हालाहलं विषं तस्य सर्व्वभक्ष्येषु दीयताम् । अविज्ञातमसौपापो हन्यतां मा विचार्य्यताम्
त्याच्या सर्व जेवणात घातक हाळाहाळ विष मिसळा; हे गुपचूप करा आणि न विचार करता त्याचा नाश करा.
ते तथैव ततश्वक्रुः प्रह्लादाय महात्मने । विषदानं यथाज्ञप्तं पित्रा तस्य महात्मनः
त्याच्या वडिलांनी जसे सांगितले तसेच त्यांनी त्या महात्मा प्रह्लादाला विष दिले.
हालाहलं विषं घोरमनन्तोज्वरणोन सः । अभिमन्व्य सहान्नेन मैत्रेय बुभुजे तदा
मित्रा, त्या भयंकर हाळाहाळ विषाचे अन्नात मिसळून, प्रह्लादाने ते जेवले.
अविकारं स तदू भुक्त्वा प्रह्लादः स्वस्थमानसः । अनन्तक्यातिनिर्वीर्य्य जरयामास तदूविषम्
ते विष खाल्ल्यावरही प्रह्लाद काहीच बदलला नाही, त्याचे मन शांत राहिले; अनंताच्या कृपेने त्याने त्या विषाला निष्प्रभ केले.
ततस्तदा भयत्रस्ता जीर्णं दृष्ट्वा महद्रिषम् । दैत्येश्वरमुपागम्य प्रणिपत्येदमब्रु वन्
तेव्हा, ते मोठे विष पचलेले पाहून, भीतीने थरथरणारे ते सर्वजण दैत्यराजाजवळ गेले, वाकून म्हणाले—
दैत्यराज ! विष दत्तमस्माभिरतिभीषणम् । जीर्णां तेन सहान्नेन प्रह्लादेन सुतेन ते
दैत्यराजा, आम्ही दिलेले ते अतिशय भयंकर विष तुझ्या पुत्र प्रह्लादाने अन्नासोबत पचवले आहे.
त्वर्य्यतां त्वर्य्यां हे हे सद्यो दैत्यपुरोहिताः । कृत्यां तस्य विनाशाय उत्पादयत मा चिरात्
लवकर करा, लवकर! अहो दैत्यगुरूंनो, त्याच्या नाशासाठी काही उपाय शोधा, वेळ दवडू नका.
सकाशमागम्य ततः पह्लादं विनयान्वितम्
मग ते प्रह्लादाजवळ आले, जो नम्रतेने भरलेला होता—
जातस्त्रैलोक्यर्विख्यात् आयुष्मन् ! ब्रह्मणः कुले । दैत्यराजस्य तनयो हिरणयकशिपोर्भवान्
अरे दीर्घायुष्या, तू ब्रह्माच्या प्रसिद्ध वंशात जन्मलेला आहेस; तू दैत्यराज हिरण्यकशिपूचा पुत्र आहेस.
किं देवैः किमनन्तेन किमन्येन तवाश्वयः । पिता ते सर्व्वलोकानां त्वं तथैव भविष्यसि
तुला देवांची, अनंताची किंवा दुसऱ्या कुणाची गरज काय? तुझा वडील सर्व लोकांचा स्वामी आहे, आणि तूही तसाच होशील.
तस्मात् परित्यजैनां त्वं विपक्षस्तवसंहिताम् । बाचं पिता समास्तानां गुरूणां परमो गुरुः
म्हणून हे विरोधकत्व, शत्रूभक्ती सोडून दे; तुझा वडील सर्वांचा सर्वश्रेष्ठ गुरु आहे.
एवपमेतन्महाभागाः । श्लाच्यमेतन्महाकुलम् । मरीचेः सकलेऽप्यस्मिन् त्रैलोक्ये कोऽन्यथा वदेत्
म्हणून हे स्वीकार, महाभागा; हे मोठे घराणे खरोखरच गौरवास्पद आहे. या मरीचिवंशाबद्दल या त्रैलोक्यात दुसरे कोण वेगळे बोलेल?
पिता च मम सर्व्वस्मिन् जगत्युत्कृष्टचेष्टतः । एतदप्यवगच्छामि सत्यमत्रापि नानृतम्
माझ्या वडिलांनी या जगात नेहमीच उत्तम वागणूक दाखवली, हे मी समजतो. यातही खोटेपणा नाही, फक्त सत्यच आहे.
गुरूणामपि सर्व्वषां पिता परमको गुरुः । यदुक्तं भ्रान्तिरत्रापि स्वल्पापि हि न विद्यते
सर्व गुरूंमध्ये वडील हेच सर्वात मोठे गुरु आहेत. जे काही सांगितलं आहे ते खरंच आहे, यात जरासुद्धा चूक नाही.
पिता गुरुर्न सन्देहः पूजनीयः प्रयत्नतः । तत्रापि नापराध्यामीत्येवं मनसि मे स्थितम्
वडील हे गुरु आहेत, यात शंका नाही आणि त्यांची काळजीपूर्वक पूजा करायला हवी, असं माझ्या मनात ठाम ठसलं आहे की, मी या बाबतीत कधीही चूक करायची नाही.
यदेतत् किमनन्तेनेत्युक्तं युष्माबिरीदृशम् । को ब्रबीति यथायुक्तं किन्तु नैतद् वचोऽर्थवत्
तुम्ही 'हे अनंत का?' असं विचारलंत, तर योग्य उत्तर कोण देईल? पण खरं सांगायचं तर, या शब्दांना काही अर्थ नाही.
इत्युक्त्वा सोऽभवन्मौनी तैषां गौखयन्त्रितः । प्रहस्य च पुनः प्राह किमनन्तेन साध्विति
असं बोलून तो गप्प बसला, त्यांच्या बोलण्याने थांबला. मग हसून पुन्हा म्हणाला, 'या अनंततेत काय चांगलं आहे?'
साधु भोः किमनन्तेन साधु बो गुखो मम । श्वूयतां यदनन्तेन यदि खेदं न यास्यथ
'बरं, या अनंततेत काय चांगलं आहे? सांगा गुरूंनो, जर अनंततेबद्दल ऐकून तुम्हाला त्रास होणार नसेल तर.'
धर्म्मार्थकाममोक्षाख्याः पुरुषार्था उदाह्टताः । चतुष्टयमिदं यस्मात् तस्मात् किं किमिदं वृथा
धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे चार पुरुषार्थ सांगितले आहेत. मग हे अनंत कशासाठी? त्याचा काय उपयोग?
. मरीचिमिश्रैर्दक्षण तथैवान्यैरनन्ततः । धर्म्मः प्राप्तस्तथैवान्यैरर्थः कालस्तथापरैः
मरीचि, दक्ष आणि इतर असंख्य लोकांनी धर्म मिळवला; काहींनी संपत्ती मिळवली; तर काहींनी काळ साधला.
तत्तत्त्ववेदिनो भूत्त्वा ज्ञानध्यानसमाधिभिः । अवापुर्मुक्तिमपरे पुरुषा ध्वस्तबन्धनाः
जे सत्य जाणणारे झाले, त्यांनी ज्ञान, ध्यान आणि एकाग्रतेने बंधनातून मुक्त होऊन मोक्ष मिळवला.
सम्पदैश्वर्य्यमाहात्म्यज्ञानसन्ततिकर्म्मणाम् । विमुक्तेश्चैकतालब्यं मूलमाराधनं हरेः
समृद्धी, ऐश्वर्य, मोठेपणा, ज्ञान, वंश, कर्म आणि मुक्ती यांचं एकमेव मूळ म्हणजे हरिची भक्ती.
यतो धर्म्मार्थकामाख्यं मुक्तिश्वापि फलं द्रिजाः । तेनापि हि किमेत्येवमनन्तेनं किमुच्चते
कारण धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष ही फळं सुद्धा त्याच्याकडून मिळतात, मग हे अनंत कशासाठी, हे द्विजांनो?
किञ्चात्र बहनोक्तेन भवन्तो गरवो मम । वदन्तु साधु वाऽसाधु विवेकोऽस्माकमाल्पकः
यात जास्त बोलण्यात काही अर्थ नाही. तुम्ही माझे मोठे आहात; योग्य किंवा अयोग्य काय ते तुम्ही सांगा, आमचं विवेक फार थोडं आहे.
दह्ममानस्त्वसस्मभिरग्रिना बाल रक्षितः । भूयो न वक्ष्यसीत्येवं नैव ज्ञातोऽस्यबुद्धिमान्
आम्ही आमच्या रागाच्या ज्वाळेतून तुला, एक लहान मुलगा म्हणून, वाचवलं; पण पुन्हा बोललास तर आमचं खरं ज्ञान तुला कळणार नाही.
यदास्मदूवचनान्मोहग्राहं न त्यक्ष्यते भवान् । ततः कृत्यां विनाशाय तव स्त्रक्ष्याम दुर्म्मतेः
आमच्या बोलण्यामुळे जर तू मोह सोडत नाहीस, तर तुझ्या चुकीच्या मनाचा नाश करण्यासाठी आम्ही एक कृती निर्माण करू.
कः केन हन्यते जन्तुर्जन्तुः कः केन रक्ष्यते । हन्ति रक्षति चैवात्मा ह्मसत् साधु सामाचरन्
कोण कोणाला मारतो, आणि कोण कोणाला वाचवतो? प्रत्येक जीव स्वतःच योग्य किंवा अयोग्य वागत स्वतःला मारतो किंवा वाचवतो.
इत्युक्तास्तेन ते क्रुद्धा दैत्यराजपुरोहिताः । कृत्यामुत्पादयामासुर्ज्वालामालोज्ज्बलाकृतिम्
त्याने असं म्हटल्यावर, त्या दैत्यराजाच्या गुरु रागाने पेटून ज्वाळांच्या हारासारखी एक भीषण कृती निर्माण केली.
अतिभीमा समागम्य पादन्यासक्षति) । शूलेन सा सुसंक्रु द्धा तं जघानाशु वक्षसि
ती अतिशय भयंकर कृती मोठ्या आवाजात चालत आली आणि प्रचंड रागाने त्रिशूळाने त्याच्या छातीवर घाव घातला.
. ततू तस्य ह्टदयं प्राप्य शूलं बालस्य दीप्तिमत् । जगाम खणिडतं भूमौ तत्रापि शतधा गतम्
पण तो ज्वलंत त्रिशूळ त्या मुलाच्या हृदयाला लागला, तेव्हा तो जमिनीवर पडून शंभर तुकडे झाला.