अवबोधि च यच्छान्तमदोषमपकल्मषम् । ऋषिरूपात्मने तस्मै विष्णो रूपाय!ते नमः
विष्णो, तुझे जे रूप जागृत, शांत, दोषरहित आणि पापमुक्त आहे, जे ऋषीचे स्वरूप आहे, त्या रूपाला आम्ही वंदन करतो.
भक्षयत्यथ कल्पान्ते भूतानि यदावरितम् । त्वद्रूपं पुण्डरीकाक्ष!तस्मै कालात्मने नमः
पुण्डरीकाक्षा, तुझे जे रूप कल्पाच्या शेवटी सर्व जीवांना गिळून टाकते, त्या काळस्वरूपाला आम्ही वंदन करतो.
सम्भक्ष्य सर्वभूतानि देवादीन्यविशेषतः । नृत्यत्यन्ते च यद्रूपं तस्मै रुद्रात्मने नमः
सर्व जीवांना, देवांसकट, कोणताही भेद न करता गिळणाऱ्या आणि शेवटी त्या रूपात नाचणाऱ्या रुद्रस्वरूपाला माझा नमस्कार.
प्रवृत्त्या रजसो यच्च कर्मणां कारकात्मकम् । जनार्दन! नमस्तसमै त्वद्रूपाय नरात्मने
जनार्दना, सगळी कर्मे करणारा, रजोगुणाच्या प्रवृत्तीने प्रेरित असा तुझा जो मानवस्वरूप आहे, त्याला माझा नमस्कार.
अष्टाविंशदूवधोपेतं यद्रूपं तामसं तवा । उन्मार्गगामि सर्वात्मन् तस्मै ! पश्वात्मने नमः
हे सर्वव्यापी, तुझं जे तमोगुणी रूप आहे, अठ्ठावीस रूपांनी युक्त, मार्गाबाहेर भटकणारं, पशूंचं आत्मा असणारं, त्याला माझा नमस्कार.
यज्ञाङ्गबूतं यद्रूपं जगतः सिद्धिसाधनम् । वृक्षातिदूभेदि तस्मै मुख्यात्मने नमः
यज्ञाचा एक भाग असणाऱ्या, जगाच्या सिद्धीसाठी साधन असणाऱ्या, झाडे वगैरे विभागणाऱ्या तुझ्या मुख्य स्वरूपाला नमस्कार.
तिर्यङू मानुषदेवादि व्योमशब्दादिकञ्च यत् । रूपं तवादेः सर्वस्य तस्मै सर्वात्मने नमः
प्राण्यांपासून माणसांपर्यंत, देव, आकाश, शब्द आणि इतर सर्व गोष्टींचा मूळ असणाऱ्या तुझ्या सर्वात्मस्वरूपाला नमस्कार.
प्रधानबुद्धयादिमयादशेषादू यदन्यदस्मात् परमं परात्मन् । रूपं तवाद्यं न यदन्यतुल्यं तस्मै नमः कारणकारणाय
मूळ प्रकृती, बुद्धी वगैरे सर्वांपेक्षा वेगळं, सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ, कुठल्याही गोष्टीशी न जुळणारं, कारणांचंही कारण असणारं तुझं आद्य रूप, त्याला नमस्कार.
शुक्लादिदीर्घादिघनादिहीन मगोचरे यच्च विशेषणानाम् । सुद्धातिसुद्ध परमर्षिदृश्यं रूपाय तस्मै भगवन् । नताः स्मः
हे प्रभो, आम्ही त्या तुझ्या स्वरूपाला वंदन करतो, जे शुद्ध, अतिशय शुद्ध, श्रेष्ठ ऋषींना दिसणारं, पांढरपणा, लांबी, घनता वगैरे गुणांपासून मुक्त आणि सर्व विशेषणांपलीकडचं आहे.
यन्नः शरीरेषु यदन्यदेहे ष्वशेषजन्तुष्वजमव्ययं यत् । यस्माच्च नान्यदूव्यतिरिक्तमस्ति ब्रह्मस्वरूपाय नताः स्म तस्मै
आमच्या शरीरात, इतर शरीरात आणि सर्व जीवांत असलेलं, अजन्मा, अविनाशी, ज्याच्याशिवाय दुसरं काही नाही, अशा ब्रह्मस्वरूपाला आम्ही वंदन करतो.
सकलमिदमजस्य यस्य रूपं परमपदात्मवतः सनातनस्य । तमनिधनमशेषबीजभूतं प्रभुममलं प्रणताः स्म वासुदेवम्
ज्याचं हे सगळं विश्व रूप आहे, अजन्मा, सनातन, परमपद असलेला, सर्व बीजांचा मूळ, निर्मळ आणि अविनाशी असा वासुदेव प्रभू, त्याला आम्ही वंदन करतो.
स्तात्रस्यास्यावसाने तदे ददृशुः परमेश्वरम् । शङ्खचक्रगदापाणिं गरुडस्थं सुरा हरिम्
या स्तोत्राच्या शेवटी त्यांनी परमेश्वर हरि यांना पाहिलं, जे शंख, चक्र, गदा हातात घेऊन गरुडावर उभे होते.
तमूचुः सकला देवाः प्रणिपातपुरः सरम् । प्रसीद देव!दैत्येभ्यस्त्राहीति शरणार्थिनः
सर्व देवांनी नम्रतेने वंदन करून म्हणाले, 'देवा, आम्ही तुझ्या शरण आलो आहोत, दयाळू हो आणि दैत्यांपासून आमचं रक्षण कर.'
त्रैलोक्यं यज्ञाभागश्व दैत्यैर्ह्रादपुरोगमैः । ह्टतं नो ब्रह्मणोऽप्याज्ञामुल्लङ्घय परमेश्वर
'त्रैलोक्य आणि यज्ञातील भाग हे ह्रद यांच्या पुढाकाराने दैत्यांनी काबीज केले आहेत. अगदी ब्रह्मदेवांची आज्ञाही मोडली गेली आहे, हे परमेश्वरा.'
यद्यप्यशेषभूतस्य वयं ते च तवांशकाः । तथाप्यविद्याभेदेन भिन्नं पश्यामहे जगत्
'हे सर्वभूतनाथा, जरी आम्ही आणि ते सगळे तुझेच अंश आहोत, तरीही अज्ञानाच्या फरकामुळे आम्हाला हे जग वेगळं वाटतं.'
स्ववर्णधर्माभिरता वेदमार्गानुसारिणः । न शक्यास्तेऽरयो हन्तुमस्माभिस्तपसान्विताः
'आम्ही आमच्या जातीच्या कर्तव्यांमध्ये रमलेले, वेदमार्गाचे पालन करणारे आणि तपश्चर्येने युक्त आहोत, म्हणून हे शत्रू आम्हाला मारता येत नाहीत.'
तमुपायममेयात्मन्नस्माकं दातुमर्हसि । येन तानसुरान हन्तु भवेम भगवन् ! क्षमाः
'हे अपरिमित, आम्हाला असा उपाय दे की, प्रभो, आम्ही त्या असुरांना नष्ट करू शकू.'
इत्युक्तो भगवांस्तेभ्यो मायामोहं शरीरतः । तमुत्पाद्य ददौ विष्णुः प्राह चेदं सुरोत्तमान्
असं म्हटल्यावर भगवान विष्णूंनी आपल्या शरीरातून मायामोह निर्माण करून तो त्यांना दिला आणि मग उत्तम देवांना असे म्हणाले.
मायामोहोऽयमखिलान् दैत्यांस्तान्मोहयिष्यति । ततो वध्या भविष्यन्ति वेदमार्गबहिष्कृताः
'हा मायामोह सर्व दैत्यांना भ्रमित करील. त्यानंतर, वेदमार्गाबाहेर गेलेले ते नाशास पात्र होतील.'
स्थितौ स्थितस्य मे वध्या यावन्तः परिपन्थिनः । ब्रह्मणो येऽधिकारस्य देवदैत्यादिकाः सुराः
'मी सृष्टीच्या पालनकार्यांत असताना, जे कोणी ब्रह्मदेवांच्या अधिकाराचा भंग करणारे, देव, दैत्य किंवा इतर विघ्न करणारे असतील, ते सर्व नाशास पात्र आहेत.'
तदूगच्छत न भीः कीर्या मायामोहोऽयमग्रतः । गच्छत्वद्योपकाराय भवता भवतां सुराः
म्हणून, तुम्ही घाबरू नका; ही मायेची फसवणूक तुमच्यासमोर उभी आहे. आता ती जाऊ द्या, तुमच्या भल्यासाठी, देवहो.
इत्युक्ताः प्रणिपत्यैनं ययुर्देवा यथागतम् । मायामोहोऽपि तैः सार्द्धं ययौ यत्र महासुराः
असं त्याने सांगितल्यावर, देवांनी त्याला वंदन केलं आणि जसे आले तसे परत गेले; आणि ती मायेची फसवणूकही त्यांच्या सोबत जिथे मोठे असुर होते तिथे गेली.
पराशर उवाच । तपस्यभिरतान् सोऽथ मायामोहो महासुरान् । मैत्रेय ! ददृशे गत्वा नर्मदातीरसंश्रितान्
पराशर म्हणाले: मग, मैत्रेय, ती मायेची फसवणूक तिथून जाऊन, नर्मदेच्या काठी तपश्चर्या करणाऱ्या मोठ्या असुरांना पाहिली.
ततो दिगम्बरो मुण्डो बर्हिपत्रधरो द्रिज । मायामोहोऽसुरान् श्लक्ष्णमिदं वचनमब्रवीत्
नंतर, नग्न, डोक्यावर केस नसलेला आणि मोराच्या पिसांचा वेष घातलेला तो मायेचा मोह असुरांना गोड शब्दात म्हणाला.
हे दैत्यपतयो ! ब्रूत यदर्थं तप्यते तपः । ऐहिकं वाथ पारत्र्यं तपसः फलमिच्छथ
हे दैत्यांचे प्रमुखांनो, सांगा, तुम्ही हे तप कशासाठी करता? या जगातलं फळ हवं आहे की पुढच्या जन्माचं?
पारत्र्यफललाभाय तपश्वर्या महामते । अस्माभिरियमारब्धा किं वा तेऽत्र विवक्षितम्
आम्ही हे तप पुढच्या जन्माचं फळ मिळवण्यासाठी करतो, आम्हाला हेच हवं आहे. की याविषयी तुला काही वेगळं सांगायचं आहे?
कुरुध्वं मम वाक्यानि यदि मुक्तिमभीप्सथ । अर्हध्वमेनं धर्मञ्च मुक्तिद्रारमसंवृतम्
जर तुम्हाला मुक्ती हवी असेल तर माझं म्हणणं ऐका. तुम्ही या धर्माचे पात्र आहात, हा धर्म मुक्तीच्या दारापर्यंत नेणारा आहे.
धर्मो विमुक्तेरर्होऽयं नैतदस्मात् परः परः । अत्रैव संस्थिताः स्वर्गं विमुक्तिं वा गमिष्यथ । अर्हध्वं धर्ममेतञ्च सर्वे यूयं महाबलाः
हा धर्म मुक्तीसाठी योग्य आहे; यापेक्षा मोठं काही नाही. इथेच राहून तुम्ही स्वर्ग किंवा मुक्ती मिळवू शकता. तुम्ही सर्व बलाढ्य या धर्माचे पात्र आहात.
एवं प्रकारैर्बहुभिर्युक्तिदर्शनवर्द्धितैः । मायामोहन ते देत्या वेदमार्गादपाकृताः
अशा अनेक युक्तिवादांनी, जे बुद्धीने मजबूत केले होते, त्या मायेच्या मोहाने दैत्यांना वेदाच्या मार्गापासून दूर केलं.
धर्मायैतदधर्माय सदेतन्न सदित्यपि । विमुक्तये त्विदं नैतदू विमुक्तिं सम्प्रच्छात
हे धर्मासाठी आहे, ते अधर्मासाठी आहे; हे खरं आहे, ते खोटं आहे—असं म्हटलं जातं. पण मुक्तीसाठी हा मार्ग नाही; अशा प्रकारे मुक्ती शोधू नका.