न मायाभिर्न चैवोच्चात्पातितो न च दिग्गजैः । बालोतिदुष्टचित्तोयं नानेनार्थोस्ति जीवता
ना मायांनी, ना खाली फेकून, ना दिशांच्या हत्तीने त्याचा काहीही होतो; हा मुलगा फारच दुष्ट मनाचा आहे, तो जिवंत राहून काहीच उपयोग नाही.
तदेष तोयमध्ये तु समाक्रान्तो महीधरैः । तिष्ठत्वब्दसहस्रान्तं प्राणान्हास्यति दुर्मतिः
म्हणून, हा पाण्यात, डोंगरांनी वेढलेला, हजार वर्षे तसाच राहू द्या; शेवटी हा दुष्ट प्राण सोडेल.
ततो दैत्यादानवाश्च पर्वतैस्तं महोदधौः । आक्रम्य चयनं चक्रुर्योजनानि सहस्रशः
मग दैत्य आणि दानव यांनी पर्वतांवर चढून, त्या विशाल समुद्रात हजारो योजन लांबीचा मोठा बंधारा उभारला.
स चितः पर्वतैरन्तः समुद्र स्य महामतिः । तुष्टावाह्निकवेलायामेकाग्रमतिरच्युतम्
त्या पर्वतांनी बांधलेल्या बंधाऱ्याला, समुद्राच्या आत, त्या ज्ञानी पुरुषाने एकाग्र मनाने, नेहमीच्या पूजा वेळेस, अचल परमेश्वराचे स्तवन केले.
प्रह्लाद उवाच । नमस्ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते पुरुषोत्तम । नमस्ते सर्वलोकात्मन्नमस्ते तिग्मचक्रिणे
प्रह्लाद म्हणाला: कमळासारख्या डोळ्याच्या प्रभू, तुला नमस्कार; श्रेष्ठ पुरुषा, तुला नमस्कार; सर्व जगाचा आत्मा, तुला नमस्कार; तीक्ष्ण चक्रधारी, तुला नमस्कार.
नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः
वेदांचे देव, गायी आणि ब्राह्मणांचे हित करणारे, तुला नमस्कार; जगाचे कल्याण करणारे कृष्ण, गोविंदा, तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
ब्रह्मत्वे सृजते विश्वं स्थितौ पालयते पुनः । रुद्र रूपाय कल्पान्ते नमस्तुभ्यं त्रिमूर्तये
ब्रह्मा म्हणून तू विश्वाची निर्मिती करतोस, विष्णू म्हणून पालन करतोस, आणि रुद्र रूपाने कल्पाच्या शेवटी संहार करतोस; त्रिमूर्तीला मी नमस्कार करतो.
देवा यक्षाः सुराः सिद्धा नागा गन्धर्वकिन्नराः । पिशाचा राक्षसाश्चैव मनुष्याः पशवस्तथा
देव, यक्ष, सुर, सिद्ध, नाग, गंधर्व, किन्नर, पिशाच, राक्षस, माणसे आणि जनावरे—
पक्षिणस्थावराश्चैव पिपीलिकसरीसृपाः । भूम्यापोग्निर्नभोवायुः शब्दः स्पर्शस्तथा रसः
पक्षी, स्थावर, मुंग्या, सरपटणारे, पृथ्वी, पाणी, अग्नी, आकाश, वारा, शब्द, स्पर्श आणि चव—
रूपं गन्धो मनो बुद्धिरात्मा कालस्तथा गुणाः । एतेषां परमार्थश्च सर्वमेतत्त्वमच्युत
रूप, गंध, मन, बुद्धी, आत्मा, काळ आणि गुण—हे सर्व आणि त्यांचा खरा अर्थ, अच्युत, हे सर्व तूच आहेस.
विद्याविद्ये भवान्सत्यमसत्यं त्वं विषामृते । प्रवृत्तं च निवृत्तं च कर्म वेदोदितं भवान्
तूच विद्या आणि अविद्या, सत्य आणि असत्य, विष आणि अमृत; तूच प्रवृत्ती आणि निवृत्ती, आणि वेदांनी सांगितलेली कर्मे.
समस्तकर्मभोक्ता च कर्मोपकरणानि च । त्वमेव विष्णो सर्वाणि सर्वकर्मफलं च यत्
हे विष्णू, सर्व कर्मांचा भोक्ता, सर्व कर्मांची साधने, आणि सर्व कर्मांचे फळ—हे सर्व तूच आहेस.
मय्यन्यत्र तथान्येषु भूतेषु भुवनेषु च । तवैवाव्याप्तिरैश्वर्यगुणसंसूचिकी प्रभो
माझ्यात, इतरांमध्ये, सर्व जीवांत आणि सर्व लोकांत, प्रभो, तुझ्या ऐश्वर्यगुणांनीच तुझा व्याप सूचित होतो.
त्वां योगिनश्चिंतयन्ति त्वां यजंति च याजकाः । हव्यकव्यभुगेकस्त्वं पितृदेवस्वरूपधृक्
तुला योगी ध्यान करतात, यजमान पूजा करतात; देव आणि पितर यांना अर्पण केलेल्या हव्या-कव्यांचा एकटाच भोक्ता तूच आहेस, आणि त्या दोन्ही रूपांत तूच आहेस.
रूपं महत्ते स्थितमत्र विश्वं ततश्च सूक्ष्मं जगदेतदीश । रूपामि सर्वाणि च भूतभेदास्तेष्वन्तरात्माख्यमतीव सूक्ष्मम्
हे ईशा, तुझे महान रूप इथे विश्वरूपाने स्थिर आहे, आणि त्यानंतर सूक्ष्म जगही तुझेच आहे; सर्व रूपे आणि जीवांचे भेद तुझेच असून, त्यातला अतिशय सूक्ष्म अंतरात्माही तूच आहेस.
तस्माच्च सूक्ष्मादिविश्षोणानामगोचरे यत्परमात्मरूपम् । किमप्यचिन्त्यं तव रूपमस्ति तस्मै नमस्ते पुरुषोत्तमाय
आणि त्या सूक्ष्मतेच्या पलीकडे, इंद्रियांना न कळणाऱ्या ठिकाणी, तुझे परमात्मरूप आहे; हे पुरुषोत्तमा, तुझे एक असे रूप आहे जे कोणाच्याही कल्पनेपलीकडे आहे—त्याला मी नमस्कार करतो.
सर्वभूतेषु सर्वात्मन्या शक्तिरपरा तव । गुणाश्रया नमस्तस्यै शाश्वतायै सुरेश्वर
सर्व जीवांत, सर्व आत्म्यांत, तुझी जी शक्ती आहे, हे देवाधिदेव, ती गुणांवर आधारलेली आणि शाश्वत आहे; त्या शक्तीला मी नमस्कार करतो.
यातीतगोचरा वाचां मनसां चाविश्षोणा । ज्ञानिज्ञानपरिच्छेद्या तां वन्दे स्वेश्वरीं पराम्
ती शक्ती वाणी आणि मनाच्या पलीकडची आहे, हे विष्णू; ती ज्ञानाने किंवा अज्ञानाने समजता येत नाही—त्या परात्पर स्वामिनीला मी वंदन करतो.
ॐ नमो वासुदेवाय तस्मै भगवते सदा । व्यतिरिक्तं न यस्यास्ति व्यतिरिक्तोखिलस्य यः
ॐ, त्या वासुदेवाला नेहमी नमस्कार, जो सर्वांपासून वेगळा नाही, आणि ज्याच्यापासून काहीच वेगळे नाही.
नमस्तस्मै नमस्तस्मै नमस्तस्मै महात्मने । नाम रूपं न यस्यैको योस्तित्वेनोपलभ्यते
त्या महान आत्म्याला पुन्हा पुन्हा नमस्कार, ज्याला नाव किंवा रूप किंवा एकत्व यापैकी कशानेही ओळखता येत नाही.
यस्यावताररूपाणि समर्चन्ति दिवौकसः । अपश्यन्तः परं रूपं नमस्तस्मै महात्मने
ज्याचे अवताररूप देवांनी पूजले, पण त्याचे परम रूप त्यांना दिसत नाही — त्या महान आत्म्याला नमस्कार.
योन्तस्तिष्ठन्नशेषस्य पश्यतीशः शुभाशुभम् । तं सर्वसाक्षिणं विश्वं नमस्ये परमेश्वरम्
जो सर्वांच्या आत राहून शुभ-अशुभ पाहतो, सर्वांचा साक्षीदार, स्वतः विश्वच आहे — त्या परमेश्वराला मी नमस्कार करतो.
नमोस्तु विष्णवे तस्मै यस्या भिन्नमिदं जगत् । ध्येयः स जगतामाद्यः स प्रसीदतु मेऽव्ययः
ज्याच्या शक्तीने हे जग विविध आहे, जो सर्वांचा आद्य, ध्यान करण्यास योग्य आहे — त्या अविनाशी विष्णूला नमस्कार; तो माझ्यावर कृपा करो.
यत्रोतमेतत्प्रोतं च विश्वमक्षरमव्ययम् । आधारभूतः सर्वस्य स प्रसीदतु मे हरिः
ज्याच्यात आणि ज्यामुळे हे अक्षर, अविनाशी विश्व गुंफलेले आहे, जो सर्वांचा आधार आहे — तो हरि माझ्यावर कृपा करो.
ॐ नमो विष्णवे तस्मै नमस्तस्मै पुनः पुनः । यत्र सर्वं यतः सर्वं यः सर्वसंश्रयः
ॐ, त्या विष्णूला पुन्हा पुन्हा नमस्कार, ज्याच्यात सर्व काही आहे, ज्यापासून सर्व काही उत्पन्न होते, जो सर्वांचा आश्रय आहे.
सर्वगत्वादनन्तस्य स एवाहमवस्थितः । मत्तः सर्वमहं सर्वं मयि सर्वं सनातने
अनंताच्या सर्वव्यापकतेमुळे मीच स्थिर आहे; सर्व काही माझ्यातून आहे, मीच सर्व आहे, सर्व काही सनातन माझ्यात आहे.
अहमेवाक्षयो नित्यः परमात्मात्मसंश्रयः । ब्रह्मसंज्ञोऽहमेवाग्रे तथान्ते च परः पुमान्
मीच अविनाशी, नित्य, परमात्मा, आत्म्याचा आश्रय आहे; प्रारंभात ब्रह्म म्हणून ओळखला जातो, शेवटी मीच परम पुरुष आहे.
एवं सञ्चिन्तयन् विष्णुमभोदेनात्मनो द्रिज । त्मयत्वमवाप्याग्रय मेने चात्मानमच्युतम्
शुद्ध मनाने विष्णूचे चिंतन करत, त्या ब्राह्मणाने त्याच्याशी एकरूपता मिळवली आणि स्वतःला अच्युतच मानले.
विसस्मार तथात्मानं नान्यत् किञ्चिदजानत । अहमेवाव्ययोऽनन्तः परमात्मेत्यचिन्तयत्
त्याने आपला वेगळा आत्मा विसरला, दुसरे काहीच जाणले नाही; 'मीच अविनाशी, अनंत, परमात्मा आहे' असे त्याने विचार केले.
तस्य तदभावनायोगात् क्षीणापापस्य वे क्रमात् । शुद्ध ऽन्तः करणो विष्णुस्तस्थौ ज्ञानमयेऽच्युतः
अशी भावना साधताना, पाप कमी होत गेल्यावर, त्याचे अंतःकरण शुद्ध झाले आणि अच्युत विष्णू ज्ञानरूपाने प्रकट झाला.