सकलमिदमजस्य यस्य रूपं परमपदात्मवतः सनातनस्य । तमनिधनमशेषबीजभूतं प्रभुममलं प्रणताः स्म वासुदेवम्
ज्याचं हे सगळं विश्व रूप आहे, अजन्मा, सनातन, परमपद असलेला, सर्व बीजांचा मूळ, निर्मळ आणि अविनाशी असा वासुदेव प्रभू, त्याला आम्ही वंदन करतो.
स्तात्रस्यास्यावसाने तदे ददृशुः परमेश्वरम् । शङ्खचक्रगदापाणिं गरुडस्थं सुरा हरिम्
या स्तोत्राच्या शेवटी त्यांनी परमेश्वर हरि यांना पाहिलं, जे शंख, चक्र, गदा हातात घेऊन गरुडावर उभे होते.
तमूचुः सकला देवाः प्रणिपातपुरः सरम् । प्रसीद देव!दैत्येभ्यस्त्राहीति शरणार्थिनः
सर्व देवांनी नम्रतेने वंदन करून म्हणाले, 'देवा, आम्ही तुझ्या शरण आलो आहोत, दयाळू हो आणि दैत्यांपासून आमचं रक्षण कर.'
त्रैलोक्यं यज्ञाभागश्व दैत्यैर्ह्रादपुरोगमैः । ह्टतं नो ब्रह्मणोऽप्याज्ञामुल्लङ्घय परमेश्वर
'त्रैलोक्य आणि यज्ञातील भाग हे ह्रद यांच्या पुढाकाराने दैत्यांनी काबीज केले आहेत. अगदी ब्रह्मदेवांची आज्ञाही मोडली गेली आहे, हे परमेश्वरा.'
यद्यप्यशेषभूतस्य वयं ते च तवांशकाः । तथाप्यविद्याभेदेन भिन्नं पश्यामहे जगत्
'हे सर्वभूतनाथा, जरी आम्ही आणि ते सगळे तुझेच अंश आहोत, तरीही अज्ञानाच्या फरकामुळे आम्हाला हे जग वेगळं वाटतं.'
स्ववर्णधर्माभिरता वेदमार्गानुसारिणः । न शक्यास्तेऽरयो हन्तुमस्माभिस्तपसान्विताः
'आम्ही आमच्या जातीच्या कर्तव्यांमध्ये रमलेले, वेदमार्गाचे पालन करणारे आणि तपश्चर्येने युक्त आहोत, म्हणून हे शत्रू आम्हाला मारता येत नाहीत.'
तमुपायममेयात्मन्नस्माकं दातुमर्हसि । येन तानसुरान हन्तु भवेम भगवन् ! क्षमाः
'हे अपरिमित, आम्हाला असा उपाय दे की, प्रभो, आम्ही त्या असुरांना नष्ट करू शकू.'
इत्युक्तो भगवांस्तेभ्यो मायामोहं शरीरतः । तमुत्पाद्य ददौ विष्णुः प्राह चेदं सुरोत्तमान्
असं म्हटल्यावर भगवान विष्णूंनी आपल्या शरीरातून मायामोह निर्माण करून तो त्यांना दिला आणि मग उत्तम देवांना असे म्हणाले.
मायामोहोऽयमखिलान् दैत्यांस्तान्मोहयिष्यति । ततो वध्या भविष्यन्ति वेदमार्गबहिष्कृताः
'हा मायामोह सर्व दैत्यांना भ्रमित करील. त्यानंतर, वेदमार्गाबाहेर गेलेले ते नाशास पात्र होतील.'
स्थितौ स्थितस्य मे वध्या यावन्तः परिपन्थिनः । ब्रह्मणो येऽधिकारस्य देवदैत्यादिकाः सुराः
'मी सृष्टीच्या पालनकार्यांत असताना, जे कोणी ब्रह्मदेवांच्या अधिकाराचा भंग करणारे, देव, दैत्य किंवा इतर विघ्न करणारे असतील, ते सर्व नाशास पात्र आहेत.'
तदूगच्छत न भीः कीर्या मायामोहोऽयमग्रतः । गच्छत्वद्योपकाराय भवता भवतां सुराः
म्हणून, तुम्ही घाबरू नका; ही मायेची फसवणूक तुमच्यासमोर उभी आहे. आता ती जाऊ द्या, तुमच्या भल्यासाठी, देवहो.
इत्युक्ताः प्रणिपत्यैनं ययुर्देवा यथागतम् । मायामोहोऽपि तैः सार्द्धं ययौ यत्र महासुराः
असं त्याने सांगितल्यावर, देवांनी त्याला वंदन केलं आणि जसे आले तसे परत गेले; आणि ती मायेची फसवणूकही त्यांच्या सोबत जिथे मोठे असुर होते तिथे गेली.
पराशर उवाच । तपस्यभिरतान् सोऽथ मायामोहो महासुरान् । मैत्रेय ! ददृशे गत्वा नर्मदातीरसंश्रितान्
पराशर म्हणाले: मग, मैत्रेय, ती मायेची फसवणूक तिथून जाऊन, नर्मदेच्या काठी तपश्चर्या करणाऱ्या मोठ्या असुरांना पाहिली.
ततो दिगम्बरो मुण्डो बर्हिपत्रधरो द्रिज । मायामोहोऽसुरान् श्लक्ष्णमिदं वचनमब्रवीत्
नंतर, नग्न, डोक्यावर केस नसलेला आणि मोराच्या पिसांचा वेष घातलेला तो मायेचा मोह असुरांना गोड शब्दात म्हणाला.
हे दैत्यपतयो ! ब्रूत यदर्थं तप्यते तपः । ऐहिकं वाथ पारत्र्यं तपसः फलमिच्छथ
हे दैत्यांचे प्रमुखांनो, सांगा, तुम्ही हे तप कशासाठी करता? या जगातलं फळ हवं आहे की पुढच्या जन्माचं?
पारत्र्यफललाभाय तपश्वर्या महामते । अस्माभिरियमारब्धा किं वा तेऽत्र विवक्षितम्
आम्ही हे तप पुढच्या जन्माचं फळ मिळवण्यासाठी करतो, आम्हाला हेच हवं आहे. की याविषयी तुला काही वेगळं सांगायचं आहे?
कुरुध्वं मम वाक्यानि यदि मुक्तिमभीप्सथ । अर्हध्वमेनं धर्मञ्च मुक्तिद्रारमसंवृतम्
जर तुम्हाला मुक्ती हवी असेल तर माझं म्हणणं ऐका. तुम्ही या धर्माचे पात्र आहात, हा धर्म मुक्तीच्या दारापर्यंत नेणारा आहे.
धर्मो विमुक्तेरर्होऽयं नैतदस्मात् परः परः । अत्रैव संस्थिताः स्वर्गं विमुक्तिं वा गमिष्यथ । अर्हध्वं धर्ममेतञ्च सर्वे यूयं महाबलाः
हा धर्म मुक्तीसाठी योग्य आहे; यापेक्षा मोठं काही नाही. इथेच राहून तुम्ही स्वर्ग किंवा मुक्ती मिळवू शकता. तुम्ही सर्व बलाढ्य या धर्माचे पात्र आहात.
एवं प्रकारैर्बहुभिर्युक्तिदर्शनवर्द्धितैः । मायामोहन ते देत्या वेदमार्गादपाकृताः
अशा अनेक युक्तिवादांनी, जे बुद्धीने मजबूत केले होते, त्या मायेच्या मोहाने दैत्यांना वेदाच्या मार्गापासून दूर केलं.
धर्मायैतदधर्माय सदेतन्न सदित्यपि । विमुक्तये त्विदं नैतदू विमुक्तिं सम्प्रच्छात
हे धर्मासाठी आहे, ते अधर्मासाठी आहे; हे खरं आहे, ते खोटं आहे—असं म्हटलं जातं. पण मुक्तीसाठी हा मार्ग नाही; अशा प्रकारे मुक्ती शोधू नका.
परमार्थोऽयमत्यर्थं परमार्थो न चाप्ययम् कार्यमेतदकार्य्यञ्च नैतदेवं स्पुटं त्विदम् । दिग्वाससामयं धर्मो धर्मोऽयं बहुवाससाम्
हेच अंतिम सत्य आहे, आणि तरीही हेच अंतिम सत्य नाही; हे कृत्य आहे, आणि तरीही कृत्य नाही—इथे काहीच स्पष्ट नाही. नग्न असणाऱ्यांचा धर्म वेगळा, आणि अनेक वस्त्र घालणाऱ्यांचा धर्म वेगळा.
इत्यनैकान्तवादञ्च मायामोहेन नैकधा । तेन दर्शयता दैत्याः स्वधर्मांस्त्याजिता द्रिज
अशा अनेक बाजूने, गोंधळ निर्माण करणाऱ्या युक्तिवादांनी, त्या मायेच्या मोहाने दैत्यांना त्यांच्या स्वतःच्या धर्मापासून दूर केलं, हे द्विज.
अर्हतेमं महाधर्मं मायामोहेन ते यतः । प्रोक्तास्तमाश्रिता धर्ममार्हतास्तेन तेऽभवन्
त्या मायेच्या मोहाने हा मोठा धर्म सांगितला म्हणून, त्यांनी तो धर्म स्वीकारला आणि त्याचे अनुयायी झाले.
त्रयीधर्मसमुत्सर्ग मायामोहेन तेऽसुराः । कारितास्तन्मया ह्मासंस्ततोऽन्ये तत्प्रबोधिताः
त्या मायेच्या मोहामुळे त्या असुरांनी त्रैविद्य धर्म सोडला; मीही त्यांच्या सारखा झालो, आणि इतरांनाही त्यांनी तसंच केलं.
तैरप्यन्ये परे तैश्व तैरप्यन्ये परे च तैः । अल्पैरहोभिः सन्तयक्ता तैर्दैत्यैः प्रायशस्त्रयी
त्यांनी इतरांना, आणि त्यांनी अजून इतरांना, आणि पुन्हा इतरांनी अजून लोकांना—अशा काही दिवसांतच बहुतेक दैत्यांनी त्रैविद्य मार्ग सोडला.
पुनश्व रक्ताम्बरधृङू मायामोहोऽजितेक्षिणः । अन्यानाहासुरान् गत्वा मृद्धल्पमधुराक्षरम्
पुन्हा, लाल वस्त्र घालून, तो अजिंक्य मायेचा मोह इतर असुरांकडे गेला आणि मृदू, गोड आणि मधुर शब्दांत त्यांना बोलला.
स्वर्गार्थं यदि वो वाञ्छा निर्वाणार्थमथासुराः । तदलं पशुघातादिदुष्टधर्मैर्निबोधत
स्वर्गाची इच्छा असेल, किंवा असुरांनो, मुक्तीची इच्छा असेल, तर हे पशुहत्येसारखे वाईट धर्म पुरे झाले—ऐका.
विज्ञानमयमेवैतदशेषमवगच्छत । बुध्यध्वं मे वचः सम्यगू बुधैरेवमुदीरितम्
हे सगळं ज्ञानमय आहे, असं समजा. माझं बोलणं नीट ऐका, कारण हे ज्ञानी लोकांनी असंच सांगितलं आहे.
जगदेतदनाधारं भ्रान्तिज्ञानार्थतत्परम् । रागादिदुष्टमत्यर्थं भ्राम्यते भवसङ्कटे
हे जग खर्या आधाराविना आहे, चुकलेल्या समजुतींमध्ये गुंतलेलं आहे; राग वगैरे वाईट प्रवृत्तीमुळे ते पूर्णपणे बिघडलेलं असून, जन्ममरणाच्या संकटात सतत भटकत असतं.
एवं बुध्यत बुध्यध्वं बुध्यतैवमितीरयन् । मायामोहः स दैतेयान् धर्ममत्याजयन्नजम्
'समजा! जागे व्हा! असंच समजा!' असं सांगत असताना त्या मायेच्या मोहाने दैत्यांना जन्मरहित धर्म सोडायला लावला.