श्वेतञ्च हरितं चैव वैद्युतं मानसं तथा । जीमूतं रोहितं चैव सुप्रभं चापि शोभनम् । सप्तैतानि तु वर्षाणि चातुर्वर्ण्ययुतानि वै ॥ २,४.
श्वेत, हरित, वैद्युत, मानस, जीमूत, रोहित आणि सुप्रभ — ही सात प्रदेशे असून, प्रत्येकात चार वर्णांचे लोक राहतात.
शाल्मले ये तु वर्णाश्च वसन्त्येते महामुने । कपिलाश्चारुणाः पीताः कृष्णाश्चैव पृथक्पृथक् ॥ २,४.
महामुने, शाल्मली द्वीपावर राहणारे लोक चार रंगांचे आहेत — कपिला (तपकिरी), अरुण (लाल), पीत (पिवळे) आणि कृष्ण (काळे), हे सर्व वेगळे आहेत.
ब्रह्मणाः क्षत्रया वैश्याः शुद्राश्चैव यजन्तितम् । भगवन्तं समस्तस्य विष्णुमात्मानमव्ययम् । वायुभूतं मखश्रेष्ठैर्यज्वनो यज्ञसंस्थितिम् ॥ २,४.
तेथे ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र हे सर्वजण, सर्वांचा आत्मा असलेल्या, अविनाशी विष्णूचे वायुरूपात, उत्तम यज्ञांनी पूजन करतात आणि यज्ञधर्माचे पालन करतात.
देवानामत्र सान्नध्यमतीव सुमनोहरे । शाल्मलिः सुमहान्वृक्षो नाम्ना निर्वृतिकारकः ॥ २,४.
देवतांना प्रिय असलेला, अत्यंत सुंदर आणि मोठा, 'निवृतीकारक' नावाचा शाल्मली वृक्ष तेथे उभा आहे.
एष द्वीपः समुद्रेण सुरोदेन समावृतः । विस्ताराच्छाल्मलस्यैव समेन तु समन्ततः ॥ २,४.
हा द्वीप सर्व बाजूंनी सुरोद नावाच्या समुद्राने वेढलेला आहे, जो शाल्मलीच्या इतक्याच विस्ताराचा आहे.
सुरोदकः परिवृतः कुशद्वीपेन सर्वतः । शाल्मलस्य तु विस्तराद्द्विगुणेन समन्ततः ॥ २,४.
सुरोद समुद्राने वेढलेला कुशद्वीप सर्व बाजूंनी आहे आणि तो शाल्मलीच्या दुप्पट विस्ताराचा आहे.
ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे सप्त पुत्राञ्छृणुष्व तान् ॥ २,४.
कुशद्वीपाचा राजा ज्योतिष्मत याचे सात पुत्रांची नावे आता ऐक.
उद्भिदो वेणुमांश्चैव वेरथो लम्बनो धृतिः । प्रभाकरोतिकपिलस्तन्नामा वर्षपद्धतिः ॥ २,४.
उद्भिद, वेणुमान, वेथर, लंबर, धृती, प्रभाकर आणि कपिल — ही त्यांची नावे असून, त्यावरून त्या प्रदेशांची नावे पडली आहेत.
तस्मिन्वसन्ति मनुजाः सह दैते यदानवैः । तथैव देवगन्धर्वयक्षकिंपुरुषादयः ॥ २,४.
त्या द्वीपावर माणसे, दैत्य, दानव, तसेच देव, गंधर्व, यक्ष, किम्पुरुष आणि इतरही राहतात.
वर्णास्तत्रापि चत्वारो निजानुष्ठानतत्पराः । दमिनः शुष्मिणः स्नेहा मन्देहाश्च महामुने ॥ २,४.
तेथेही चार वर्ण आहेत — दामिन, शुष्मिन, स्नेह आणि मंदेह — हे सर्वजण आपापल्या कर्तव्यात मग्न असतात, हे महामुने.
ब्रह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चानुक्रमोदिताः ॥ २,४.
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र — हे वर्ण या क्रमाने सांगितले आहेत.
यथोस्ककर्मकर्तृत्वात्स्वाधिकारोक्षयाय ते । तत्रैव तं कुशद्वीपे ब्रह्मरूपं जनार्दनम् । यजन्तः क्षपयन्त्युग्रमधिकारफलप्रदम् ॥ २,४.
आपापल्या कर्तव्यामुळे आणि अधिकारामुळे, कुशद्वीपातील लोक ब्रह्मरूप असलेल्या जनार्दनाची पूजा करतात आणि अशा पूजेमुळे अधिक अधिकाराच्या कठोर फळांचा नाश करतात.
विद्रुमो हेमशैलश्च द्यतिमान् पुष्पवांस्तथा । कुशशयो हरिश्चैव सप्तमो मन्दराचलः ॥ २,४.
विद्रुम, हेमशैल, द्युतिमान, पुष्पवन, कुशशय, हरि आणि सातवा म्हणजे मंदाराचल — हे त्या प्रदेशातील पर्वत आहेत.
वर्षाचलास्तु सप्तैते तत्र द्वीपे महामुने । नद्यश्च सप्त तासां तु शृणु नामान्यनुक्रमात् ॥ २,४.
महामुने, त्या द्वीपावर हे सात पर्वत आहेत आणि तिथे सात नद्या देखील आहेत; त्यांची नावे मी तुला सांगतो, लक्ष दे.
धूतपापा शिवा चैव पवित्रा संमतिस्तथा । विद्युदम्भा मही चान्या सर्वपाप हरास्त्विमाः ॥ २,४.
धूतपापा, शिवा, पवित्रा, संमति, विद्युदंभा, मही आणि सर्वपापहरा — या सात नद्या सर्व पापे दूर करणाऱ्या आहेत.
अन्याः सहस्रशस्तत्र क्षुद्रनद्यस्तथाचलाः । कुशद्वीपे गुशस्तम्बः संज्ञया तस्य तत्स्मृतम् ॥ २,४.
तिथे आणखी हजारो लहान नद्या आणि डोंगर आहेत; कुशद्वीपात गुशस्तंभ हे त्यातील प्रसिद्ध नाव मानले जाते.
तत्प्रमाणेन स द्वीपो घृतोदेन समावृतः । घृतोदश्च समुद्रो वै क्रौञ्चद्वीपेन संवृतः ॥ २,४.
तो द्वीप ज्या प्रमाणात आहे, त्याच प्रमाणात तो तूपाच्या समुद्राने वेढलेला आहे; आणि घृतोद समुद्राला क्रौंचद्वीपाने वेढले आहे.
क्रौञ्चद्वीपो महाभाग श्रुयताञ्चापरो महान् । कुशद्वीपस्य विस्तारा द्द्विगुणो यस्य विस्तरः ॥ २,४.
महाभागा, आता मी तुला दुसऱ्या महान द्वीपाबद्दल सांगतो — क्रौंचद्वीप, ज्याचा विस्तार कुशद्वीपाच्या दुप्पट आहे.
क्रौञ्चद्वीपे द्युतिमतः पुत्रास्तस्य महात्मनः । तन्नामानि च वर्षाणि तेषां चक्रे महीपतिः ॥ २,४.
क्रौंचद्वीपात द्युतिमान या महात्म्याच्या मुलांनी राज्य केले; त्या प्रदेशांची नावे राजाने त्यांच्या नावावर ठेवली.
कुशलो मल्लगश्चोष्णः पीवरोथान्धकारकः । मुनिश्च दुन्दुभिश्चैव सप्तैते तत्सुता मुने ॥ २,४.
कुशल, मल्लग, उष्ण, पीवर, अंधकारक, मुनी आणि दुंदुभी — हे सातजण, मुने, त्याचे पुत्र आहेत.
तत्रापि देवगन्धर्वसेविताः सुमनोहराः । वर्षाचला महाबुद्धे तेषां नामानि मे शृणु ॥ २,४.
तिथेही देव आणि गंधर्व यांना प्रिय असे सुंदर पर्वतरांगा आहेत; महाबुद्धे, त्यांची नावे ऐक.
क्रौञ्चश्च वामनश्चैव तृतीयश्चान्धकारकः । चतुर्थो रत्नशैलश्च स्वाहिनी हयसन्निभः ॥ २,४.
क्रौंच, वामन, तिसरा अंधकारक, चौथा रत्नशैल, स्वाहिनी आणि हयसन्निभ — हे त्या पर्वतांची नावे आहेत.
दिवावृत्पञ्चमश्चात्र तथान्यः पुण्डरीकवान् । दुन्दुभिश्च महाशैलो द्विगुणास्त परस्परम् । द्वीपाद्वीपेषु ये शैला यथा द्वीपानि ते तथा ॥ २,४.
दिवावृत हा पाचवा, त्यानंतर पुंडरीकवान आणि दुंदुभी हा महान पर्वत; हे सर्व एकमेकांपेक्षा दुप्पट मोठे आहेत, जसे द्वीपांचे प्रमाण आहे.
वर्षेष्वेतेषु रम्येषु तथा शैलवरेषु च । निवसंति निरातङ्काः सह देवगणैः प्रजाः ॥ २,४.
या रम्य प्रदेशात आणि उत्तम पर्वतांमध्ये लोक देवगणांसह निर्भयपणे वास करतात.
पुष्कराः पुष्कला धन्यास्तिष्याख्याश्च महामुने । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शुद्राश्चानुक्रमोदिताः ॥ २,४.
पुष्कर, पुष्कला, धन्या आणि तिष्य — हेच त्या ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्रांचे अनुक्रमाने नावे आहेत, महामुने.
नदीर्मैत्रेय ते तत्र याः पिबन्ति शृणुष्व ताः । सप्तप्रधानाः शतशस्तत्रान्याः क्षुद्रनिम्नगाः ॥ २,४.
मैत्रेय, तिथे जे पिण्यासाठी नद्या आहेत, त्यांची नावे ऐक; तिथे सात मुख्य नद्या आहेत आणि शेकडो लहान उपनद्या आहेत.
गौरी कुमुद्वती चैव सन्ध्या रात्रिर्मनोजवा । क्षान्तिश्च पुण्डरीका च सप्तैता वर्षनिम्नगाः ॥ २,४.
गौरी, कुमुदवती, संध्या, रात्रि, मनोजवा, क्षांती आणि पुंडरीका — या सात त्या प्रदेशातील मुख्य नद्या आहेत.
तत्रापि विष्णुर्भगवान्पुष्काराद्यैर्जानार्दनः । यागौ रुद्रस्वरूपश्च इज्यते यज्ञसन्निधौ ॥ २,४.
तिथेही भगवान विष्णू, पुष्कराद्य आणि जनार्दन या नावांनी, यज्ञाच्या वेळी रुद्रस्वरूपात पूजिला जातो.
क्रौञ्चद्वीपः समुद्रेण दधिमण्डोदकेन च । आवृतः सर्वतः क्रौञ्च द्वीपतुल्येन मानतः ॥ २,४.
क्रौंचद्वीप सर्व बाजूंनी दह्यामधल्या समुद्राने वेढलेला आहे, जो क्रौंचद्वीपाच्या प्रमाणात आहे.
दधिमण्डोदकश्चापि शाकद्वीपेन संवृतः । क्रौञ्चद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन महामुने ॥ २,४.
आणि तो दह्यामधला समुद्र शाकद्वीपाने वेढलेला आहे, जो क्रौंचद्वीपाच्या दुप्पट विस्ताराचा आहे, महामुने.