पराशार उवाच । कर्द्दमस्यात्मजां कन्यामुपयेमे प्रियव्रतः । सम्राट् कुक्षी च तत्कन्ये दश पुत्रास्तथापरे
पराशर म्हणाले, प्रियव्रताने कर्दमाची कन्या पत्नी म्हणून स्वीकारली. त्या राजकन्येला, राजन, प्रियव्रतापासून दहा पुत्र आणि आणखी एक मुलगा झाला.
महाप्राज्ञा महावीर्य्या विनीता दयिताः पितुः । प्रियव्रतसुताः ख्यातास्तेषां नामानि मे श्वृणु
प्रियव्रताचे पुत्र मोठ्या बुद्धीचे, पराक्रमी, शिस्तबद्ध आणि वडिलांचे लाडके होते. त्यांची नावे मी सांगतो, नीट ऐक.
आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च वपुष्मान् द्युतिमांस्तथा । मेधा मेधातिथिर्भव्यः सवनः पुत्र एव च
त्यांची नावे अशी आहेत: अग्नीध्र, अग्निबाहू, वपुष्मान, द्युतिमान, मेधा, मेधातिथि, भव्यम, सवन आणि आणखी एक पुत्र.
ज्योतिष्मान् दशमस्तेषां सत्यनामा सुतोऽभवत् । प्रियव्रतस्य पुत्रास्तु प्रख्याता बलवीर्य्यतः
त्यांच्यात ज्योतिष्मान दहावा होता आणि सत्यनाम नावाचा एक मुलगाही होता. प्रियव्रताचे हे पुत्र त्यांच्या सामर्थ्य आणि शौर्यासाठी प्रसिद्ध झाले.
मेधाग्निबाहुपुत्रास्तु त्रयो योगपरायणाः । जातिस्मरा महाभाग न राज्याय मनो दधुः
मेधा, अग्निबाहू आणि एक पुत्र हे तिघे योगसाधनेत मन लावणारे होते. हे भाग्यवान मुलगे आपली पूर्वजन्माची आठवण ठेवत आणि राज्यसत्तेत त्यांना रस नव्हता.
निर्म्मलाः सर्वकालन्तु समस्तार्थेषु वै मुने । चक्रुः क्रिया यथान्यायमफलाकाङ्क्षिणो हि ते
हे सर्व मुलगे नेहमीच निर्मळ राहायचे आणि सर्व कामे योग्य पद्धतीने, फळाची इच्छा न ठेवता करत.
प्रियव्रतो ददौ तेषां सप्तानां मुनिसत्तम ! विभज्य सप्त द्वीपानि मैत्रेय सुमहात्मनाम्
मुनिश्रेष्ठ मैत्रेय, प्रियव्रताने आपल्या सात थोर पुत्रांमध्ये सातही द्वीप विभागून दिले.
जम्बूद्वीपं महाभाग सोऽग्नीध्राय ददौ पिता । मेधातिथेस्तथा प्रादात् प्लक्षद्वीपमथापरम्
महाभागा, त्याने अग्नीध्राला जांबूद्वीप दिला आणि मेधातिथीला प्लक्षद्वीप दिला.
शाल्मले च वपुष्मन्तं नरेन्द्रमभिषिक्तवान् । ज्योतिष्मन्तं कुशद्रीपे राजानं कृतवान् प्रभुः
त्याने वपुष्मान याला शाल्मलीद्वीपाचा राजा केले आणि ज्योतिष्मान याला कुशद्वीपाचा राज्याभिषेक केला.
द्युतिमन्तं च राजानं क्रौञ्चद्रीपे समादिशत् । शाकद्वीपेश्वरञ्चापि भव्यञ्चक्रे च स प्रभुः
त्याने द्युतिमान याला क्रौंचद्वीपाचा राजा नेमले आणि भव्यम याला शाकद्वीपाचा स्वामी केले.
सवनं पुष्करद्वीपे राजानं समकारयत
त्याने सवन याला पुष्करद्वीपाचा राजा केले.
जम्बूद्वीपेश्वरो यस्तु आग्नीध्रो मुनिसत्तम । तस्य पुत्रा बभुवुस्ते प्रजापतिसमा नव
मुनिश्रेष्ठा, अग्नीध्र हा जांबूद्वीपाचा स्वामी झाला. त्याला प्रजापतीसमान नऊ पुत्र झाले.
नाभिः किम्पुरुषश्वे वै हरिवर्ष इलावृतः । रम्यो हिरण्वान् षष्ठश्च कुरुर्भद्राश्व एव च
त्यांची नावे अशी: नाभि, किम्पुरुष, हरिवर्ष, इलावृत, रम्य, हिरण्यवान, सहावा कुरु आणि भद्राश्व.
केतुमालस्तथैवान्यः साधुचेष्टो नृपोऽभवत् । जम्बूद्रीपविभागांश्च तषां विप्र निशामय
आणखी एक म्हणजे केतुमाल, जो सदाचरणी राजा होता. ब्राह्मण, आता या सर्वांनी जांबूद्वीप कसा विभागला ते ऐक.
पित्रा दत्तं हिमाह्वन्तु वर्षं नाभेस्तु दक्षिणम् । हेमकूटं तथा वर्षं ददौ किम्पुरुषाय सः
त्यांच्या वडिलांनी नाभिला दक्षिणेकडील हिमाह्वान नावाचे वर्ष दिले आणि किम्पुरुषाला हेमकूट नावाचे वर्ष दिले.
तृतीयं नैषधं वर्षं हरिवर्षाय दत्तवान । इलावृताय प्रददौ मैरुर्यत्र तु मध्यगः
तिसरे नैषध नावाचे वर्ष हरिवर्षाला दिले आणि इलावृताला मध्यभागी असलेला मेरू पर्वत दिला.
नीलाचलाश्वितं वर्षं रम्याय प्रददौ पिता । श्वेतं तदुत्तरं वर्षं पित्रा दत्तं हिरण्वते
वडिलांनी रम्याला नीलपर्वताच्या पायथ्याशी असलेले वर्ष दिले आणि उत्तरेकडील श्वेत नावाचे वर्ष हिरण्यवानला दिले.
यदुत्तरं श्वृङ्गवतो वर्षं तत् कुरवे ददौ । मेरोः पूर्व्वेणा यद् वर्षं भद्राश्वाय प्रदत्तवान्
शृंगवान पर्वताच्या उत्तरेला असलेले वर्ष कुरुला दिले आणि मेरूच्या पूर्वेला असलेले वर्ष भद्राश्वाला दिले.
गन्धमादनवर्षन्तु केतुमालाय दत्तवान । इत्येतानि ददौ तेभ्यः पुत्रेभ्यः स नरेश्वरः
गन्धमादन प्रदेश केतुमालाला दिला; अशा प्रकारे त्या राजाने आपल्या मुलांना ही सर्व प्रदेशे वाटून दिली.
वर्षेष्वेतेषु तान् पुत्रानभिषितच्य स भूमिपः । शालग्रामं महापुण्यं मैत्रेय तपसे ययौ
या सर्व प्रदेशांमध्ये आपल्या मुलांना राज्याभिषेक करून, तो राजा महापवित्र शालग्राम येथे तप करण्यासाठी गेला, हे मैत्रेय.
यानि किंपुरुषादीनि वर्षाण्यष्टौ महामुने। तेषां स्वाभाविकी सिद्धिः सुखप्राया ह्ययत्नतः
महामुने, किंपुरुष वगैरे आठ प्रदेशांमध्ये लोकांना सहजपणे आणि प्रयत्न न करता सुख मिळते; त्यांची सिद्धी नैसर्गिक आहे.
विपर्य्ययो न तेष्वस्ति जरामृत्युभयं न च । धर्म्माधर्म्मौ न तेष्वास्तां नोत्तमाधममध्यमाः
त्यांना सुख-दुःखाचा अनुभव येत नाही, वृद्धत्व किंवा मृत्यूचे भय नाही; तिथे धर्म-अधर्म किंवा श्रेष्ठ-कनिष्ठ-मध्यम असा भेद नाही.
न तेष्वस्ति युगावस्था क्षेत्रेष्वष्टासु सर्व्वदा । हिमाह्वयं तु वै वर्षं नाभेरासीन्महात्मनः
त्या आठ प्रदेशांमध्ये कधीही युगांची विभागणी नाही; पण हिमाह्वय नावाचा प्रदेश महात्मा नाभी यांचा होता.
तस्यर्षभोऽभवत् पुत्रो मेरुदेव्यां महाद्युतिः । ऋषभाद् भरतो जज्ञ ज्येष्ठःपुत्रशतस्य सः
त्यांचा तेजस्वी पुत्र ऋषभ हा मेरुदेवीपासून जन्मला; ऋषभापासून भरत जन्मला, जो शंभर मुलांमध्ये ज्येष्ठ होता.
कृत्वा राज्यं स्वधर्म्मेण तथेष्ट्वा विविधान् मखान् । अभिषच्य सुतं ज्येष्ठं भरतं पृथिवीपतिम्
स्वधर्माने राज्य करून आणि विविध यज्ञ करून, त्याने आपल्या ज्येष्ठ पुत्र भरताला पृथ्वीचे राज्य दिले.
तपसे स महाभागः पुलस्त्यस्याश्रमं ययौ । वानप्रस्थविधानेन तत्रापि कृतनिश्चयः
तो महाभाग तपासाठी पुलस्त्याच्या आश्रमात गेला आणि वनवासाच्या पद्धतीने राहण्याचा निश्चय केला.
तपस्तेपे यथान्यायं यदा च स महीपतिः । तपसा कर्शितोऽत्यर्थं कृशो धमनिसन्ततः
त्या राजाने योग्य पद्धतीने तप केले; आणि जेव्हा तो तपामुळे फार कृश झाला, त्याच्या अंगातील शिरा स्पष्ट दिसू लागल्या—
नग्नो वीटां मुखे दत्त्वा वीराध्वानं ततो गतः । ततश्च भारतं वर्षमेतल्लोकेषु गीयते
तो नग्न अवस्थेत, तोंडात वस्त्राचा तुकडा ठेवून, वीरांचा मार्ग धरून निघून गेला; म्हणूनच हे प्रदेश जगात भरत नावाने प्रसिद्ध झाले.
भरताय यतः पित्रा दत्तं प्रातिष्ठता वनम् । सुमतिर्भरतस्याभूत् पुत्रः परमधार्म्मिकः
जेव्हा त्याच्या वडिलांनी वनवासासाठी निघताना भरताला हे राज्य दिले, तेव्हा भरताला सुमती नावाचा अत्यंत धर्मशील पुत्र झाला.
कृत्वा सम्यग् ददौ तस्मै राज्यमिष्टमखः पिता । पुत्रसंक्रमितश्रीस्तु भरतः स महीपतिः
पित्याने यथायोग्य यज्ञ करून, इच्छित राज्य त्याला दिले; अशा प्रकारे भरत राजाने आपली समृद्धी आपल्या पुत्राकडे सोपवली.