यत्रानपायी भगवान् ह्टद्यास्ते हरिरीख्वरः । भङ्गो भवति वजूस्य तत्र शूलस्य का कथा
ज्या ठिकाणी नाश न होणारा भगवान हरि स्वतः हृदयात वास करतो, तिथे वज्रसुद्धा तुटतो—मग त्रिशूळाची काय कथा?
अपाये तत्र पापैश्च पातिता तत्र याजकैः । तानेव सा जद्यानाशु कृत्या नाशं जगाम ष
तिथे, जेव्हा पापी लोकांना याजकांनी खाली पाडले, तेव्हा ती विध्वंसक शक्ती लगेच नष्ट झाली.
कृत्यया दह्ममानांस्तान् विलोक्य स महामतिः । त्राहि कृष्णेत्यनन्तेति वदन्नभ्यवपद्यत
ती विध्वंसक शक्ती त्यांना जाळताना पाहून, तो बुद्धिमान मनुष्य 'कृष्णा, मला वाचव! अनंत!' असे म्हणत शरण गेला.
सर्व्वव्यापिन् जगद्रपू जगतूस्त्रर्जनार्दन । पाहि विप्रानिमानस्मादू दुःसहान्मन्त्रपावकात्
हे सर्वत्र व्यापणाऱ्या, विश्वरूप, जगाच्या दुःखांचा नाश करणाऱ्या, या मंत्राच्या असह्य ज्वाळेतून या ब्राह्मणांचे रक्षण कर.
यथा सर्व्वेषुभूतेषु सर्व्वव्यापी जगदूगुरुः । विष्णुरेव तथा सर्व्वे जीवन्त्वेते पुरोहिताः
जसा विष्णू सर्वत्र आहे आणि जगाचा गुरू आहे, तसंच हे सर्व याजक त्याच्यामुळेच जगतात.
यथा सर्व्वगतं विष्णुं मन्यमानो न पावकम् । चिन्तयाम्यरिपक्षेऽपि जीवन्त्वेते पुरोहिताः
जसा मी विष्णू सर्वत्र आहे असं मानतो आणि अग्नी नाही, तसंच शत्रूंकडे असतानाही हे याजक त्याच्यामुळेच जगतात असं मी समजतो.
ये हन्तुमागता दत्तं यैर्विषं यैर्हु ताशनः । यैर्द्दिगूगजैरहं क्षुणणो दष्टः सर्पैश्व यैरपि
जे मला मारायला आले, ज्यांनी मला विष दिलं, ज्यांनी माझ्यावर आग लावली, ज्यांनी हत्तीने मला चिरडलं, आणि ज्यांनी मला सापांनी दंश करवला—
तेष्वहं मित्रभावेन समः पापोऽस्मि न ववचित् । तथा तेनाद्य सत्येन जीवन्त्वसुरयाजकाः
त्यांच्याबद्दल मी मैत्रीभाव ठेवतो, सर्वांशी सारखा आहे; मी स्वतःला पापी मानत नाही. म्हणून या सत्याच्या बळावर आज हे असुरांचे याजक जिवंत राहो.
इत्युक्तास्तेन ते सर्व्वै संस्पृष्टाश्व निरामयाः । समुत्तस्थुर्द्रिजा भूयस्तञ्चोचुः प्रश्वयान्वितम्
त्याने असं सांगितल्यावर, त्याच्या स्पर्शाने ते सर्व रोगमुक्त झाले, पुन्हा उभे राहिले आणि त्या ब्राह्मणांनी नम्रतेने त्याच्याशी बोलले.
दीर्घायुरप्रतिहत-बलवीर्य्यसमन्वितः । पुत्र-पौत्र-धनैश्वर्य्ययुक्तो वत्स ! भवोत्तम
बाळा, तू दीर्घायुषी हो, तुझी शक्ती आणि पराक्रम कधीही कमी होऊ नये, तुला पुत्र, नातवंडे, संपत्ती आणि ऐश्वर्य लाभो.
इत्युत्तवा तं ततो गत्वा यथावृत्तं परोहिताः । दैत्यराजाय सकलमाचचक्षु र्महामुने
असं सांगून, ते याजक घरी गेले आणि जे काही घडलं ते सर्व दैत्यराजाला, त्या महर्षीला सांगितलं.
श्रीपराशर उवाच हिरण्यकशिपुः श्रुत्वा तां कृत्यां वितथीकृताम् । आहूय पुत्रं पप्रच्छ प्रभावस्यास्य कारणम्
श्रीपराशर म्हणाले: हिरण्यकशिपूने जेव्हा ऐकलं की ती विध्वंसक शक्ती निष्फळ झाली आहे, तेव्हा त्याने आपल्या मुलाला बोलावलं आणि या सामर्थ्याचं कारण विचारलं.
हिरण्यकशिपुरुवाच । प्रह्लाद सुप्रभावोसि किमेतत्ते विचेष्टितम् । एतन्मंत्रादिजनितमुताहो सहजं तव
हिरण्यकशिपू म्हणाला: प्रह्लाद, तुझं सामर्थ्य मोठं आहे—हे तू काय केलं? हे मंत्राद्वारे झालं की तुझ्या अंगभूत गुणामुळे?
श्रीपराशर उवचा। एवं पृष्टस्तदा पित्रा प्रह्लादोऽसुरबालकः । प्रणिपत्य पितुः पादाविदं वचनमब्रवीत्
श्रीपराशर म्हणाले: वडिलांनी असं विचारल्यावर, असुरांचा मुलगा प्रह्लाद वडिलांच्या पायांवर वाकला आणि म्हणाला—
न मंत्रादिकृतं तात न च नैसर्गिको मम । प्रभाव एष सामान्यो यस्य यस्याच्युतो हृदि
हे वडील, हे मंत्राद्वारे किंवा दुसऱ्या कोणत्याही उपायाने झालेलं नाही, आणि माझ्या स्वभावामुळेही नाही; ज्याच्या हृदयात अच्युत वास करतो, त्याला हे सामर्थ्य मिळतं.
अन्येषां यो न पापानि चिन्तयत्यात्मनो यथा । तस्य पापागमस्तात हेत्वभावान्न विद्यते
जो दुसऱ्यांची पापं स्वतःची मानत नाही, त्याच्याकडे पाप येत नाही, कारण त्याला पापाचं कारणच नसतं.
कर्मणा मनसा वाचा परिपीडां करोति यः । तद्बीजं जन्म फलति प्रभूतं तस्य चाशुभम्
जो कोण कृतीने, मनाने किंवा वाणीने दुसऱ्यांना त्रास देतो, त्याच्या जन्माला त्या वाईट कर्माचं वाईट फळ भरपूर मिळतं.
सोहं न पापमिच्छामि न करोमि वदामि वा । चिन्तयन्सर्वभूतस्थमात्मन्यपि च केशवम्
मी पापाची इच्छा करत नाही, पाप करत नाही किंवा बोलतही नाही, कारण मी सर्व प्राण्यांमध्ये आणि माझ्यातही वसणाऱ्या केशवाचा ध्यान करतो.
शारीरं मानसं दुःखं दैवं भूतभवं तथा । सर्वत्र शुभचित्तस्य तस्य मे जायेत कुतः
शरीराचं, मनाचं, दैवी आणि भूतकाळातलं दुःख — ज्या माणसाचं मन सर्वत्र शुभ आहे, त्याला या दुःखांपैकी काहीच कुठेही कसं येईल?
एवं सर्वेषु भूतेषु भक्तिरव्यभिचारिणी । कर्तव्या पण्डितैर्ज्ञात्वा सर्वभूतमयं हरिम्
म्हणून, सर्व प्राण्यांमध्ये हरि वास करतो हे जाणून, ज्ञानी लोकांनी सर्वांवर अढळ भक्ती ठेवावी.
श्रीपराशर उवाच । इति श्रुत्वा स दैत्येन्द्र ः! प्रासादशिखरे स्थितः । क्रोधान्धकारितमुखः प्राह दैतेयकिंकरान्
श्रीपराशर म्हणाले — हे ऐकून, दैत्यांचा राजा महालाच्या टोकावर उभा राहिला, रागाने त्याचा चेहरा काळवंडला आणि त्याने दैत्यांच्या सेवकांना सांगितलं.
हिरण्यकशिपुरुपाच । दुरात्मा क्षिप्यतामस्मात्प्रासादाच्छतयोजनात् । गिरिपृष्ठे पतत्वस्मिन् शिलाभिन्नाङ्गसंहतिः
हिरण्यकशिपू म्हणाला — या वाईट मुलाला या महालातून शंभर योजन दूर फेकून द्या. तो डोंगराच्या शिखरावर पडो, आणि त्याचं शरीर दगडांवर आपटून तुटून जावो.
ततस्तं चिक्षुपुः सर्वे बालं दैतेयदानवाः । पपात सोप्यधः क्षिप्तो हृदयेनोद्वहह्नरिम्
मग सर्व दैत्य आणि दानवांनी त्या मुलाला उचलून फेकलं. खाली पडताना तो हृदयात हरिला धरून होता.
पतमानं जगद्धात्री जगद्धातरि केशवे । भक्तियुक्तं दधारैनमुपसंगम्य मेदिनी
तो पडत असताना, जगाला धारण करणाऱ्या केशवाच्या भक्त असलेल्या पृथ्वीने पुढे येऊन भक्तीने त्याला अलगद धरलं.
ततो विलोक्य तं स्वस्थमविशिर्णास्थिपञ्जरम् । हिरण्यकशिपुः प्राह शम्बरं मायिनां वरम्
मग त्याला सुखरूप, हाडांना काहीही न झालेलं पाहून, हिरण्यकशिपूने मायेत सर्वश्रेष्ठ असलेल्या शंबराला हाक मारली.
हिरण्यकशिपुरुपाच । नास्माभिः शक्यते हन्तुमसौ दुर्बुद्धिबालकः । मायां वेत्ति भवांस्तस्मान्माययैनं निषूदय
हिरण्यकशिपू म्हणाला — आपण या दुष्ट बुद्धीच्या मुलाला मारू शकत नाही. तुला माया माहित आहे, म्हणून तू मायेनं त्याचा नाश कर.
शम्बर उवाच। सूदयाम्येव दैत्येन्द्र पश्य मायाबलं मम । सहस्रमत्र मायानां पश्य कोटिशतं तथा
शंबर म्हणाला — दैत्यराजा, मी त्याचा नाश करतोच. माझ्या मायाबळाचं बघ, इथे हजारो माया आहेत आणि कोटी कोटी जास्तही दाखवतो.
श्रीपराशर उवाच । ततः स ससृजे मायां प्रह्लादे शम्बरोऽसुरः । विनाशमिच्छन्दुर्बुद्धिः सर्वत्र समदर्शिनि
श्रीपराशर म्हणाले — मग त्या असुर शंबराने प्रल्हादावर माया केली, त्याचा नाश व्हावा म्हणून, पण प्रल्हाद सर्वत्र समत्वाने पाहणारा होता.
समाहितमतिर्भूत्वा शम्बरेपि विमत्सरः । मैत्रेय सोपि प्रह्लादः सस्मार मधुसूदनम्
मैत्रेय, प्रल्हादाने मन एकाग्र करून, शंबरावरही द्वेष न ठेवता, मधुसूदनाचं स्मरण केलं.
श्रीपराशर उवाच। ततो भगवता तस्य रक्षार्थं चक्रमुत्तमम् । आजगाम समाज्ञप्तं ज्वालामालि सुदर्शनम्
श्रीपराशर म्हणाले — मग भगवंताच्या आज्ञेने, प्रल्हादाच्या रक्षणासाठी, ज्वाळांनी वेढलेलं श्रेष्ठ सुदर्शन चक्र तेथे आलं.