असहन्ती तु सा भर्तुस्तेजश्छायां युयोज वै । भर्तृशुश्रूषणेऽरण्यंस्वयं च तपसे ययौ ॥ ३,२.
पतीच्या तेजाला सहन करू न शकलेल्या संज्ञेने तिची सावली त्याच्या ठिकाणी ठेवली आणि ती स्वतः वनात तप करण्यासाठी गेली.
संज्ञेयमित्यथार्कश्च छायायामात्मजत्रयम् । शनैश्चरं मनुं चान्यं तपतीं चाप्यजाजनत् ॥ ३,२.
मग सूर्याने संज्ञा समजून सावलीपासून तीन मुले जन्माला घातली – शनैश्चर, दुसरा मनु आणि तपती.
छायासंज्ञा ददौ शापं यमाय कुपिता यदा । तदान्येयमसौ बुद्धिरित्यासीद्यमसूर्ययोः ॥ ३,२.
चायाने रागावून यमाला शाप दिला, तेव्हा यम आणि सूर्य यांच्या मनात ही खरी आई नाही हे समजले.
ततो विवस्वानाख्यातां तयैवारण्यसंस्थिताम् । समाधिदृष्ट्याददृशे तामश्वां तपसि स्थिताम् ॥ ३,२.
मग विवस्वानाने ध्यानाच्या जोरावर, संज्ञेला वनात घोडीच्या रूपात तप करताना पाहिले.
वाजिरूपधरः सोथ तस्यां देवावथाश्विनौ । जनयामास रेवन्तं रेतसोंते च भास्करः ॥ ३,२.
सूर्याने घोड्याच्या रूपात जाऊन तिच्यात अश्विनी कुमारांचा आणि शेवटी रेवंताचा जन्म घडवला.
आनिन्ये च पुनः संज्ञां स्वस्थानं भगवान् रविः । तेजसः शमनं चास्य विश्वकर्मा चकार ह ॥ ३,२.
मग भगवंत सूर्याने संज्ञेला तिच्या जागी परत आणले आणि विश्वकर्म्याने त्याचे तेज कमी केले.
भ्रममारोप्य सूर्यं तु तस्य तेजोनिशातनम् । कृतवानष्टमं भागं स व्यशातयदव्ययम् ॥ ३,२.
विश्वकर्म्याने सूर्याला फिरत्या यंत्रावर ठेवून त्याच्या तेजाचा आठवा भाग कापून टाकला, पण उरलेले तेज तसंच राहिलं.
यत्तस्माद्वैष्णवं तेजस्शातितं विश्वकर्मणा । जाज्वल्यमानमपतत्तद्भूमौ मुनिसत्तम ॥ ३,२.
हे ऋषिश्रेष्ठा, विश्वकर्म्याने जो विष्णूचा तेजाचा भाग कापला, तो प्रखरतेने जळत पृथ्वीवर पडला.
त्वष्टैव तेजसा तेन विष्णोश्चक्रमकल्पयत् । त्रिशूलं चैव शर्वस्य शिबिकां धनदस्य च ॥ ३,२.
त्याच तेजापासून त्वष्ट्याने विष्णूचे चक्र, शिवाचे त्रिशूल, कुबेराची पालखी आणि इतर दिव्य शस्त्रे तयार केली.
शक्तिं गुहस्य देवानामन्येषां च यदायुधम् । तत्सर्वं तेजसा तेन विश्वकर्मा व्यवर्धयत् ॥ ३,२.
गुहाचा भाला आणि इतर देवतांची शस्त्रेही विश्वकर्म्याने त्या तेजाने अधिक प्रभावी केली.
छायासंज्ञासुतो योसौ द्वितीयः कथितो मनुः । पूर्वजस्यासवर्णोसौ सावर्णिस्तेन कथ्यते ॥ ३,२.
चाया आणि संज्ञेपासून जन्मलेला दुसरा मनु सावर्णी म्हणून ओळखला जातो, कारण तो आपल्या मोठ्या भावापेक्षा वेगळ्या कुळातील आहे.
तस्य मन्वन्तरं ह्योतत्सावर्णिकमथाष्टमम् । तच्छृणुष्व महाभाग भविष्यत्कथयामि ते ॥ ३,२.
महाभागा, आता मी तुला आठव्या सावर्णिक मन्वंतराची कथा सांगतो, ती ऐक.
सावर्णिस्तु मनुर्योसौ मैत्रेय भविता ततः । सुतपाश्चामिताभाश्च मुख्याश्चापि तथा सुराः ॥ ३,२.
मैत्रेय, तो सावर्णी मनु होईल आणि मुख्य देवता सुतप, अमिताभ व इतर असतील.
तेषां गणाश्च देवानामेकैको विंशकः स्मृतः । सप्तर्षिनपि वक्ष्यामि भविष्यान्मुनिसत्तम ॥ ३,२.
या प्रत्येक देवगटात वीस देव असतील आणि मी तुला भविष्यातील सप्तर्षींची नावेही सांगतो.
दीप्तिमान् गालवो रामः कृपो द्रोणिस्तथा परः । मत्पुत्रश्च तथा व्यास ऋष्यशृङ्गश्च सप्तमः ॥ ३,२.
दीप्तिमान, गालव, राम, कृप, द्रोण, माझा पुत्र व्यास आणि ऋष्यशृंग हे सप्तर्षी असतील.
विष्णु प्रसादादनघः पातालान्तरगोचरः । विरोचनसुतस्तेषां बलिरिन्द्रो भविष्यति ॥ ३,२.
विष्णूच्या कृपेने, विरोचनाचा पुत्र बळी, जो पाताळात वावरतो, तो त्यांचा इंद्र होईल.
विरजाश्चोर्वरीवांश्च निर्मोकाद्यास्तथापरे । सावर्णेस्तु मनोः पुत्रा भविष्यन्ति नरेश्वराः ॥ ३,२.
विरज, उर्वरीवान, निर्मोक आणि इतर असे सावर्णी मनुचे पुत्र, हे पृथ्वीवर राजे होतील.
नवमो दक्षसावर्णिर्भविष्यति मुने मनुः ॥ ३,२.
मुने, नववा मनु दक्ष सावर्णी असेल.
पारा मरीचिगर्भाश्च सुधर्माणस्तथा त्रिधा । भविष्यन्ति तथा देवा ह्योकैको द्वादशो गणः ॥ ३,२.
पार, मरीचिगर्भ आणि सुधर्मा हे तिघेही तीन भागांत विभागले जातील; तसेच, त्या काळी देवांचे बारा-बारा गट असतील आणि प्रत्येक गटाला स्वतंत्र निवासस्थान असेल.
तेषामिद्रो महावीर्यो भविष्यत्यद्भुतो द्विज ॥ ३,२.
त्यांच्यामध्ये, हे द्विजा, महाशक्तिशाली आणि अद्भुत असा इंद्र होईल.
सवनो द्युतिमान् भव्यो वसुर्मेधातिथिस्तथा । ज्योतिष्मान् सप्तमः सत्यस्तत्रैते च महर्षयः ॥ ३,२.
सवन, द्युतिमान, भाव्य, वसु, मेधातिथी, सातवा ज्योतिष्मान आणि सत्य — हे त्या काळातील महर्षी असतील.
धृतकेतुर्दीप्तिकेतुः पञ्चहस्तनिरामयौ । पृथुश्रवाद्याश्च तथा दक्षमावर्णिकात्मजाः ॥ ३,२.
धृतकेतू, दीप्तिकेतू, पञ्चहस्त, निरामय, पृथुश्रवा आणि इतर हे सर्व दक्ष मावर्णिकाचे पुत्र असतील.
दसमो ब्रह्मसावर्मिर्भविष्यति मुने मनुः । सूधामानो विशुद्धाश्च शतसंख्यास्तथा सुराः ॥ ३,२.
हे मुनी, दहावा मनु ब्रह्मसावर्णी असेल; सूधामान, विशुद्ध आणि शंभर देवगण त्या वेळी असतील.
तेषामिन्द्रश्च भविता शान्तिर्नाम महाबलः । सप्तर्षयो भविष्यन्ति ये तथा ताञ्छृणुष्व ह ॥ ३,२.
त्यांच्यातील इंद्र शांतिनावाचा आणि महाबळवान असेल; तसेच त्या काळचे सप्तर्षी कोण असतील तेही ऐक.
हविष्मान्सुकृतःसत्यस्तपोमूर्तिस्तथापरः । नाभागोऽप्रतिमौजाश्चसत्यकेतुस्तथैव च ॥ ३,२.
हविष्मान, सुकृत, सत्य, तपोमूर्ती, अप्रतिम सामर्थ्याचा नाभाग, आणि सत्यकेतू — हेच त्या काळचे सप्तर्षी असतील.
सुक्षेत्रश्चोत्तमौजाश्चभूरिषेणादयो दश । ब्रह्मसावर्णिपुत्रास्तु रक्षिष्यन्ति वसुंधराम् ॥ ३,२.
सुक्शेत्र, उत्तमौजा, भूरिषेण आणि इतर मिळून दहा जण — हे ब्रह्मसावर्णीचे पुत्र पृथ्वीचे रक्षण करतील.
एकादशश्च भविता धर्मसावर्णिको मनुः ॥ ३,२.
अकरावा मनु धर्मसावर्णी असेल.
विहङ्गमाः कामागमा निर्वाणा ऋषयस्तथा । गणास्त्वेते तदा मुख्या देवानां च भविष्यताम् । ऐकैकस्त्रिंशकस्तेषां गणश्चेन्द्रश्च वै पृषा ॥ ३,२.
विहंगम, कामागम, निर्वाण आणि ऋषि — हे त्या काळचे प्रमुख देवगण असतील; प्रत्येक गटात तीस जण असतील आणि त्यांच्या गटाचा इंद्र पृषा असेल.
निः स्वरश्चाग्नितेजाश्च वपुष्मान्घणिरारुणिः । हविष्माननघश्चैव भाव्याः सप्तर्षयस्तथा ॥ ३,२.
निःस्वर, अग्नितेज, वपुष्मान, घणि, अरुणि, हविष्मान आणि अनघ — हे त्या काळचे सप्तर्षी असतील.
सर्वत्रगस्शुधर्मा च देवानीकादयस्तथा । भविष्यन्ति मनोस्तस्य तनयाः पृतिविश्वराः ॥ ३,२.
सर्वत्रग, सुधर्मा, देवानिक आणि इतर हे त्या मनुचे पुत्र असतील आणि ते पृथ्वीचे राज्य करतील.