सुश्रूषु स्तामथागच्छदू विनयादमराधिपः । तस्याश्चैवान्तरं प्रेप्सुरतिष्ठते पाकशासनः
माझा नाश करणारा हा गर्भ आहे हे समजून, देवांचा राजा इंद्र नम्रतेने तिची सेवा करू लागला.
ऊने वर्ष शते चास्या ददर्शान्तरमात्मना । अकृत्वा पादयोः शौचं दितिः शयनमाविशत्
इंद्र तिला गर्भात प्रवेश करण्याची संधी शोधत होता; शंभर वर्षे जवळपास पूर्ण झाली तेव्हा त्याने आपल्या सामर्थ्याने एक संधी ओळखली.
नि द्राञ्चाहारायामास तस्याः कुक्षिं प्रविश्य सः । वज्रपाणिर्म्महागर्भं चिच्छदाथ स सप्तधा
दितीने पाय धुतले नाहीत आणि झोपायला गेली; त्या वेळी इंद्र तिच्या गर्भात शिरला.
स पीड़यमानो वज्रेणा प्ररुरोदातिदारुणम् । मा रोदीरिति तं शक्रः पुनः पूनरभाषत
इंद्राने वज्राने मोठ्या गर्भाचे सात भाग केले; त्या वेळी गर्भाने जोरात रडायला सुरुवात केली.
सोऽभवत् सप्तधा गर्भस्तमिन्द्रः कुपितः पुनः । एकैक सप्तधा चक्र वज्रणारिविदारिणा
इंद्र पुन्हा पुन्हा म्हणाला, 'रडू नकोस!' पण गर्भ सात भागात विभागला गेला, आणि इंद्र रागावून पुन्हा तसेच केले.
मरुतो नाम देवास्ते बभूवुरतिवेगिनः । यदुक्तं वै मघवता तेनैव मरुतोऽभवन् । देवा एकोनपञ्चासत् सहाया वज्रपाणिनः
इंद्राने प्रत्येक भाग पुन्हा सात तुकड्यांत विभागले; त्यामुळे वाऱ्यासारखे वेगवान मरुत नावाचे देव जन्मले.
श्रीपराशर उवाच यदाभिषिक्तः स पृथुः पूर्वं राज्ये महर्षिभिः । ततः क्रमेण राज्यानि ददौ लोकपितामहः ॥ १,२२.
श्री पराशर म्हणतात: जेव्हा त्या पृथूला महर्षींनी राज्यात अभिषेक केला, तेव्हा जगाच्या पितामहाने योग्य क्रमाने राज्ये वाटली.
नक्षत्रग्रहविप्राणां वीरुधां चाप्यशेषतः । सोमं राज्ये दधद्ब्रह्मा यज्ञानां तपसामपि ॥ १,२२.
ब्रह्म्याने सर्व नक्षत्र, ग्रह, ब्राह्मण आणि वनस्पतींचे राज्य, तसेच यज्ञ आणि तपाचे राज्य सोमाला दिले.
राज्ञां वैश्रवणं राज्ये जलानां वरुणं तथा । आदित्यानां पतिं विष्णुं वसूनामथ पावकम् ॥ १,२२.
राजांचा राजा कुबेर, जलांचा राजा वरुण, आदित्यांचा स्वामी विष्णू, आणि वसूंचा स्वामी पावक (अग्नी) यांना बनवले.
प्रजापतीनां दक्षं तु वासवं मरुतामपि । दैत्यानां दानवानां च प्रह्लादमधिपं ददौ ॥ १,२२.
प्रजापतींचा स्वामी दक्ष, मरुतांचा स्वामी वासव (इंद्र), आणि दैत्य-दानवांचा अधिपती प्रह्लाद यांना नेमले.
पितॄणां धर्मराजानं यमं राज्येऽभ्यषेचयत् । ऐरावतं गर्जेद्राणामशेषाणां पतिं ददौ ॥ १,२२.
पितरांचा राजा म्हणून धर्मराज यम याला राज्याभिषेक केला. हत्तींसाठी ऐरावत राजा दिला आणि गर्जणाऱ्या सिंहांसाठी त्यांचा सर्वांचा स्वामी दिला.
पतत्रिणां तु गरुडं देवानामपि वासवम् । उच्चैःश्रवसमश्वानां वृषभं तु गवामपि ॥ १,२२.
पक्ष्यांसाठी गरुड, देवांसाठी वासव म्हणजे इंद्र, घोड्यांसाठी उच्चैःश्रवा आणि गायींसाठी वृषभ राजा ठरवला.
मृगाणां चैव सर्वेषां राज्ये सिंहं ददौ प्रभुः । शेषं तु दन्दशूकानामकरोत्पतिमव्ययः ॥ १,२२.
सर्व मृगांसाठी प्रभूने सिंहाला राजा केला आणि सर्पांसाठी अविनाशी शेषाला त्यांचा स्वामी बनवला.
हिमालयं स्थावराणां मुनीनां कपिलं मुनिम् । नखिनां दंष्ट्रिणां चैव मृगाणां व्याघ्रमीश्वरम् ॥ १,२२.
स्थावरांसाठी हिमालय राजा केला, ऋषींमध्ये कपिल ऋषी श्रेष्ठ मानला आणि नखवाले, दातवाले मृगांसाठी वाघाला स्वामी केला.
वनस्पतीनां राजानां प्लक्षमैवाभ्यषेचयत् । एवमेवान्यजातीनां प्राधान्येनाकरोत्प्रभून् ॥ १,२२.
वृक्षांमध्ये प्लक्ष वृक्षाला राजा केला आणि इतर जातींमध्येही अशाच प्रकारे प्रमुख नेते ठरवले.
एवं विभज्य राज्यानि दिशां पालाननन्तरम् । प्रजापतिपतिर्ब्रह्मा स्थापयामास सर्वतः ॥ १,२२.
अशा प्रकारे राज्ये विभागून आणि दिशांचे रक्षक नेमून, प्रजापतींचे स्वामी ब्रह्मा यांनी सर्वत्र व्यवस्था केली.
पूर्वस्यां दिशि राजानं वैराजस्य प्रजापतेः । दिशापालं सुधन्वानं सुतं वै सोऽभ्यषेचयत् ॥ १,२२.
पूर्व दिशेला वैराज प्रजापतींचा पुत्र सुधन्वा याला राजा आणि दिशेचा रक्षक म्हणून अभिषेक केला.
दक्षिणस्यां दिशि तथा कर्दमस्य प्रजापतेः । पुत्रं शङ्खपदं नाम राजानं सोऽभ्यषेचयत् ॥ १,२२.
दक्षिण दिशेला कर्दम प्रजापतींचा पुत्र शंखपद याला राजा केला.
पश्चिमस्यां दिशि तथा रजसः पुत्रमच्युतम् । केतुमन्तं महात्मानं राजानं सोऽभ्यषेचयत् ॥ १,२२.
पश्चिम दिशेला रजसाचा महात्मा पुत्र केतुमंत याला राजा म्हणून अभिषेक केला.
तथा हिरण्यरोमाणं पर्जन्यस्य प्रजापतेः । उदीच्यां दिशि दुर्धर्षं राजानमभ्यषेचयत् ॥ १,२२.
उत्तर दिशेला परजन्य प्रजापतींचा दुर्जय पुत्र हिरण्यरोम याला राजा केला.
तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना । यथाप्रदेशमद्यापि धर्मतः परिपाल्यते ॥ १,२२.
या सर्वांनी सात द्वीपांची आणि नगरांची ही पृथ्वी आपापल्या प्रदेशात आजही धर्माने राखली आहे.
एते सर्वे प्रवृत्तस्य स्थितौ विष्णोर्महात्मनः । विभूतिभूता राजानो ये चान्ये मुनिसत्तम ॥ १,२२.
हे सर्व राजे आणि इतरही, हे श्रेष्ठ ऋषी, या जगाच्या पालनासाठी महात्मा विष्णू यांच्या विभूती आहेत.
ये भविष्यन्ति ये भूताः सर्वे भूतेश्वरा द्विज । ते सर्वे सर्वभूतस्य विष्णोरंशा द्विजोत्तम ॥ १,२२.
जे झाले, जे होतील आणि जे आहेत, हे द्विजश्रेष्ठ, सर्व भूतांचे स्वामी हे सर्व विष्णूंचे अंश आहेत.
ये तु देवाधिपतयो ये च दैत्याधिपास्तथा । दानवानां च ये नाथा ये नाथाः पिशिताशिनाम् ॥ १,२२.
देवतांचे जे अधिपती, दैत्यांचे आणि दानवांचे जे स्वामी, तसेच मांसाहारींचे जे नाथ—
पशूनां ये च पतयः पतयो ये च पक्षिणाम् । मनुष्याणां च सर्पाणां नागानामधिपाश्च ये ॥ १,२२.
पशूंचे, पक्ष्यांचे, माणसांचे, सर्पांचे आणि नागांचे जे अधिपती—
वृक्षाणां पर्वतानां च ग्रहाणां चापि येऽधिपाः । अतीता वर्तमानाश्च ये भविष्यन्ति चापरे । ते सर्वे सर्वभूतस्य विष्णोरंशसमुद्भवाः ॥ १,२२.
वृक्षांचे, पर्वतांचे, ग्रहांचे जे स्वामी, जे गेले, जे आहेत आणि जे येतील, हे सर्व सर्व भूतांचे स्वामी विष्णू यांच्या अंशातून जन्मले आहेत.
न हि पालनसामर्थ्यमृते सर्वेश्वरं हरिम् । स्थितं स्थितौ महाप्राज्ञ भवत्यन्यस्य कस्यचित् ॥ १,२२.
हे महाप्राज्ञ, सर्वांचा स्वामी हरि यांच्या शिवाय या जगाचे पालन करण्याची शक्ती दुसऱ्या कोणाकडेही नाही.
सृजत्येष जगत्सृष्टौ स्थितौ पाति सनातनः । हन्ति चैवान्तकत्वेन रजःसत्त्वादिसंश्रयः ॥ १,२२.
हा सनातन प्रभू सृष्टीच्या आरंभी जग निर्माण करतो, स्थितीत त्याचे पालन करतो आणि शेवटी रज, सत्त्व इत्यादी रूपे घेऊन त्याचा विनाश करतो.
चतुर्विभागः संसृष्टौ चतुर्धा संस्थितः स्थितौ । प्रलयं च करोत्यन्ते चतुर्भेदो जनार्दनः ॥ १,२२.
सृष्टीच्या वेळी तो चार भागांत प्रकटतो, स्थितीच्या वेळीही तो चार प्रकारे राहतो आणि शेवटी, जनार्दन चार रूपांनी संहार करतो.
एकेनांशेन ब्रह्मसौ भवत्यव्यक्तमूर्तिमान् । मरीचिमिश्राः पतयः प्रजानाञ्चान्यभागशः ॥ १,२२.
त्याच्या एका भागातून तो ब्रह्मा होतो, ज्याची मूळ रूपे अदृश्य असतात; मरीचि आणि इतरांसोबत असलेले प्रजापती इतर भागांतून निर्माण होतात.