तेषु पुण्या जनपदाश्चिराच्च म्रियते जनः । नाधयो व्याधयो वापि सर्वकालसुखं हि तत् ॥ २,४.
त्या प्रदेशांत पवित्र वस्ती आहेत, आणि लोक खूप वर्षे जगतात. तिथे ना दुःख असतं, ना आजार; नेहमीच सुख असतं.
तेषां नद्यस्तु सप्तैव वर्षाणां च समुद्रगाः । नामतस्ताः प्रवक्ष्यामि श्रुताः पापं हरन्ति याः ॥ २,४.
त्या प्रदेशांत सात नद्या आहेत, ज्या समुद्राकडे वाहतात. त्यांची नावे मी सांगतो, जी ऐकली की पाप दूर होते.
अनुतप्ता शिखी चैव विपाशा त्रिदिवाक्लमः । अमृता सुकृता चैव सप्तैतास्तत्र निम्नगाः ॥ २,४.
अनुतप्त, शिखी, विपाशा, त्रिदिवाक्लम, अमृता, सुकृता आणि सातवी — या तिथे वाहणाऱ्या नद्या आहेत.
एते शैलास्तथा नद्यः प्रधानाः कथितास्तव । क्षुद्रशैलास्तथा नद्यस्तत्र सन्ति सहस्रशः । ताः पिबन्दि सदाहृष्टा नदीर्जनपदास्तुते ॥ २,४.
हे मुख्य पर्वत आणि नद्या मी तुला सांगितल्या. तिथे हजारो लहान पर्वत आणि नद्या आहेत, आणि तिथले लोक नेहमी आनंदाने त्या नद्यांचे पाणी पितात.
अपसर्पिणी न तेषां वै न चैवोत्सर्पिणी द्विज । न त्वेवास्ति युगावस्था तेषु स्तानेषु सप्तसु ॥ २,४.
त्या सात प्रदेशांत ना अपसर्पिणी, ना उत्सर्पिणी असा काळ आहे, आणि तिथे युगांची विभागणीही नाही.
त्रेतायुगसमः कालः सर्वदैव महामते । प्लक्षद्वीपादिषु ब्रह्मञ्शाकद्वीपान्तिकेषु वै ॥ २,४.
प्लक्षद्वीप आणि इतर द्वीपांत, तसेच शाकद्वीपाच्या आसपासच्या प्रदेशांत, काळ नेहमी त्रेतायुगासारखाच असतो, हे ज्ञानी.
पञ्च वर्षसहस्राणि जना जीवन्त्यनामयाः । धर्मः पञ्चस्वथैतेषु वर्णाश्रमविभागशः ॥ २,४.
त्या प्रदेशांत लोक पाच हजार वर्षे आजाराविना जगतात. त्या पाच प्रदेशांत धर्म वर्ग आणि आश्रम यांच्या विभागाप्रमाणे पाळला जातो.
वर्णाश्च तत्र चत्वारस्तान्निबोध वदामि ते ॥ २,४.
तिथे चार वर्ग आहेत; मी त्यांची नावे तुला सांगतो, नीट ऐक.
आर्यकाः कुरारश्चैव विदिश्या भाविनश्चे ते । विप्रक्षत्रिवैश्यास्ते शूद्राश्च मुनिसत्तम ॥ २,४.
आर्यक, कुरार, विदिश्य आणि भाविन — ही ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्रांची नावे आहेत, हे श्रेष्ठ ऋषी.
ज्मबूवृक्षप्रमाणस्तु तन्मध्ये सुमहांस्तरुः । प्लक्षस्तन्नामसंज्ञोयं प्लक्षद्वीपो द्विजोत्तम ॥ २,४.
त्या प्रदेशाच्या मध्यभागी एक फार मोठं झाड आहे, जे पृथ्वीवरील झाडांपेक्षा मोठं आहे. त्याला प्लक्ष म्हणतात, म्हणून त्या द्वीपाचं नाव प्लक्षद्वीप असं पडलं, हे श्रेष्ठ द्विज.
इज्यते तत्र भगवांस्तैर्वर्णैरार्यकादिभिः । सीमरूपि जगत्स्त्रष्टा सर्वः सर्वेश्वरो हरिः ॥ २,४.
त्या प्रदेशात आर्यक वगैरे वर्गांनी जगाचा सृष्टीकर्ता, सर्वांचा स्वामी असलेल्या हरि या सीमस्वरूपात भगवंताची पूजा केली जाते.
प्लक्षद्वीपप्रमाणेन प्लक्षद्वीपः समावृतः । तथैवेक्षुरमोदेन परिवेषानुकारिणा ॥ २,४.
प्लक्षद्वीप जितका मोठा आहे, तितक्याच प्रमाणात तो साखरकण्याच्या रसाच्या प्रदेशाने वेढलेला आहे.
इत्येवं तव मैत्रेय प्लक्षद्वीप उदाहृतः । संक्षेपेण मया भूयः शाल्मलं मे निसामय ॥ २,४.
असं म्हणून, हे मैत्रेय, मी तुला प्लक्षद्वीपाचा संक्षिप्त वर्णन केलं. आता माझं शाल्मलीचं वर्णन ऐक.
शाल्ममस्येश्वरोःवीरो वपुष्मांस्तत्सुताञ्छृणु । तेषां तु नामसंज्ञानि सप्तवर्षाणि तानि वै ॥ २,४.
शाल्मलीचा स्वामी वीर आहे, जो तेजस्वी आहे. त्याच्या सात मुलांची, म्हणजेच त्या सात प्रदेशांची नावे आता ऐक.
श्वेतोथ हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा । वैद्युतो मानसश्चैव सुप्रभश्च महामुने ॥ २,४.
महामुने, श्वेत, हरित, जीमूत, रोहित, वैद्युत, मानस आणि सुप्रभ — ही नावे आहेत.
शाल्मलेन समुद्रोसौ द्वीपेनेक्षुरसोदकः । विस्तारद्विगुणेनाथ सर्वतः संवृतः स्थितः ॥ २,४.
शाल्मली द्वीपाभोवती असलेला समुद्र 'सुरोद' म्हणून ओळखला जातो, त्याचे पाणी ऊसासारखे गोड आहे. तो द्वीपाच्या दुप्पट रुंदीने सर्व बाजूंनी पसरलेला आहे.
तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः । वर्षाभिव्यञ्जका ये तु तथा सप्त च निम्नगाः ॥ २,४.
तेथेही सात रत्नांची उत्पत्ती करणारे पर्वत आणि त्या प्रदेशांची सीमा दर्शवणारे तसेच सात मोठ्या नद्या आहेत.
कुमुदश्चेन्नतश्चैव तृतीयश्च बलाहकः । द्रोणो यत्र महौषध्यः स चतुर्थो महीधरः ॥ २,४.
कुमुद, नत, तिसरा बलाहक आणि चौथा म्हणजे औषधींनी भरलेला द्रोण — हे चार मोठे पर्वत आहेत.
कङ्कस्तुपञ्चमः षष्ठी महिषः सप्तमस्तथा । ककुद्मान्पर्वतवरः सरिन्नामानि मे शृणु ॥ २,४.
कंक हा पाचवा, महिष सहावा आणि पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ असलेला ककुद्मान सातवा आहे. आता त्या नद्यांची नावे ऐक.
योनितोयो वितृष्णा च चन्द्रा मुक्ता विमोचनी । निवृत्तिः सप्तमी तासां स्मृतास्ताः पापशान्तिदाः ॥ २,४.
योनि, तोय, वितृष्णा, चंद्रा, मुक्त, विमोचनी आणि निवृत्ती — या सात नद्या पाप दूर करणाऱ्या म्हणून ओळखल्या जातात.
श्वेतञ्च हरितं चैव वैद्युतं मानसं तथा । जीमूतं रोहितं चैव सुप्रभं चापि शोभनम् । सप्तैतानि तु वर्षाणि चातुर्वर्ण्ययुतानि वै ॥ २,४.
श्वेत, हरित, वैद्युत, मानस, जीमूत, रोहित आणि सुप्रभ — ही सात प्रदेशे असून, प्रत्येकात चार वर्णांचे लोक राहतात.
शाल्मले ये तु वर्णाश्च वसन्त्येते महामुने । कपिलाश्चारुणाः पीताः कृष्णाश्चैव पृथक्पृथक् ॥ २,४.
महामुने, शाल्मली द्वीपावर राहणारे लोक चार रंगांचे आहेत — कपिला (तपकिरी), अरुण (लाल), पीत (पिवळे) आणि कृष्ण (काळे), हे सर्व वेगळे आहेत.
ब्रह्मणाः क्षत्रया वैश्याः शुद्राश्चैव यजन्तितम् । भगवन्तं समस्तस्य विष्णुमात्मानमव्ययम् । वायुभूतं मखश्रेष्ठैर्यज्वनो यज्ञसंस्थितिम् ॥ २,४.
तेथे ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र हे सर्वजण, सर्वांचा आत्मा असलेल्या, अविनाशी विष्णूचे वायुरूपात, उत्तम यज्ञांनी पूजन करतात आणि यज्ञधर्माचे पालन करतात.
देवानामत्र सान्नध्यमतीव सुमनोहरे । शाल्मलिः सुमहान्वृक्षो नाम्ना निर्वृतिकारकः ॥ २,४.
देवतांना प्रिय असलेला, अत्यंत सुंदर आणि मोठा, 'निवृतीकारक' नावाचा शाल्मली वृक्ष तेथे उभा आहे.
एष द्वीपः समुद्रेण सुरोदेन समावृतः । विस्ताराच्छाल्मलस्यैव समेन तु समन्ततः ॥ २,४.
हा द्वीप सर्व बाजूंनी सुरोद नावाच्या समुद्राने वेढलेला आहे, जो शाल्मलीच्या इतक्याच विस्ताराचा आहे.
सुरोदकः परिवृतः कुशद्वीपेन सर्वतः । शाल्मलस्य तु विस्तराद्द्विगुणेन समन्ततः ॥ २,४.
सुरोद समुद्राने वेढलेला कुशद्वीप सर्व बाजूंनी आहे आणि तो शाल्मलीच्या दुप्पट विस्ताराचा आहे.
ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे सप्त पुत्राञ्छृणुष्व तान् ॥ २,४.
कुशद्वीपाचा राजा ज्योतिष्मत याचे सात पुत्रांची नावे आता ऐक.
उद्भिदो वेणुमांश्चैव वेरथो लम्बनो धृतिः । प्रभाकरोतिकपिलस्तन्नामा वर्षपद्धतिः ॥ २,४.
उद्भिद, वेणुमान, वेथर, लंबर, धृती, प्रभाकर आणि कपिल — ही त्यांची नावे असून, त्यावरून त्या प्रदेशांची नावे पडली आहेत.
तस्मिन्वसन्ति मनुजाः सह दैते यदानवैः । तथैव देवगन्धर्वयक्षकिंपुरुषादयः ॥ २,४.
त्या द्वीपावर माणसे, दैत्य, दानव, तसेच देव, गंधर्व, यक्ष, किम्पुरुष आणि इतरही राहतात.
वर्णास्तत्रापि चत्वारो निजानुष्ठानतत्पराः । दमिनः शुष्मिणः स्नेहा मन्देहाश्च महामुने ॥ २,४.
तेथेही चार वर्ण आहेत — दामिन, शुष्मिन, स्नेह आणि मंदेह — हे सर्वजण आपापल्या कर्तव्यात मग्न असतात, हे महामुने.