वीं धर्मतश्शाशास
वडील गेल्यावर त्याने संपूर्ण पृथ्वी धर्माने राज्य केली.
शशादस्य तस्य पुरंजयोनाम पुत्रोभवत्
त्या शशादाचा पुरंजय नावाचा मुलगा झाला.
तस्येदं चान्यत्
त्याच्याशी संबंधित आणखी एक गोष्ट आहे.
पुरा हि त्रेतायां देवासुरयुद्धमतिभीषणमभवत्
पूर्वी त्रेतायुगात देव आणि दैत्यांमध्ये फार भयंकर युद्ध झालं.
तत्र चातिबलिभिरसुरैरमराः पराजितास्ते भगवंतं विष्णुमाराधयांचक्रुः
त्या युद्धात फार बलाढ्य असुरांनी देवांना हरवलं, मग देवांनी भगवान विष्णूची भक्ती केली.
प्रसन्नश्च देवानामनादिनिधनोखिलजगत्परायणो नारायणः प्राह
संपूर्ण जगाचा शाश्वत आधार असणारे, अनादि आणि अनंत नारायण देवांवर प्रसन्न होऊन देवांना म्हणाले.
ज्ञातमेतन्मया युष्माभिर्यदभिलषितं तदर्थमिदं श्रूयताम्
'तुम्हाला काय हवं आहे हे मला माहीत आहे; त्यासाठी काय करावं लागेल ते ऐका.'
पुरंजयो नाम राजर्षेश्शशादस्य तनयः क्षत्त्रियवरो यस्तस्य शरीरेहमंश्नो स्वयमेवावतीर्य तानश्षोआ!नसुरान्निहनिष्यामि तद्भवद्भिः पुरंजयोऽसुरवधार्थमुद्योगं कार्यतामिति
'शशादाचा मुलगा पुरंजय हा उत्तम क्षत्रिय आणि राजर्षी आहे. मी स्वतः त्याच्या देहात अंशरूपाने अवतार घेईन आणि त्या असुरांचा नाश करीन. म्हणून तुम्ही पुरंजयासोबत असुरवधासाठी तयारी करा.'
एतच्च श्रुत्वा प्रणम्य भगवंतं विष्णुममराः पुरंजयसकाशमाजग्मुरूचुश्चैनम्
हे ऐकून देवांनी भगवान विष्णूला वंदन केलं, पुरंजयाकडे गेले आणि त्याच्याशी बोलले.
भोभोः क्षत्त्रियवर्यास्माभिरभ्यर्थितेन भवतास्माकमरातिवधोद्यतानां कर्तव्यं साहाय्यमिच्छामः तद्भवतास्माकमभ्यागतानां प्रणयभंगो न कार्य इत्युक्तः पुरंजयः प्राह
'हे श्रेष्ठ क्षत्रिय, आम्ही तुझ्याकडे मदतीसाठी आलो आहोत. आमच्या शत्रूंचा नाश करण्यासाठी तुझी मदत हवी आहे. आम्ही तुझ्याकडे आलो आहोत, म्हणून तू आम्हाला नकार देऊ नकोस.' असं त्यांना म्हणाल्यावर पुरंजय म्हणाला:
त्रैलोक्यनाथो योयं युष्माकमिंद्र ः! शतक्रतुरस्य यद्यहं स्कंधाधिरूढो युष्माकमरातिभस्सह योत्स्ये तदहं भवतां सहायः स्याम्
'जर तीनही लोकांचा स्वामी, इंद्र, शतक्रतु स्वतः मला आपल्या खांद्यावर घेऊन युद्धात माझ्या सोबत असेल, तरच मी तुमचा सहकारी होईल.'
इत्याकर्ण्य समस्तदेवैरिंद्रे ण च बाढमित्येवं समन्विच्छितम्
हे ऐकून सर्व देव आणि इंद्र यांनी 'तसं होईल' असं मान्य केलं.
ततश्च शतक्रतोर्वृषरूपधारिणः ककुदि स्थितोऽतिरोषसमन्वितो भगवतश्चराचरगुरोरच्युतस्य तेजसाप्यायितो देवासुरसंग्रामे समस्तानेवासुरान्निजघान
मग इंद्राने वृषभाचा (बैलाचा) रूप घेतलं, त्याच्या कूबावर पुरंजय उभा राहिला. भगवान अच्युताच्या तेजामुळे तो अत्यंत शक्तिशाली झाला आणि देव-दैत्यांच्या युद्धात सर्व असुरांचा संहार केला.
यतश्च वृषभककुदि स्थितेन राज्ञा दैतेयबलं निषूदितमतश्चासौ ककुत्स्थसंज्ञामवाप
राजाने वृषभाच्या कूबावर उभं राहून दैत्यांची सेना नष्ट केली म्हणून त्याला 'ककुत्स्थ' हे नाव मिळालं.
ककुत्स्थस्याप्यनेनाः पुत्रोऽभवत्
त्या ककुत्स्थाचा अनॆनाः नावाचा मुलगा झाला.
पृथुरनेनसः
पृथुचा मुलगा अनेनस होता.
पृथोर्विष्टराश्वः
अनेनसाचा मुलगा विष्टराश्व होता.
तस्यापि चांद्रो युवनाश्वः
त्याचा मुलगा चांद्र युवनाश्व होता.
चांद्र स्य तस्य युवनाश्वस्य शावस्तः यः पुरीं शावस्तीं निवेशयामास
चांद्र युवनाश्वाचा मुलगा शावस्त होता, ज्याने शावस्ती ही नगरी वसवली.
शावस्तस्य बृहदश्वः
शावस्ताचा मुलगा बृहदश्व होता.
तस्यापि कुवलयाश्वः
त्याचा मुलगा कुवलयाश्व होता.