स्थालीस्थमग्नीसंयोगादुद्रेकिसलिले यथ । तथेन्दुवृद्धौ सलिलमंभोधौ मुनिसत्तम ॥ २,४.
जसा भांड्यात अग्नीमुळे पाणी वाढतं, तसंच चंद्र वाढला की समुद्रातलं पाणीही वाढतं, हे श्रेष्ठ मुनी.
अन्यूनानतिरिक्ताश्च वर्धन्त्यापो ह्रसंति च । उदयास्तमनेष्विन्दोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ॥ २,४.
पाण्याचं प्रमाण कधीच कमी-जास्त होत नाही; चंद्राच्या उगवण्या-मावळण्यावर, शुक्ल आणि कृष्ण पक्षात ते वाढतं आणि कमी होतं.
दशोत्तराणि पञ्चैव ह्यङ्गुलानां शतानि वै । अपां वृद्धिक्षणो दृष्टौ सामुद्रीणां महामुने ॥ २,४.
महामुनी, समुद्रातील पाण्याच्या वाढीचा क्षण पाचशे दहा अंगुळ एवढा दिसतो.
भोजनं पुष्करद्वीपे तत्र स्वयमुपस्थितम् । षड्रसं भुञ्जते विप्र प्रजाः सर्वाः सदैव हि ॥ २,४.
पुष्कर द्वीपात अन्न आपोआप मिळतं; ब्राह्मणा, तिथे सगळ्या लोकांना नेहमी सहा रसांचं अन्न मिळतं.
स्वादूदकस्य परितो दृस्यते लोकसंस्थितिः । द्विगुणा काञ्चनी भूमिः सर्वजन्तुविवर्जिता ॥ २,४.
गोड पाण्याच्या समुद्राच्या पलीकडे लोकसंस्थिति नावाचं क्षेत्र आहे, जे दुप्पट मोठं, सोन्यासारखं आणि सर्व जीवांशिवाय आहे.
लोकालोकस्ततः शैलो जोजनायुतविस्तृतः । उच्छ्रायेणापि तावन्ति सहस्राण्यचलो हि सः ॥ २,४.
त्यापुढे लोकालोक नावाचा डोंगर आहे, जो दहा हजार योजन रुंद आणि तितकाच हजार योजन उंच आहे.
ततस्तमः समावृत्य तं शौलं सर्वतः स्थितम् । तमश्चाण्डकटाहेन समन्तात्परिवेष्टितम् ॥ २,४.
मग त्या सगळीकडे पसरलेल्या कवचाभोवती काळोख पसरला; आणि तो काळोखही भयंकर अंडाच्या कवचाने सर्व बाजूंनी वेढला गेला.
पञ्चशत्कोटिविस्तारा सेयमुर्व महामुने । सहैवाण्डकटाहेन सद्वीपाब्धिमहीधरा ॥ २,४.
हे महर्षे, ही पृथ्वी, तिच्याबरोबर अंडकवच, सर्व द्वीप, समुद्र आणि मोठे डोंगर मिळून पाचशे कोटी योजन विस्तारलेली आहे.
सेयं धात्री विधात्री च सर्वभूतगुणाधिका । आधारभू६ आ सर्वेषां मैत्रेय जगतामिति ॥ २,४.
हीच सर्व जगाची आधार आणि पालन करणारी आहे, सर्व जीवांपेक्षा गुणांनी श्रेष्ठ आहे, आणि सर्व जगांचा पाया आहे, मैत्रेय.
पराशर उवाच ततश्च नरका विप्र भुवोधः सलिलस्य च । पापिनो येषु पात्यन्ते ताञ्छृणुष्वमहामुने ॥ २,६.
पराशर म्हणाले— मग, हे महर्षे, पृथ्वीखाली आणि पाण्याखाली असलेल्या नरकांची ऐक, जिथे पापी माणसे टाकली जातात.
रौरवः सूकरो रोधस्तालो विशसनस्तथा । महाज्वालस्तप्तकुम्भो लवणेथ विलोहितः ॥ २,६.
रौरव, सूकर, रोध, ताल, विशसन, महाज्वाळा, तप्तकुंभ, लवण आणि विलोहित—
रुधिराम्भो वैतरणिः क्रिमिशः क्रिमिभोजनः । असिपत्रवनं कृष्णो लालाभक्षश्च दारुणः ॥ २,६.
रुधिरांभ, वैतरणी, कृमिश, कृमिभोजन, असिपत्रवन, कृष्ण आणि भयंकर लाळाभक्ष—
तथा पूयवहः पापो वह्निज्वालो ह्यधः शिराः । संदंशः कालसूत्रश्च तमश्चावीचिरेव च ॥ २,६.
तसेच पूयवह, पाप, वह्निज्वाळा, अधःशिरा, संदंश, कालसूत्र, तम आणि अवीचि—
श्वभोजनोथाप्रतिष्ठश्चाप्रचिश्च तथा परः । इत्येवमादयश्चान्ये नरका भृशदारुणाः ॥ २,६.
श्वभोजन, अथाप्रतिष्ठ, आप्रची आणि इतर असे अनेक अत्यंत भयंकर नरक आहेत.
यमस्य विषये घोराः शस्त्राग्निभयदायिनः । पतन्ति येषु पुरुषाः पापकर्मरतास्तु ये ॥ २,६.
यमाच्या प्रदेशात हे भयंकर नरक आहेत, जिथे शस्त्र आणि आगीची भीती आहे; पापी कर्म करणारे तिथे पडतात.
कूटसाक्षी तथासम्यक्पक्षपातेन यो वदेत् । यश्चान्यदनृतं वक्ति स नरो याति रौरवम् ॥ २,६.
जो खोटे साक्ष देतो, पक्षपाती बोलतो किंवा इतर खोटे बोलतो, तो मनुष्य रौरव नरकात जातो.
भ्रूणहा पुरहन्ता च गौघ्नश्च मुनिसत्तम । यान्ति ते नरकं रोधं यश्चोच्छ्वासनिरोधकः ॥ २,६.
जो गर्भहत्या करतो, गाव उद्ध्वस्त करतो, गायी मारतो किंवा दुसऱ्याचा श्वास थांबवतो, हे श्रेष्ठ ऋषी, ते सर्वजण रोध नावाच्या नरकात जातात.
सुरापो ब्रह्महा हर्ता सुवर्णस्य च सूकरे । प्रयान्ति नरके यश्च तैः संसर्गमुपैति वै ॥ २,६.
जो मद्यपान करतो, ब्राह्मणहत्या करतो, सोनं चोरतो किंवा अशा लोकांशी संग करतो, तो सूकर नरकात जातो.
राजन्यवैश्यहन्ता च तथैव गुरुतल्पगः । तप्तकुण्डेस्वसृगामी हन्ति राजभटांश्च यः ॥ २,६.
जो क्षत्रिय किंवा वैश्याचा वध करतो, गुरूच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो, तापलेल्या भांड्यात रक्त सांडतो किंवा राजाच्या रक्षकांना मारतो, तो नरकात जातो.
साध्वीविक्रयकृद्बन्धपालः केसरिविक्रयी । तप्तलोहे पतन्त्येते यश्च च भक्तं परित्यजेत् ॥ २,६.
जो सती स्त्री विकतो, कारागृहाचा रक्षक आहे, सिंहाच्या केसांचा व्यापार करतो किंवा भक्ताचा त्याग करतो, हे सर्वजण तापलेल्या लोखंडात पडतात.
स्नुषां सुतां चापि गत्वा महाज्वाले निपात्यते । अवमन्ता गुरूणां यो यश्चाक्रोष्टा नराधमः ॥ २,६.
जो आपल्या सून किंवा मुलीकडे वाईट हेतूने जातो, त्याला मोठ्या ज्वाळेत टाकले जाते; जो गुरूंचा अपमान करतो किंवा दुसऱ्यांना शिव्या देतो, हे नीच माणसा—
वेददूषयितायश्च वेदविक्रयकश्च यः । अगम्यगामी यश्च स्यात्ते यान्ति लवणं द्विज ॥ २,६.
जो वेदाचा अपमान करतो, वेद विकतो किंवा वर्ज्य स्त्रियांकडे जातो, हे द्विजा, ते लवण नरकात जातात.
चोरो विलोहे पतति मर्यादादूषकस्तथा ॥ २,६.
जो चोर आहे किंवा सीमा भंग करतो, तो विलोहित म्हणजेच वितळलेल्या लोखंडात पडतो.
देवद्विजपितृद्वेष्टा रत्नदूषयिता च यः । स याति क्रिमिभक्षे वै क्रिमीशे च दुरिष्टकृत् ॥ २,६.
जो देव, ब्राह्मण किंवा पितरांचा द्वेष करतो, रत्नांचा अपमान करतो, तो कृमिभक्ष किंवा कृमीश या कृमिंच्या नरकात जातो, हे पाप करणारा.
पितृदेवातिथींस्त्यक्त्वा पर्यश्नाति नराधमः । लालाभक्षे स यात्युग्रे शरकर्ता च वेधके ॥ २,६.
जो मनुष्य पितर, देवता आणि पाहुणे यांचा मान न करता जेवतो, तो फक्त आपली लाळच खातो आणि भयंकर अशा बाणांनी व छेदकांनी छिद्रित होणाऱ्या नरकात जातो.
करोति कर्णिनो यश्च यश्च खङ्गादिकृन्नरः । प्रयान्त्येते विशसने नरके भृशदरुणे ॥ २,६.
जो कान कापतो किंवा तलवार वगैरे शस्त्राने लोकांना मारतो, ते सर्व लोक फार भयानक अशा यातनांनी भरलेल्या नरकात जातात.
असत्प्रतिगृहीता तु नरके यात्यधोमुखे । अयाज्ययाजकश्चैव तथा नक्षत्रसूचकः ॥ २,६.
जो चुकीची भेटवस्तू स्वीकारतो, जो अयोग्य व्यक्तीसाठी यज्ञ करतो आणि जो नक्षत्र दाखवून अपशकुन सांगतो, हे सर्व उलटे टांगल्या जाणाऱ्या नरकात जातात.
वेगी पूयवहे चैको याति मष्टान्नभुङ्गरः ॥ २,६.
जो पूय मिसळलेली उडीद खातो किंवा एकटा आणि घाईने जेवतो, तो नरकात जातो.
लाक्षामासरसानां च तिलानां लवणस्य च । विक्रेता ब्रह्मणो याति तमेव नरकं द्विज ॥ २,६.
हे द्विजा, जो ब्राह्मण लाख, मांस, रस, तीळ किंवा मीठ विकतो, तो त्या नरकातच जातो.
मार्जारकुक्कुटच्छाग श्ववराहविहङ्गमान् । पोषयन्नरकं याति तमेव द्विजसत्तम ॥ २,६.
हे श्रेष्ठ द्विजा, जो उपजीविकेसाठी मांजर, कोंबडा, शेळी, कुत्रा, डुक्कर किंवा पक्षी पाळतो, तो त्याच नरकात जातो.