तस्मादेतान्नरो नग्रांस्त्रयीसन्त्यागदूषितान् । सर्वदा वर्जयेत् प्राज्ञ आलापस्पशेनादिषु
म्हणून, जे लोक त्रैविध्य धर्म सोडून अशुद्ध झाले आहेत, त्यांच्याशी बोलणे, स्पर्श करणे वगैरे सर्व प्रकारे बुद्धिमान माणसाने नेहमीच टाळावे.
श्रद्धावद्भिः कृतं यत्राद्द वान् पितृपितामहान् । न प्रीणयति तच्छ्राद्ध यदेभिरवलोकितम्
श्रद्धेने वडीलधाऱ्यांना केलेले श्राद्ध, जर अशुद्ध लोकांनी पाहिले, तर ते श्राद्ध त्यांना समाधान देत नाही.
श्रूयते च पुरा ख्यातो राजा शतधनुर्भुवि । पत्री च शैव्या तस्याभूदतिधर्मपरायणा
पूर्वी पृथ्वीवर शतधनु नावाचा प्रसिद्ध राजा होता; त्याची पत्नी शैव्य पाहुण्यांची सेवा करणारी होती.
पतिव्रता महाभागा सत्यशौचदयान्विता । सर्वलक्षणसम्पन्ना विनयेन नयेन च
ती पतिव्रता, फार भाग्यवान, सत्य, पवित्रता आणि दयाळूपणा असलेली, सर्व गुणांनी युक्त आणि नम्रतेने वागणारी होती.
स तु राजा तया सार्द्ध देवदेवं जनार्दनम् । आराधयामास विभुं परमेण समाधिना
त्या राणीबरोबर त्या राजाने देवांचा देव, जनार्दन याची अत्यंत एकाग्रतेने भक्तीपूर्वक पूजा केली.
होमैर्जपैस्तथा दानैरुपवासैश्व भक्तितः
त्यांनी होम, जप, दान, उपवास आणि भक्तीने पूजन केले.
पूजाबिश्वानुदिवसं तन्मना नान्यमानसः
रात्रंदिवस पूजा करताना त्यांचे मन पूर्णपणे एकवटलेले होते, दुसरीकडे कुठेही वळले नव्हते.
एकदा तु समं स्नातौ तौ तु भार्यापती जले । बगीरथ्याः समुत्तीर्णौ कार्त्तिक्यां समुपोषितौ । पाषण्डिनमपश्येतामायान्तं सम्मुखं द्रिज
एकदा त्या दोघांनी एकत्र स्नान केले; भागीरथी नदीतून बाहेर पडून, कार्तिक महिन्यात उपवास करत असताना, त्यांनी समोर एक पाषंडी येताना पाहिला, हे द्विजश्रेष्ठ.
चापाचार्यस्य तस्यासौ सखा राज्ञो महात्मनः । अतस्तदूगौरवात्तेन सहालापमथाकरोत्
तो पाषंडी राजाचा मित्र होता आणि धनुर्विद्येचा शिष्य होता; राजाने त्याचा मान ठेवून त्याच्याशी बोलणे केले.
न तु सा वागयता देवी तस्य पत्री पतिव्रता । उपोषितास्मीति रविं तस्मिन् दृष्टे ददर्श च
पण ती पतिव्रता राणी, उपवास करत होती म्हणून, काहीही बोलली नाही; तिने सूर्याला पाहिले.
समागम्य यथान्यायं दम्पती तौ यथाविधि । विष्णोः पूजादिकं सर्वं कृतवन्तौ द्रिजोत्तम
त्या दोघांनी नियमाप्रमाणे एकत्र येऊन, सर्व विधीपूर्वक विष्णूची पूजा केली, हे श्रेष्ठ द्विज.
कालेन गच्छता राजा ममारासौ सपत्रजित् । अन्वारुरोह तं देवी चितास्थं भूपतिं पतिम्
काळ जाऊन राजा सपत्रजित याचा मृत्यू झाला; त्याच्या राणीने आपल्या पतीसह चितेवर चढून सती झाली.
स तु तेनापचारेण श्वा जज्ञ वसुधाधिपः । उपोषितेन पाषण्जसंलापी यः कृतोऽभवत्
त्या चुकीमुळे, उपवास करत असताना पाषंडीशी बोलणारा तो राजा पुढच्या जन्मी कुत्रा झाला.
सा तु जातिस्मरा जज्ञ काशीराजसुता शुभा । सर्वविझानमम्पूर्णा सर्वलक्षणपूजिता
ती पुण्यवती काशीच्या राजाची कन्या, पूर्वजन्म आठवणारी, सर्व विद्या आणि शुभ गुणांनी युक्त अशी जन्माला आली.
तां पिता दातुकामोऽभूत् वराय विनिवारितः । तयैव तन्व्या विरतो विवाहारम्भतो नृपः
तिच्या वडिलांना तिला लग्नात द्यायचे होते, पण तिनेच त्यांना थांबवले; त्या सडपातळ मुलीच्या इच्छेने राजा विवाह थांबवू लागला.
ततः सा दिव्यया दृष्टया दृष्ट्वा श्वानं निजं पतिम् । विदिशाख्यं पुरं गत्वा तदवस्थ ददर्शतम्
मग तिने दिव्य दृष्टीने आपल्या पतीला कुत्र्याच्या रूपात पाहिले; विदिशा नावाच्या नगरीत जाऊन तिने त्याला तशाच अवस्थेत पाहिले.
तं दृष्ट्ववै महाभागं श्वबूतन्तु पतिं तथा । ददौ तस्मै वराहार सत्कारप्रवणां सुभम
तिने आपल्या पतीला, जो आता कुत्रा झाला होता, मोठ्या आदराने उत्तम अन्न दिले.
भुञ्जन् दत्तं तया सोऽन्नमतिमृष्टमभीप्सितम् । स्वजातिललितं कुर्वन् बहु चाटु चकार वै
त्याने तिने दिलेले स्वादिष्ट आणि आवडते अन्न खाल्ले, आपल्या जातीप्रमाणे वागला आणि बरेच गोड बोल बोलला.
अतीव व्रीडिता बाला कुर्वता चाटु तेन सा । प्रणामपूर्वमाहेदं दयितं तं कुयोनिजम्
त्याच्या गोड बोलण्यामुळे ती तरुणी फारच लाजली; तिने नम्रपणे वाकून त्या आपल्या प्रिय, पण नीच जन्माला आलेल्या पतीला बोलली.
स्मर्य्यतां तन्महाराज ! दाक्षिण्यललितं त्वया । येन श्वयोनिमापन्नो मम चाटुकरो भवान्
राजन, तू पूर्वी किती नम्रपणे वागलास, त्याची आठवण ठेव; त्याचमुळे तू कुत्र्याच्या जन्माला आलास आणि आता मला गोड बोलतो आहेस.
पाषण्डिनं समाभाष्य तीर्थस्त्रानादनन्तरम् । प्राप्तोऽसि कुत्सितां योनिं किं न स्मरसि तत्प्रभो
पाषंडीशी बोलून आणि तीर्थात स्नान केल्यावर, तू या नीच जन्माला आलास; ते तुला आठवत नाही का, प्रभो?
तयैवं स्मारिते तस्मिन् पूर्वजातिकृते तदा । दध्यौ चिरमथावाप निर्वेदमतिदुर्लभम
तीने त्याला पूर्वजन्माची आठवण करून दिल्यावर, त्याने बराच वेळ विचार केला आणि दुर्मिळ असा वैराग्य प्राप्त केला.
निर्विण्णाचित्त- स ततो निगम्य नगरादू बहिः । मरुप्रपतनं कृत्वा शार्गालीं योनिमागतः
निराश मनाने तो त्या शहराबाहेर गेला आणि वाळवंटात स्वतःला फेकून दिलं. पुढच्या जन्मी तो कोल्ह्याच्या पोटी जन्माला आला.
सापि द्रितीये सम्प्राप्ते वर्षे दित्येन चक्षुषा । ज्ञात्वा श्वृगालं तं द्रष्टुं ययौ कोलाहलं गिरिम्
दुसरं वर्ष पूर्ण झाल्यावर तिने आपल्या दिव्य दृष्टीने त्याला कोल्हा म्हणून ओळखलं आणि त्याला पाहण्यासाठी कोलाहळ नावाच्या डोंगरावर गेली.
तत्रापि दृष्ट्वा तं प्राह शार्गालीं योनिमागतम् । भर्त्तारमतिचार्वङ्गी तनया पृथितीपतेः
तेथे तिने आपल्या पतीला कोल्ह्याच्या जन्मात पाहिलं आणि राजाच्या सुंदर कन्येने त्याच्याशी संवाद साधला.
अपि स्मरसि राजेन्द्र! श्वयोनिस्थस्य यन्मया । प्रोक्तं ते पूर्वचरितं पाषण्डालापसंश्रयम्
राजेंद्र, तुला आठवतं का? जेव्हा तू कुत्रा होतास, तेव्हा मी तुला तुझे पूर्वीचे कर्म आणि चुकीच्या बोलण्याचा संग सांगितला होता.
पुनस्तयोक्तस्यजूज्ञात्वा सत्यं सत्यवतां वरः । कालेन स निराहारस्तत्याज स्वं कलेवरम्
तिच्या शब्दांनी पुन्हा आठवण झाल्यावर आणि सत्य कळल्यावर, तो श्रेष्ठ पुरुष काही काळ उपाशी राहिला आणि शेवटी आपले शरीर सोडले.
भूयस्ततो वृकं जातं गत्वा तं निर्जने वने । स्मारयामास भर्त्तारं पूर्ववृत्तमनिन्दिता
नंतर तो लांडग्याच्या रूपात जन्माला आला. ती निष्कलंक पत्नी त्या एकाकी जंगलात गेली आणि पतीला त्याच्या पूर्वजन्माची आठवण करून दिली.
न त्वं वृको महभाग! राजा शतधनुर्भवान् । श्वा भूत्वा त्वं श्वृगालोऽबूर्वृकत्वं साम्प्रतं गतः
भाग्यवान राजा, तू लांडगा नाहीस. तू शतधनू राजा आहेस. आधी कुत्रा, मग कोल्हा, आणि आता लांडग्याचा जन्म तुला मिळाला आहे.
स्मारितेन यदा त्यक्तस्तेनात्मा गृद्रतां गतः । अवाप सा पुनश्चैनं बोधयामास भाविनी
तीने पुन्हा आठवण करून दिल्यावर त्याने ते शरीर सोडलं आणि त्याचा आत्मा गिधाडाच्या रूपात गेला. पुन्हा ती नियतीने त्याला समजावलं.