पाषण्डिनं समाभाष्य तीर्थस्त्रानादनन्तरम् । प्राप्तोऽसि कुत्सितां योनिं किं न स्मरसि तत्प्रभो
पाषंडीशी बोलून आणि तीर्थात स्नान केल्यावर, तू या नीच जन्माला आलास; ते तुला आठवत नाही का, प्रभो?
तयैवं स्मारिते तस्मिन् पूर्वजातिकृते तदा । दध्यौ चिरमथावाप निर्वेदमतिदुर्लभम
तीने त्याला पूर्वजन्माची आठवण करून दिल्यावर, त्याने बराच वेळ विचार केला आणि दुर्मिळ असा वैराग्य प्राप्त केला.
निर्विण्णाचित्त- स ततो निगम्य नगरादू बहिः । मरुप्रपतनं कृत्वा शार्गालीं योनिमागतः
निराश मनाने तो त्या शहराबाहेर गेला आणि वाळवंटात स्वतःला फेकून दिलं. पुढच्या जन्मी तो कोल्ह्याच्या पोटी जन्माला आला.
सापि द्रितीये सम्प्राप्ते वर्षे दित्येन चक्षुषा । ज्ञात्वा श्वृगालं तं द्रष्टुं ययौ कोलाहलं गिरिम्
दुसरं वर्ष पूर्ण झाल्यावर तिने आपल्या दिव्य दृष्टीने त्याला कोल्हा म्हणून ओळखलं आणि त्याला पाहण्यासाठी कोलाहळ नावाच्या डोंगरावर गेली.
तत्रापि दृष्ट्वा तं प्राह शार्गालीं योनिमागतम् । भर्त्तारमतिचार्वङ्गी तनया पृथितीपतेः
तेथे तिने आपल्या पतीला कोल्ह्याच्या जन्मात पाहिलं आणि राजाच्या सुंदर कन्येने त्याच्याशी संवाद साधला.
अपि स्मरसि राजेन्द्र! श्वयोनिस्थस्य यन्मया । प्रोक्तं ते पूर्वचरितं पाषण्डालापसंश्रयम्
राजेंद्र, तुला आठवतं का? जेव्हा तू कुत्रा होतास, तेव्हा मी तुला तुझे पूर्वीचे कर्म आणि चुकीच्या बोलण्याचा संग सांगितला होता.
पुनस्तयोक्तस्यजूज्ञात्वा सत्यं सत्यवतां वरः । कालेन स निराहारस्तत्याज स्वं कलेवरम्
तिच्या शब्दांनी पुन्हा आठवण झाल्यावर आणि सत्य कळल्यावर, तो श्रेष्ठ पुरुष काही काळ उपाशी राहिला आणि शेवटी आपले शरीर सोडले.
भूयस्ततो वृकं जातं गत्वा तं निर्जने वने । स्मारयामास भर्त्तारं पूर्ववृत्तमनिन्दिता
नंतर तो लांडग्याच्या रूपात जन्माला आला. ती निष्कलंक पत्नी त्या एकाकी जंगलात गेली आणि पतीला त्याच्या पूर्वजन्माची आठवण करून दिली.
न त्वं वृको महभाग! राजा शतधनुर्भवान् । श्वा भूत्वा त्वं श्वृगालोऽबूर्वृकत्वं साम्प्रतं गतः
भाग्यवान राजा, तू लांडगा नाहीस. तू शतधनू राजा आहेस. आधी कुत्रा, मग कोल्हा, आणि आता लांडग्याचा जन्म तुला मिळाला आहे.
स्मारितेन यदा त्यक्तस्तेनात्मा गृद्रतां गतः । अवाप सा पुनश्चैनं बोधयामास भाविनी
तीने पुन्हा आठवण करून दिल्यावर त्याने ते शरीर सोडलं आणि त्याचा आत्मा गिधाडाच्या रूपात गेला. पुन्हा ती नियतीने त्याला समजावलं.
नरेन्द्र! स्मर्यतामात्मा ह्मलं ते गृध्रचेष्टया । पाषण्डालापजातोऽयं दोषो यदूगृध्रता गतः
राजा, आता तू गिधाडासारखी वागत आहेस, हे लक्षात ठेव. चुकीच्या बोलण्यामुळेच तुला गिधाडाचा जन्म मिळाला आहे.
ततः काकत्वमापन्नं समनन्तरजन्मति । उवाच तन्वी भर्त्तारमुपलभ्यात्मयोगतः
मग लगेच पुढच्या जन्मात तो कावळा झाला. ती सडपातळ स्त्री आपल्या सामर्थ्याने त्याला ओळखून पतीला संबोधू लागली.
अशेषा भूभृतः पूर्वं वश्या यस्मै बलिं ददुः । सत्वं काकत्वमापन्नो जातोऽद्य बलिभुक् प्रभो
पूर्वी ज्या सर्व राजांनी तुला आदराने भेटवस्तू दिल्या, तेच आता कावळ्याच्या रूपात तुझे अन्न झाले आहेत, प्रभो.
एवमेव च काकात्वे स्मारितः स पुरातनम् । तत्याज भूपतिः प्राणान् मयूरत्वमवाप च
कावळ्याच्या रूपात असतानाही तिने त्याला आठवण करून दिली. मग त्या राजाने आपले प्राण सोडले आणि मोराच्या रूपात जन्म घेतला.
मयूरत्वं ततः सा वै चकारानुगतिं शुभा । दत्तैः प्रतिक्षणां ह्टद्यस्तृप्त तज्जातिभोजनेः
मग ती शुभ्र स्त्रीही त्याच्या मागे मोरिणीच्या रूपात गेली आणि त्या जातीच्या अन्नाने नेहमी तृप्त राहिली.
ततस्तु जनको राजा वाजिमेधं महाक्रतुम् । चकार तस्यावभृथे स्त्रपयामास तं तदा
यानंतर जनक राजा यांनी मोठा अश्वमेध यज्ञ केला. त्या यज्ञाच्या समाप्तीला स्नान करताना त्याने त्याला शुद्ध केलं.
सस्त्रौ स्वयं च तन्वङ्गी स्मारयामास चापि तम् । यथासौ श्वश्वृगालाद्या योनीर्जग्राह पार्थिवः
तेथे सडपातळ स्त्रीने स्वतः त्याला आठवण करून दिली, आणि राजानेही, की तो कसा कुत्रा, कोल्हा आणि इतर जन्म घेत होता.
स्मृतजन्मक्रमः सोऽथ तत्याज स्व कलेवरम् । जज्ञ स जनकस्यैव पुत्रोऽसौ सुमहात्मनः
मग सर्व जन्मांची आठवण काढून त्याने आपले शरीर सोडले आणि तो महान आत्मा जनक राजाच्याच पोटी जन्माला आला.
ततः सा पितरं तन्वी विवहार्थमचोदयत् । स चापि कारयामास तस्या राजा स्वयवरम्
मग तिने आपल्या वडिलांना विवाहासाठी विनंती केली. राजाने तिच्यासाठी स्वयंवर आयोजित केला.
स्वयंवरे कृते सा तं सम्प्राप्तं पतिमात्मनः । वपरयामास भूयोऽपि भर्तृ भावेन भामिनी
स्वयंवरात, जेव्हा तो तेथे आला, तिने त्यालाच पती म्हणून निवडलं. पुन्हा एकदा तिने त्याची पत्नी म्हणून सेवा केली.
बुभुजे च तया सार्द्ध सम्भोगान्नृपनन्दनः । पितर्य्युपरते राज्यं विदेहेषु चकार सः
राजांचा आनंद असणारा तो राजकुमार तिला सोबत घेऊन सुख उपभोगत होता. वडील गेल्यावर त्याने विदेह देशाचे राज्य सांभाळले.
इयाज यज्ञान् सुबहुन् ददौ दानानि चार्थिनाम् । पुत्रानुत्पादयामास युयुधे च सहारिबिः
त्याने अनेक यज्ञ केले आणि मागणाऱ्यांना दान दिले. त्याने पुत्रांना जन्म दिला आणि शत्रूंशी युद्ध केले.
राज्यं भुक्त्वा यथान्यायं पालयित्वा वसुन्धराम् । तत्याज स प्रियान् प्राणान् संग्रामे धर्मतो नृपः
राज्याचा योग्यतेने उपभोग करून आणि पृथ्वीचे रक्षण करून त्या राजाने धर्मासाठी प्रिय प्राण युद्धात सोडले.
ततश्वितास्थं तं भूयो भर्त्तारं सा शुभेक्षणा । अन्वारुरोह विधिवद् यथापूर्वं मुदा सती
मग ती शुभ नेत्रांची पत्नी, पूर्वीप्रमाणेच योग्य विधीने आणि आनंदाने, पुन्हा आपल्या पतीच्या मागे चितेवर चढली.
ततोऽवाप तया सार्द्धं राजपुत्र्या स पार्थिवः । ऐन्दानतीत्यवै लोकान् लोकान् कामदुहोऽक्षयान्
नंतर त्या राजाने राजकन्येसोबत इंद्राच्या पलीकडील, सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या आणि कधीही न संपणाऱ्या लोकांना प्राप्त केले.
स्वर्गाक्षयत्वमतुलं दाम्पत्यमतिदुर्लभम् । प्राप्त पुण्यफलं प्राप्य संशुद्धिं तां द्रिजोत्तम
स्वर्गातील अतुलनीय आणि अत्यंत दुर्मिळ दांपत्य स्थिती, पुण्यफळ आणि शुद्धी मिळवून, तो त्या अवस्थेला पोहोचला, हे द्विजश्रेष्ठा.
एष पाषण्डसम्भाषाद्दोषः प्रोक्तो मया द्रिज । तथाश्वमेधावबृथस्त्रानमाहात्म्यमेव च
हे द्विजा, मी पाषंड्यांशी संगतीमुळे होणारा दोष आणि अश्वमेध व अवभृथ स्नानाचे महत्त्व सांगितले.
तस्मात् पाषण्डिभिः पापैरालापस्पर्शनं त्यजेत् । विशेषतः क्रियाकाले यज्ञादौ चापि दीक्षितः
म्हणून पापी पाषंड्यांशी बोलणे आणि स्पर्श करणे टाळावे, विशेषतः कर्मकांडाच्या वेळी, यज्ञाच्या आरंभी आणि दीक्षा घेतल्यावर.
क्रियाहानिर्गृ हे यस्य मासमेकं प्रजायते । तस्यावलोकनात् सूर्यं पश्येत मतिमान् नरः
कर्मांचा त्याग केल्यामुळे ज्याचा जन्म एक महिना होतो, त्याला पाहिल्यावर सुज्ञ माणसाने सूर्याकडे पाहून स्वतःला शुद्ध करावे.
किं पुनर्यैस्तु सत्यक्ता त्रयी सर्वात्मना द्रिज । परान्नभोजिभिः पापैर्वेदवादविरोधिबिः
मग ज्यांनी संपूर्णपणे तीन वेद सोडले आहेत, दुसऱ्याचे अन्न खातात, पापी आहेत आणि वेदविरोधी वागतात, त्यांचे काय?