सहालापस्तु संसर्गः सहास्या चातिपापिनी । पाषण्डिबिर्दुराचारैस्तस्मात्ताः परिवर्जयेत्
अत्यंत पापी, वाईट वर्तन असलेल्या पाषंड्यांशी संग, बोलणे किंवा त्यांच्यासोबत राहणे टाळावे.
पाषण्डिनो विकर्मस्थान् वैडालब्रतिकाञ्छठान् । हैतुकान् वकवृत्तींश्व वाङूमात्रेणापि नार्चयेत्
वर्ज्य कर्म करणारे, मांजरीसारखी व्रत पाळणारे, कपटी, वाद करणारे किंवा दांभिक पाषंडी, यांना शब्दानेसुद्धा सन्मान देऊ नये.
दूरादपास्तः सम्पर्कः सहस्यापि च पापिभिः । पाषण्डिभिर्दुराचारैस्तस्मात्ताः परिवर्जयेत्
अशा पापी, वाईट वर्तन असलेल्या पाषंड्यांशी दूर राहून संपर्क आणि संगती टाळावी.
एते नग्नास्तवाख्याता दृष्टया श्राद्धोपघातकाः । येषां सम्भाषणात् पुंसां दिनपुण्यं प्रणश्यति
हे नग्न आणि तावाक्य असणारे, श्राद्ध विधीचे नाश करणारे आहेत; त्यांच्याशी बोलल्याने त्या दिवशीचे पुण्य नष्ट होते.
एते पाषणिडनः पापा न ह्म तानालपेदू बुधः । पुण्यं नश्यति सम्भाषादेतेषां तद्दिनोद्भवम्
हे पाषंडी पापी आहेत; बुद्धिमान माणसाने त्यांच्याशी बोलू नये, कारण त्यांच्याशी बोलल्याने त्या दिवसाचे पुण्य नष्ट होते.
पुं सां जटाधरणमौण्डयवतां वृथैव । मोघाशिनामखिलशौचनिराकृतानाम् तोयप्रदानपितृपिण्डबहिष्कृतानां सम्भाषणादपि नरा नरकं प्रयान्ति
जटा ठेवणारे किंवा डोके मुंडण करणारे, व्यर्थ अन्न खाणारे, सर्व शुद्धता नाकारणारे, पाणी देणे व पितृ तर्पणातून वर्ज्य झालेले, यांच्याशी बोलल्याने माणसे नरकात जातात.
मैत्रेय उवाच। भगवन्यन्नरैः कार्य्यं साधुकर्मण्यवस्थितैः । तन्मह्यं गुरुणाख्यातं नित्यनैमित्तिकात्मकम्
मैत्रेय म्हणाला: भगवंत, सत्कर्मात स्थिर असणाऱ्यांनी काय करावे, हे आपण मला नेहमी व निमित्तिक कर्तव्यांसह सांगितले. आता आणखी कृपा करून सांगा, गुरुजी.
वर्णधर्मास्तथाख्याता धर्मा ये चाश्रमेषु च । श्रोतुमिच्छाम्यहं वंशं राज्ञां तद्ब्रूहि मे गुरो
आपण वर्णधर्म आणि आश्रमधर्म सांगितले. आता मला राजांच्या वंशाबद्दल ऐकायचे आहे, ते कृपया सांगा, गुरुजी.
श्रीपराशर उवाच । मैत्रेय श्रूयतामयमनेकयज्वशूरवीरधीरभूपालालंकृतो ब्रह्मादिर्मानवो वंशः
श्रीपराशर म्हणाले, मैत्रेय, आता मी ब्रह्मादि मनुच्या वंशाची कथा सांगतो, ज्यात अनेक राजे होते — जे यज्ञकुशल, शूर, पराक्रमी आणि बुद्धिमान होते.
तदस्य वंशस्यानुपूर्वीमश्षोवंशपापप्रणाशनाय मैत्रेयैतां कथां शृणु
या वंशातील पाप दूर व्हावे म्हणून, मैत्रेय, ही कथा नीट लक्ष देऊन ऐक.
तद्यथा सकलजगतामादिरनादिभूतस्स ऋग्यजुस्सामादिमयो भगवान् विष्णुस्तस्य ब्रह्मणो मर्त्तं रूपं हिरण्यगर्भो ब्रह्मांडभूतो ब्रह्मा भगवान् प्राग्बभूव
जसा भगवंत विष्णू सर्व जगाचा आदि आणि अनादी आधार आहे, आणि ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद यांचा मूळ आहे, त्याच्यापासून हिरण्यगर्भ ब्रह्मा — ज्याला ब्रह्मांड म्हणतात — प्रथम प्रकट झाला.
ब्रह्मणश्च दक्षिणांगुष्ठजन्मा दक्षप्रजापतिः दक्षस्याप्यदितिरदितेर्विवस्वान् विवस्वतो मनुः
त्या ब्रह्माच्या उजव्या अंगठ्यापासून दक्ष प्रजापती जन्मला; दक्षापासून अदिती, अदितीपासून विवस्वान आणि विवस्वानपासून मनु झाला.
मनोरिक्ष्वाकुनृगधृष्टशर्यातिनरिष्यंतप्रांशुनाभगदिष्टकरूषपृषध्राख्या दश पुत्रा बभूवुः
मनुचे दहा पुत्र होते: इक्ष्वाकू, नृग, धृष्ट, शर्याति, नरीष्यंत, प्रांशु, नाभग, दिष्ट, करूष आणि पृषध्र.
इष्ठिं च मित्रावरुणयोर्मनुः पुत्रकामश्चकार
मनुने पुत्रप्राप्तीसाठी मित्र आणि वरुण यांच्यासाठी यज्ञ केला.
तत्र तावदह्नुते होतुरपचारादिला नाम कन्या बभूव
त्या यज्ञात, पुरोहिताच्या चुकामुळे, एका कन्येचा जन्म झाला, जिने 'इला' असे नाव मिळवले.
सैव च मित्रावरुणयोः प्रसादात्सुद्युम्नो नाम मनोः पुत्रो मैत्रेय आसीत्
मित्र आणि वरुण यांच्या कृपेने, तीच इला पुन्हा सुद्युम्न नावाचा मनुचा पुत्र झाली, हे मैत्रेय.
पुनश्चेश्वरकोपात्स्त्री सती सा तु सोमसूनोर्बुधस्याश्रमसमीपे बभ्राम
पुन्हा एकदा, परमेश्वराच्या कोपामुळे, ती स्त्री झाली आणि सोमपुत्र बुधाच्या आश्रमाजवळ भटकत राहिली.
सानुरागाच्च तस्यां बुधः पुरूरवसमात्मजमुत्पादयामास
त्या इलेवर प्रेमाने बुधाने पुरूरवा नावाचा पुत्र जन्माला घातला.
जातेपि तस्मिन्नमिततेजोभिः परमर्षिभिरिष्टिमय ऋङ्मयो यजुर्मयस्साममयोथर्वणमयस्सर्ववेदमयो मनोमयो ज्ञानमयो न किंचिन्मयोन्नमयो भगवान् यज्ञपुरुषस्वरूपी सुद्युम्नस्य पुंस्त्वमभिलषद्भिर्यथावदिष्टस्तत्प्रसादादिला पुनरपि सुद्युम्नोऽभवत्
त्याच्या जन्मानंतरही, महान ऋषींनी सुद्युम्न पुन्हा पुरुष व्हावा म्हणून, ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद, अथर्ववेद आणि सर्व वेदांचे यज्ञ केले. त्यांनी मन, ज्ञान आणि अन्नरूप असलेल्या यज्ञपुरुषाची उपासना केली. त्यांच्या कृपेने इला पुन्हा सुद्युम्न झाला.
तस्याप्युत्कलगयविनतास्त्रयः पुत्रा बभूवुः
सुद्युम्नाचे उत्कल, गया आणि विनता हे तीन पुत्र झाले.
सुद्युम्नस्तु स्त्रीपूर्वकत्वाद्रा ज्यभागं न लेभे
मात्र, सुद्युम्न पूर्वी स्त्री असल्यामुळे त्याला राज्यात हिस्सा मिळाला नाही.
तत्पित्रा तु वसिष्ठवचनात्प्रतिष्ठानं नाम नगरं सुद्युम्नाय दत्तं तच्चासौ पुरूरवसे प्रादात्
मग वसिष्ठांच्या सांगण्यावरून आणि वडिलांच्या आज्ञेने, सुद्युम्नाला प्रतिष्ठान नावाचे नगर दिले गेले, आणि त्याने ते पुरूरवासला दिले.
तदन्वयाश्च क्षत्त्रियास्सर्वै दिक्ष्वभवन् । पृषध्रस्तु मनुपुत्रो गुरुगोवधाच्छूद्र त्वमगमत्
त्यांच्या वंशातून सर्व दिशांना क्षत्रिय पसरले; पण मनुचा पुत्र पृषध्र गुरुच्या गायीचा वध केल्यामुळे शूद्र झाला.
मनोः पुत्रः करूषः करूषात्कारूषाः क्षत्त्रिया महाबलपराक्रमा बभूवः
मनुचा पुत्र करूषापासून करूष नावाचे बलवान आणि पराक्रमी क्षत्रिय झाले.
दिष्टपुत्रस्तु नाभागो वैश्यतामगमत्तस्माद्बलंधनः पुत्रोभवत्
दिष्टाचा पुत्र नाभाग वैश्य झाला, आणि त्यापासून बलंधन नावाचा पुत्र झाला.
बलंधनाद्वत्सप्रीतिरुदारकीर्त्तिः
बलंधनापासून वत्सप्रीति आणि उदारकीर्ती हे पुत्र झाले.
वत्सप्रीतेः प्रांशुरभवत्
वत्सप्रीतीपासून प्रांशू जन्माला आला.
प्रजापतिश्च प्रांशोरेकोऽभवत्
प्रांशूच्या पोटी एकुलता एक पुत्र प्रजापती जन्मला.
ततश्च खनित्रः
त्याच्यापासून खनित्र जन्मास आला.
तस्माच्चक्षुषः
खनित्राच्या पोटी चक्षुष जन्मला.