संवत्सरं क्रियाहानिर्यस्य पु सोऽबिजायते । तस्यावलोकनात् यूर्यो निरीक्ष्यः साधुबिः सदा
जो वर्षभर आपली कर्तव्ये करत नाही, तो अशुद्ध मानला जातो; असे लोक सत्पुरुषांनी नेहमी टाळावेत.
स्पृष्टे स्त्रानं सचेलस्य शुद्धेर्हेतुर्महामते । पु सो भवति तस्योक्ता न शुद्धिः पापकर्मणः
स्त्री किंवा तिच्या कपड्यांना स्पर्श केल्याने अशुद्धता येते, हे महाबुद्धिमान; पाप करणाऱ्याला शुद्धी मिळत नाही.
देवर्षिपतृभूतानि यस्य निः श्वस्य वेश्मनि । प्रयान्त्यनर्चितान्यत्र लोके तस्मान्न पापकृत्
ज्याच्या घरी देव, ऋषी, पितर आणि भूत यांना सन्मान न देता सोडले जाते, तो माणूस या जगात पुण्यवान मानला जात नाही.
देवादिनिः श्वासहतं शरीरं यस्य वेश्म च । न तेन सङ्करं कुर्यादू गृहासनपरिच्छदैः
ज्याचे शरीर आणि घर देव वगैरेच्या अशुद्ध श्वासाने दूषित झाले असेल, त्याने घरातील भांडी आणि आसनांशी संबंध ठेवू नये.
सम्भाषणानुप्रश्रादि सहास्यां चैव कुर्वतः । जायते तुल्यता तस्य तेनैव द्रिज । वत्सरम्
अशा माणसाशी बोलणे, आदर दाखवणे किंवा हसणे—यामुळे ब्राह्मणाला वर्षभर त्याच्यासारखेच दोष लागतात.
अत बुङू क्ते गृहे तस्य करोत्यास्मां तथासने । शेते चाप्येकशयने स सद्यस्तत्समो भवेत्
त्याच्या घरी जेवण करणे, त्याच्यासोबत बसणे किंवा एकाच पलंगावर झोपणे—यामुळे लगेचच तोही त्याच्यासारखा होतो.
देवतापितृभूतानि तथानभ्यर्च्य योऽतिथीन् । भुङूक्ते स पातकं भुङू क्ते निष्कृतिस्तस्य कीदृशी
जो देव, पितर, भूत आणि पाहुणे यांची पूजा न करता जेवतो, तो पाप करतो; त्याच्या प्रायश्चित्ताचे स्वरूप कसे असावे?
ब्राह्मणाद्यास्तु ये वर्णाः स्वधर्मादन्यतोमुखम् । यान्ति ते नग्रसंज्ञां तु हीनकर्मस्ववस्थिताः
ब्राह्मण वगैरे जातीचे लोक आपला धर्म सोडून नीच कृत्यांत रमले, तर त्यांना 'अशुद्ध' असेच म्हणतात.
चतुर्णां यत्र वर्णानां मैत्रेयात्यन्तसङ्करः । तत्रास्या साधु वृत्तीनामुपघाताय जायते
चारही जातींचे संपूर्ण मिश्रण जिथे होते, मैत्रेय, तिथे सदाचार्यांना हानीच होते.
अनभ्यर्च्य ऋषीन् देवान् पितॄन् भूतातिथींस्तथा । यो भुङ् क्ते तस्य सम्भाषात् पतन्ति नरके नराः
जो ऋषी, देव, पितर, भूत आणि पाहुणे यांची पूजा न करता जेवतो, तो आणि त्याच्याशी बोलणारे नरकात पडतात.
तस्मादेतान्नरो नग्रांस्त्रयीसन्त्यागदूषितान् । सर्वदा वर्जयेत् प्राज्ञ आलापस्पशेनादिषु
म्हणून, जे लोक त्रैविध्य धर्म सोडून अशुद्ध झाले आहेत, त्यांच्याशी बोलणे, स्पर्श करणे वगैरे सर्व प्रकारे बुद्धिमान माणसाने नेहमीच टाळावे.
श्रद्धावद्भिः कृतं यत्राद्द वान् पितृपितामहान् । न प्रीणयति तच्छ्राद्ध यदेभिरवलोकितम्
श्रद्धेने वडीलधाऱ्यांना केलेले श्राद्ध, जर अशुद्ध लोकांनी पाहिले, तर ते श्राद्ध त्यांना समाधान देत नाही.
श्रूयते च पुरा ख्यातो राजा शतधनुर्भुवि । पत्री च शैव्या तस्याभूदतिधर्मपरायणा
पूर्वी पृथ्वीवर शतधनु नावाचा प्रसिद्ध राजा होता; त्याची पत्नी शैव्य पाहुण्यांची सेवा करणारी होती.
पतिव्रता महाभागा सत्यशौचदयान्विता । सर्वलक्षणसम्पन्ना विनयेन नयेन च
ती पतिव्रता, फार भाग्यवान, सत्य, पवित्रता आणि दयाळूपणा असलेली, सर्व गुणांनी युक्त आणि नम्रतेने वागणारी होती.
स तु राजा तया सार्द्ध देवदेवं जनार्दनम् । आराधयामास विभुं परमेण समाधिना
त्या राणीबरोबर त्या राजाने देवांचा देव, जनार्दन याची अत्यंत एकाग्रतेने भक्तीपूर्वक पूजा केली.
होमैर्जपैस्तथा दानैरुपवासैश्व भक्तितः
त्यांनी होम, जप, दान, उपवास आणि भक्तीने पूजन केले.
पूजाबिश्वानुदिवसं तन्मना नान्यमानसः
रात्रंदिवस पूजा करताना त्यांचे मन पूर्णपणे एकवटलेले होते, दुसरीकडे कुठेही वळले नव्हते.
एकदा तु समं स्नातौ तौ तु भार्यापती जले । बगीरथ्याः समुत्तीर्णौ कार्त्तिक्यां समुपोषितौ । पाषण्डिनमपश्येतामायान्तं सम्मुखं द्रिज
एकदा त्या दोघांनी एकत्र स्नान केले; भागीरथी नदीतून बाहेर पडून, कार्तिक महिन्यात उपवास करत असताना, त्यांनी समोर एक पाषंडी येताना पाहिला, हे द्विजश्रेष्ठ.
चापाचार्यस्य तस्यासौ सखा राज्ञो महात्मनः । अतस्तदूगौरवात्तेन सहालापमथाकरोत्
तो पाषंडी राजाचा मित्र होता आणि धनुर्विद्येचा शिष्य होता; राजाने त्याचा मान ठेवून त्याच्याशी बोलणे केले.
न तु सा वागयता देवी तस्य पत्री पतिव्रता । उपोषितास्मीति रविं तस्मिन् दृष्टे ददर्श च
पण ती पतिव्रता राणी, उपवास करत होती म्हणून, काहीही बोलली नाही; तिने सूर्याला पाहिले.
समागम्य यथान्यायं दम्पती तौ यथाविधि । विष्णोः पूजादिकं सर्वं कृतवन्तौ द्रिजोत्तम
त्या दोघांनी नियमाप्रमाणे एकत्र येऊन, सर्व विधीपूर्वक विष्णूची पूजा केली, हे श्रेष्ठ द्विज.
कालेन गच्छता राजा ममारासौ सपत्रजित् । अन्वारुरोह तं देवी चितास्थं भूपतिं पतिम्
काळ जाऊन राजा सपत्रजित याचा मृत्यू झाला; त्याच्या राणीने आपल्या पतीसह चितेवर चढून सती झाली.
स तु तेनापचारेण श्वा जज्ञ वसुधाधिपः । उपोषितेन पाषण्जसंलापी यः कृतोऽभवत्
त्या चुकीमुळे, उपवास करत असताना पाषंडीशी बोलणारा तो राजा पुढच्या जन्मी कुत्रा झाला.
सा तु जातिस्मरा जज्ञ काशीराजसुता शुभा । सर्वविझानमम्पूर्णा सर्वलक्षणपूजिता
ती पुण्यवती काशीच्या राजाची कन्या, पूर्वजन्म आठवणारी, सर्व विद्या आणि शुभ गुणांनी युक्त अशी जन्माला आली.
तां पिता दातुकामोऽभूत् वराय विनिवारितः । तयैव तन्व्या विरतो विवाहारम्भतो नृपः
तिच्या वडिलांना तिला लग्नात द्यायचे होते, पण तिनेच त्यांना थांबवले; त्या सडपातळ मुलीच्या इच्छेने राजा विवाह थांबवू लागला.
ततः सा दिव्यया दृष्टया दृष्ट्वा श्वानं निजं पतिम् । विदिशाख्यं पुरं गत्वा तदवस्थ ददर्शतम्
मग तिने दिव्य दृष्टीने आपल्या पतीला कुत्र्याच्या रूपात पाहिले; विदिशा नावाच्या नगरीत जाऊन तिने त्याला तशाच अवस्थेत पाहिले.
तं दृष्ट्ववै महाभागं श्वबूतन्तु पतिं तथा । ददौ तस्मै वराहार सत्कारप्रवणां सुभम
तिने आपल्या पतीला, जो आता कुत्रा झाला होता, मोठ्या आदराने उत्तम अन्न दिले.
भुञ्जन् दत्तं तया सोऽन्नमतिमृष्टमभीप्सितम् । स्वजातिललितं कुर्वन् बहु चाटु चकार वै
त्याने तिने दिलेले स्वादिष्ट आणि आवडते अन्न खाल्ले, आपल्या जातीप्रमाणे वागला आणि बरेच गोड बोल बोलला.
अतीव व्रीडिता बाला कुर्वता चाटु तेन सा । प्रणामपूर्वमाहेदं दयितं तं कुयोनिजम्
त्याच्या गोड बोलण्यामुळे ती तरुणी फारच लाजली; तिने नम्रपणे वाकून त्या आपल्या प्रिय, पण नीच जन्माला आलेल्या पतीला बोलली.
स्मर्य्यतां तन्महाराज ! दाक्षिण्यललितं त्वया । येन श्वयोनिमापन्नो मम चाटुकरो भवान्
राजन, तू पूर्वी किती नम्रपणे वागलास, त्याची आठवण ठेव; त्याचमुळे तू कुत्र्याच्या जन्माला आलास आणि आता मला गोड बोलतो आहेस.