अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि मनोः स्वारोचिषस्य तु । मन्वन्तराधिपान्सम्यग्देवर्षिंस्तत्सुतांस्तथा ॥ ३,१.
आता मी स्वारोचिष मन्वंतराचे अधिपती, देव, ऋषी आणि त्यांची मुले व्यवस्थित सांगतो.
पारावताः सतुषिता देवाः स्वारोचिषेऽन्तरे । विपश्चित्तत्र देवेन्द्रो मैत्रेयासीन्महाबलः ॥ ३,१.
स्वारोचिष मन्वंतरात पारावत आणि तुषित हे देव होते; तिथे विपश्चित हा बलाढ्य इंद्र होता, मैत्रेय.
ऊर्जस्तंभस्तथा प्राणो वातोथ* पृषभस्तथा । (*पाठ. दत्तोग्नी ऋषभस्तथा) निरयश्च परीवांश्च तत्र सप्तर्षयोऽभवन् ॥ ३,१.
ऊर्ज, स्तंभ, प्राण, वात, ऋषभ, निरय आणि परीवान — हे त्या मन्वंतरातील सप्तर्षी होते.
चैत्रकिंपुरुषाद्याश्च सुताः स्वारोचिषस्य तु । द्वितीयमेतद्व्याख्यातमन्तरं शृणु चोत्तमम् ॥ ३,१.
चैत्र, किम्पुरुष आणि इतर हे स्वारोचिषाचे पुत्र होते; अशा रीतीने दुसरे मन्वंतर सांगितले, आता पुढचं ऐक.
तृतीयेप्यन्तरे ब्रह्मन्नुत्तमो नाम यो मनुः । सुशान्तिर्नाम देवेन्द्रो मैत्रेयासीत्सुताञ्छृणु ॥ ३,१.
हे ब्रह्मन्, तिसऱ्या मन्वंतरात उत्तम नावाचा मनू झाला; त्या काळी देवांचा राजा सुशांती होता. मैत्रेय, आता त्यांच्या मुलांची नावे ऐक.
सुधामानस्तथा सत्या जपाश्चाथ प्रतर्दनाः । वशवर्तिश्च पञ्चैते गणा द्वादशकाः स्मृताः ॥ ३,१.
सुधामान, सत्य, जपा, प्रतर्दन आणि वशवर्ती—ही पाच नावे त्या बारा देवगटांची म्हणून ओळखली जातात.
वसिष्ठतनया ह्येते सप्त सप्तर्षयोभवन् । अजः परशुदीप्ताद्यास्तथोत्तममनोः सुताः ॥ ३,१.
हे सर्व वसिष्ठांचे सात पुत्र, म्हणजेच सप्तर्षी झाले. अजा, परशुदीप्त आणि इतर हे उत्तम मनूचे पुत्र होते.
तामसस्यान्तरे देवाः सुपारा हरयस्तथा । सत्याश्च सुधियश्चैव सप्तविंशतिका गणाः ॥ ३,१.
तामस मन्वंतरात सुपार, हरय, सत्य आणि सुधिय—हे सत्तावीस देवगट होते.
शिविरिन्द्रस्तथा चासीच्छतयज्ञोपलक्षमः । सप्तर्षयश्च ये तेषां तेषां नामानि मे शृणु ॥ ३,१.
त्या काळी शिबी हा इंद्र होता, जो शंभर यज्ञांसाठी प्रसिद्ध आहे. त्या काळच्या सप्तर्षींची नावे आता माझ्याकडून ऐक.
ज्योतिर्धामा पुथुः कात्यश्चैत्रोग्निर्धनकस्तथा । पीवरश्चर्षयो ह्येते सप्त तत्रापि चान्तरे ॥ ३,१.
ज्योतिर्धाम, पुथु, कात्य, चित्राग्नि, धनक, पीवर—हे त्या मन्वंतरातील सात ऋषी होते.
नरः ख्यातिः केतुरूपो जानुजङ्घादयस्तथा । पुत्रास्तु तामसस्यासन्नाजानः सुमहाबलाः ॥ ३,१.
नर, ख्याती, केतुरूप, जानुजंघ आणि इतर हे तामस मनूचे अतिशय बलवान पुत्र होते.
पञ्चमे वापि मैत्रेय रैवतो नाम नामतः । मनुर्विभुश्च तत्रेन्द्रो देवांश्चात्रान्तरे शृणु ॥ ३,१.
पाचव्या मन्वंतरात, मैत्रेय, मनूचे नाव रैवत होते आणि इंद्राचे नाव विभु होते. त्या काळच्या देवांची नावे आता ऐक.
अमिताभा भूतरया वैकुण्ठाः सुसमेधसः । एते देवगणास्तत्र चतुर्दश चतुर्दश ॥ ३,१.
अमिताभ, भूतयर, वैकुंठ आणि सुसमध—हे त्या काळचे चौदा देवगट होते.
हिरण्यरोमा वेदाश्रिरूर्ध्वबाहुस्तथावरः । वेदबाहुः सुधामा च पर्जन्यश्च महामुनिः । एते सप्तर्षयो विप्र तत्रासन्रैवतेन्तरे ॥ ३,१.
हिरण्यरोम, वेदश्री, ऊर्ध्वबाहु, वेदबाहु, सुधामा, पर्जन्य आणि अव्यय—हे सात ऋषी रैवत मन्वंतरात होते.
बलबन्धुश्च संभाव्यः सत्यकाद्याश्च तत्सुताः । नरेन्द्राश्च महावीर्या बभूवुर्मुनिसत्तम ॥ ३,१.
बलबंधु, संभव्य, सत्यक आणि इतर हे सर्व पुत्र महान पराक्रमी राजा झाले, हे श्रेष्ठ मुनी.
स्वारोचिषश्चौत्तमश्च तामसो रैवतस्तथा । प्रियव्रतान्वया ह्येते चत्वारो मनवः स्मृताः ॥ ३,१.
स्वारोचिष, उत्तम, तामस आणि रैवत—हे चारही मनू प्रियव्रत यांच्या वंशातले मानले जातात.
विष्णुमाराध्य तपसा स राजर्षिः प्रियव्रतः । मन्वन्तराधिपानेताल्लंब्धवानात्मवंशजान् ॥ ३,१.
प्रियव्रत या राजर्षीने विष्णूची तपश्चर्या करून आपल्या वंशजांना मन्वंतरांचे अधिपतीपद मिळवून दिले.
षष्ठे मन्वंरते चासीच्चाक्षुषाख्यस्तथा मनुः । मनोजवस्तथैवेन्द्रो देवानपि निबोध मे ॥ ३,१.
सहाव्या मन्वंतरात चाक्षुष नावाचा मनू होता, आणि मनोजव हा इंद्र होता. त्या काळच्या देवांची नावेही आता माझ्याकडून ऐक.
आप्याः प्रसूता भव्याश्च पृथुकाश्चा दिवौकसः । महानुभावा लेखाश्च पञ्चैते ह्यष्टका गणाः ॥ ३,१.
आप्य, प्रसूता, भाव्य, पृथुका आणि लेखा—ही पाच आणि आणखी तीन मिळून आठ देवगट त्या काळी होते.
सुमेधा विरजाश्चैव हविष्मानुत्तमो मधुः । अतिनामा सहिष्णुश्च सप्तासन्निति चर्षयः ॥ ३,१.
सुमेधा, विरजा, हविष्मान, उत्तम, मधु, अतिनामा आणि सहिष्णु—हे त्या काळचे सात ऋषी होते.
ऊरुः पूरुः शतद्युम्नप्रमुखाः सुमहाबलाः । चाक्षुषस्य मनोः पुत्राः पृथिवीपतयोऽभवन् ॥ ३,१.
ऊरु, पूरु आणि शतद्युम्न हे अतिशय बलवान पुत्र चाक्षुष मनूचे होते आणि त्यांनी पृथ्वीवर राज्य केले.
विवस्वतः सुतो विप्र श्राद्धदेवो महाद्युतिः । मनुः संवर्तते धीमान् सांप्रतं सप्तमेन्तरे ॥ ३,१.
हे मुनी, सध्या चालू असलेल्या सातव्या मन्वंतरात विवस्वताचा तेजस्वी आणि बुद्धिमान पुत्र श्राद्धदेव हा मनू आहे.
आदित्यवसुरुद्राद्या देवाश्चात्र महामुने । पुरन्दरस्तथैवात्र मैत्रेय त्रिदशेश्वरः ॥ ३,१.
महामुने, येथे आदित्य, वसु, रुद्र आणि इतर देव आहेत; तसेच पुरंदर, त्रिदशांचा स्वामी, मैत्रेय, तोही येथे आहे.
वशिष्ठः काश्यपोथात्रिर्जमदग्निः सगौतमः । विश्वामित्रभरद्वाजौ सप्त सप्तर्षयोऽभवन् ॥ ३,१.
वसिष्ठ, कश्यप, अत्रि, जमदग्नी, गौतम, विश्वामित्र आणि भरद्वाज—हे सात जण म्हणजे सप्तर्षी झाले.
इक्ष्वाकुश्च नृगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेव च । नरिष्यन्तश्च विख्यातो नाभागोरिष्ट एव च ॥ ३,१.
इक्ष्वाकू, नृग, धृष्ट, शर्याति, नरीष्यंत, प्रसिद्ध नाभाग आणि इष्ट—हेही येथे सांगितले आहेत.
करूषश्च पृषध्रश्च सुमहांल्लोकविश्रुतः । मनोर्वैवस्वतस्यैते नव पुत्राः सुधार्मिकाः ॥ ३,१.
करूष, पृषध्र आणि सुमहान—हे जगभर प्रसिद्ध असलेले, मनु वैवस्वताचे नव धर्मशील पुत्र आहेत.
विष्णुशक्तिरनौपम्या सत्त्वोद्रिक्ता स्थितौ स्थिता । मन्वन्तरेष्वशेषेषु देवत्वेनाधितिष्ठति ॥ ३,१.
विष्णूची शक्ती अतुलनीय आणि शुद्धतेने परिपूर्ण आहे; ती सृष्टीच्या प्रत्येक अवस्थेत स्थिर राहते आणि प्रत्येक मन्वंतरात देवतेच्या रूपाने वास करते.
अंशेन तस्या जज्ञेऽसौ यज्ञःस्वायंभुवेन्तरे । आकूत्यां मानसो देव उत्पन्नः प्रथमेन्तरे ॥ ३,१.
त्या शक्तीचा एक अंश स्वायंभुव मन्वंतरात यज्ञ म्हणून जन्माला आला; पहिल्या मन्वंतरात आकूतीच्या पोटी मानस देव उत्पन्न झाला.
ततः पुनः स वै देवः प्राप्ते स्वारोचिषेन्तरे । तुषितायां समुत्पन्नो ह्याजिषस्तुषितैः सह ॥ ३,१.
नंतर स्वारोचिष मन्वंतर आल्यावर, तो देव तुषितेच्या पोटी तुषितांसह आजित नावाने जन्माला आला.
औत्तमप्यन्तरे देवस्तुषितस्तु पुनः स वै । सत्यायामभवत्सत्यः सत्यैः सह सुरोत्तमैः ॥ ३,१.
उत्तम नावाच्या तिसऱ्या मन्वंतरात, तो देव पुन्हा तुषित म्हणून जन्मला; सत्येच्या पोटी तो सत्य नावाने, उत्तम सत्यांसह प्रकट झाला.