स्नुषां सुतां चापि गत्वा महाज्वाले निपात्यते । अवमन्ता गुरूणां यो यश्चाक्रोष्टा नराधमः ॥ २,६.
जो आपल्या सून किंवा मुलीकडे वाईट हेतूने जातो, त्याला मोठ्या ज्वाळेत टाकले जाते; जो गुरूंचा अपमान करतो किंवा दुसऱ्यांना शिव्या देतो, हे नीच माणसा—
वेददूषयितायश्च वेदविक्रयकश्च यः । अगम्यगामी यश्च स्यात्ते यान्ति लवणं द्विज ॥ २,६.
जो वेदाचा अपमान करतो, वेद विकतो किंवा वर्ज्य स्त्रियांकडे जातो, हे द्विजा, ते लवण नरकात जातात.
चोरो विलोहे पतति मर्यादादूषकस्तथा ॥ २,६.
जो चोर आहे किंवा सीमा भंग करतो, तो विलोहित म्हणजेच वितळलेल्या लोखंडात पडतो.
देवद्विजपितृद्वेष्टा रत्नदूषयिता च यः । स याति क्रिमिभक्षे वै क्रिमीशे च दुरिष्टकृत् ॥ २,६.
जो देव, ब्राह्मण किंवा पितरांचा द्वेष करतो, रत्नांचा अपमान करतो, तो कृमिभक्ष किंवा कृमीश या कृमिंच्या नरकात जातो, हे पाप करणारा.
पितृदेवातिथींस्त्यक्त्वा पर्यश्नाति नराधमः । लालाभक्षे स यात्युग्रे शरकर्ता च वेधके ॥ २,६.
जो मनुष्य पितर, देवता आणि पाहुणे यांचा मान न करता जेवतो, तो फक्त आपली लाळच खातो आणि भयंकर अशा बाणांनी व छेदकांनी छिद्रित होणाऱ्या नरकात जातो.
करोति कर्णिनो यश्च यश्च खङ्गादिकृन्नरः । प्रयान्त्येते विशसने नरके भृशदरुणे ॥ २,६.
जो कान कापतो किंवा तलवार वगैरे शस्त्राने लोकांना मारतो, ते सर्व लोक फार भयानक अशा यातनांनी भरलेल्या नरकात जातात.
असत्प्रतिगृहीता तु नरके यात्यधोमुखे । अयाज्ययाजकश्चैव तथा नक्षत्रसूचकः ॥ २,६.
जो चुकीची भेटवस्तू स्वीकारतो, जो अयोग्य व्यक्तीसाठी यज्ञ करतो आणि जो नक्षत्र दाखवून अपशकुन सांगतो, हे सर्व उलटे टांगल्या जाणाऱ्या नरकात जातात.
वेगी पूयवहे चैको याति मष्टान्नभुङ्गरः ॥ २,६.
जो पूय मिसळलेली उडीद खातो किंवा एकटा आणि घाईने जेवतो, तो नरकात जातो.
लाक्षामासरसानां च तिलानां लवणस्य च । विक्रेता ब्रह्मणो याति तमेव नरकं द्विज ॥ २,६.
हे द्विजा, जो ब्राह्मण लाख, मांस, रस, तीळ किंवा मीठ विकतो, तो त्या नरकातच जातो.
मार्जारकुक्कुटच्छाग श्ववराहविहङ्गमान् । पोषयन्नरकं याति तमेव द्विजसत्तम ॥ २,६.
हे श्रेष्ठ द्विजा, जो उपजीविकेसाठी मांजर, कोंबडा, शेळी, कुत्रा, डुक्कर किंवा पक्षी पाळतो, तो त्याच नरकात जातो.
रङ्गोपजीवी कैवर्तः कुम्डाशी गरदस्तथा । सूची माहिषकश्चैव पर्वकारी च यो द्विजः ॥ २,६.
जुगारी, मच्छीमार, मातीच्या भांड्यातून खाणारा, विष देणारा, सुई बनवणारा, म्हशी पाळणारा आणि सणाच्या दिवशी काम करणारा ब्राह्मण — हे सर्व नरकात जातात.
अगारदाही मित्रघ्नः शाकुनिर्ग्रमयाजकः । रुधिरान्धे पतन्त्येते सोमं विक्रीणते च ये ॥ २,६.
घर जाळणारा, मित्राचा वध करणारा, शकुन सांगणारा, गावाचा पुजारी, रक्ताने अंध झालेला आणि सोम विकणारे — हे सर्व नरकात पडतात.
मखहा ग्रामहन्ता च याति वैतरणीं नरः ॥ २,६.
जो यज्ञ किंवा गाव नष्ट करतो, तो मनुष्य वैतरणी नदीत जातो.
रेतः पातादिकर्तारो मर्यादाभेदिनो हि ये । ते कृष्णे यान्त्यशौचाश्च कुहकाजीविनश्च ये ॥ २,६.
जे वीर्य सांडतात, सीमा मोडतात, अपवित्र असतात किंवा फसवणूक करून उपजीविका करतात, ते काळ्या नरकात जातात.
असिपत्रवनं याति वनच्छेदी वृथैव यः । औरभ्रिको मृगव्याधो वह्निज्वाले पतन्ति वै ॥ २,६.
जो कारण नसताना जंगल तोडतो, तो असिपत्रवनात जातो; मेंढ्या चोरणारा आणि शिकारी हे दोघेही अग्नीच्या ज्वाळांमध्ये पडतात.
यान्त्येते द्विज तत्रैव ये चापाकेषु वह्निदाः ॥ २,६.
हे द्विजा, जे घर किंवा शेत जाळतात, तेही तिथेच जातात.
व्रतानां लोपको यश्चस्वाश्रमाद्विच्युतश्च यः । सन्दंशयातनामध्ये पततस्तावुभावपि ॥ २,६.
जो व्रत मोडतो किंवा स्वतःच्या आश्रमाचा त्याग करतो, तो आणि दुसराही लोखंडी कात्रीच्या यातनेत पडतात.
दिवा स्वप्ने च स्कन्दन्ते ये नरा ब्रह्मचारिणः । पुत्रैरध्यापिता ये च ते पतन्ति श्वभोजने ॥ २,६.
जे ब्रह्मचारी दिवसा किंवा झोपेत वीर्य सांडतात आणि जे आपल्या मुलांना वेद शिकवतात, ते सर्व कुत्र्यांच्या अन्नात पडतात.
एते चान्ये च नरकाः शतशोथ सहस्रशः । येषु दुष्कृतकर्माणः पच्यन्ते यातनागताः ॥ २,६.
हे आणि असे शेकडो-हजारो नरक आहेत, जिथे पाप करणारे लोक यातना भोगतात.
यथैव पापान्येतानि तथान्यानि सहस्रशः । भुज्यन्ते तानि पुरुषैर्नरकान्तरगोचरैः ॥ २,६.
जसे हे पाप आहेत, तसेच हजारो इतरही आहेत, आणि माणसे वेगवेगळ्या नरकांत त्यांचा अनुभव घेतात.
वर्णाश्रमविरुद्धं च कर्म कुर्वन्ति ये नराः । कर्मणा मनसा वाचा निरयेषु पतन्ति ते ॥ २,६.
जे माणसे वर्ण आणि आश्रम यांच्या कर्तव्याविरुद्ध कृती करतात — कृतीने, मनाने किंवा वाणीने — ते नरकात पडतात.
अधः शिरोभिदृश्यन्ते नारकैर्दिवि देवताः । देवाश्चाधोमुखान्सर्वानधः पश्यन्ति नारकान् ॥ २,६.
स्वर्गातील देवांना नरकातील लोक डोक्याने खाली दिसतात, आणि नरकातील सर्व लोकांना देवही डोक्याने खालीच दिसतात.
स्थावराः क्रिमयोब्जाश्च पक्षिणः पशवो नराः । धार्मिकास्त्रिदशास्तद्धन्मोक्षिणश्च यथाक्रमम् ॥ २,६.
स्थावर, कीटक, अंड्यातून जन्मणारे, पक्षी, पशू, माणसं, धर्मशील लोक, देव आणि शेवटी मुक्त झालेले — हे सर्व एकामागोमाग एक अशा क्रमाने अस्तित्वात आहेत.
सहस्रभागप्रथमा द्वितीयानुक्रमास्तथा । सर्वे ह्येते महाभागा यावन्मुक्तिसमाश्रयाः ॥ २,६.
पहिल्यांना हजाराव्या भागाइतकी प्राप्ती, मग त्यानंतरच्या क्रमाने इतरांना मिळते; हे सर्व, हे महाभागा, मुक्ती मिळेपर्यंतच चालू राहतात.
यावन्तो जन्तवः स्वर्गे तावन्तो नरकौकसः । पापकृद्याति नरकं प्रायाश्चित्तपराङ्मुखः ॥ २,६.
जितके जीव स्वर्गात आहेत, तितकेच नरकातही आहेत; जो पाप करतो आणि प्रायश्चित्ताकडे पाठ फिरवतो, तो नरकात जातो.
पापानामनुरूपाणि प्रायश्चित्तानि यद्यथा । तथा तथैव संस्मृत्य प्रोक्तानि परमर्षिभिः ॥ २,६.
पापानुसार योग्य प्रायश्चित्त सांगितली आहेत; ती कशी आहेत हे लक्षात ठेवून, श्रेष्ठ ऋषींनी ती सांगितली आहेत.
पापे गुरूणि गुरुणि स्वल्पान्यल्पे च तद्विदः । प्रायश्चित्तानि मैत्रेय जगुः स्वायंभुवादयः ॥ २,६.
मोठ्या पापांसाठी मोठी प्रायश्चित्तं, लहान पापांसाठी लहान — असं जाणणाऱ्यांनी, स्वायंभुवादींनी, हे मैत्रेय, सांगितलं आहे.
प्रायश्चित्तान्यशेषाणि तपःकर्मात्मकानि वै । यानि तेषामशेषाणां कृष्णानुस्मरणम्परम् ॥ २,६.
सर्व प्रायश्चित्तं तप आणि कर्म यावर आधारलेली असतात; पण या सर्वांमध्ये श्रेष्ठ म्हणजे कृष्णाचं स्मरण.
कृते पापेऽनुतापो वै यस्य पुंसः प्रजायते । प्रायश्चित्तं तु तस्यैकं हरिसंस्मरणं परम् ॥ २,६.
कोणत्याही पापाबद्दल मनापासून खंत वाटली, तर त्या व्यक्तीसाठी एकच आणि श्रेष्ठ प्रायश्चित्त म्हणजे हरिचं स्मरण.
प्रातर्निशि तथा सन्ध्यामध्याह्नादिषु संस्मरन् । नारायणमवाप्नोति सद्यः पापक्षयन्नरः । विष्णुसंस्मरणात्क्षीणसमस्तक्लेशसञ्चयः । मुक्तिं प्रयाति स्वर्गाप्तिस्तस्य विघ्नोनुमीयते ॥ २,६.
प्रातःकाळ, रात्री, संध्याकाळी, मध्यान्ही आणि इतर वेळांना नारायणाचं स्मरण केल्याने, मनुष्य लगेचच त्याला प्राप्त होतो आणि त्याचं पाप नष्ट होतं; विष्णूचं स्मरण केल्यावर सगळ्या दुःखांचा संचय संपतो आणि तो मुक्तीला पोहोचतो; स्वर्ग मिळाल्यास तोही अडथळाच मानला जातो.