विस्तारः सर्व्वभूतस्य विष्णोर्विश्वमिदं जगत् । द्रष्टव्यमात्मवत् तस्मादभेदेन विचक्षणौः
हे सगळं विश्व म्हणजे सर्व जीवांमध्ये असणाऱ्या विष्णूचं विस्तार आहे; म्हणून समजूतदार माणसाने या जगाकडे स्वतःसारखंच, एकरूपतेने पाहावं.
समुत्सृज्यासुरं भावं तस्मादे यूयं तथा वयम् । तथा यत्ना करिष्यामोयथाप्राप्स्याम निर्वृतिम्
म्हणून, तुम्ही आणि आम्ही, असुरी वृत्ती सोडूया; आणि असं प्रयत्न करूया की, आपल्याला सर्वोच्च आनंद मिळावा.
या नाग्निना न वार्केण नेन्दुना नैव वायुना । पर्ज्जन्यवरुणाभ्यां वा न सिद्धर्न च राक्षसेः
जे ना अग्नीने, ना सूर्याने, ना चंद्राने, ना वाऱ्याने, ना पावसाने, ना वरुणाने, ना सिद्धांनी, ना राक्षसांनी नष्ट करता येतं—
न यक्षैर्न च दैत्येन्द्रैर्नोरगैर्न च किन्नरैः । न मनुष्यैर्न पशुभिर्दोषैर्नैवात्मसम्भवेः
ना यक्षांनी, ना दैत्यांच्या राजांनी, ना नागांनी, ना किन्नरांनी, ना माणसांनी, ना प्राण्यांनी, ना दोषांनी, ना स्वतःमधून निर्माण होणाऱ्या कशानेही नष्ट करता येतं—
ज्वराक्षिरोगाऽतीसारःप्लीह-गुल्मादिकैस्तथा । दूषेर्ष्यामतूसराद्यैर्वा रागलोभादिभिः क्षयम्
ताप, डोळ्यांचे आजार, अतिसार, प्लीहाचा विकार, पोटातील गाठी आणि असेच इतर रोग, तसेच मत्सर, आळशीपणा, थंडपणा किंवा राग, लोभ यांसारख्या दोषांमुळे शरीराची हानी होते.
न चान्यैर्नीयते कैश्विन्नित्या ह्मत्यन्तनिर्म्मला । तामाप्नोति मलं त्यक्ता केशवे ह्टदि संस्थिते
हे दुसऱ्या कोणत्याही उपायाने नाहीसे होत नाही, कारण ते पूर्णपणे शुद्ध आहे; पण जो मनात केशवाला ठेवून त्याला सोडतो, तोच मलिन होतो.
असारससारविवर्त्तनेषु मा यात तोषं प्रसभं ब्रवीमि । सर्व्वत्र दैत्याः समतामुपेत समत्वमाराधनमच्युतस्य
जे निरर्थक आहे किंवा जे बदलते त्यात आनंद मानू नका; मी हे ठामपणे सांगतो: दैत्यांनो, सर्वत्र समत्व ठेवा, कारण समत्व हेच अच्युताची खरी पूजा आहे.
तस्मिन् प्रसन्ने किमिहास्त्यलभ्यं धर्म्मर्थकामैरलमल्पकास्ते । समाश्वितादू ब्रह्मतरोरनन्तान्निसं शयं प्राप्स्यथ वै महत् फलम्
तो प्रसन्न झाला की, धर्म, अर्थ किंवा काम यात काहीच अशक्य राहत नाही; जो त्या ब्रह्मरुप वटवृक्षाच्या छायेत शरण जातो, त्याला नक्कीच अनंत आणि मोठे फळ मिळते.
तस्येवं दानबाशचेष्टां दृष्ट्वा दैत्यपतेर्भयात् । आचचक्षुः स चोवाच सूदानाहूय सत्वरः
त्याच्या अशा दानधर्माच्या कृती पाहून, दैत्यराजाच्या भीतीने त्यांनी हे सांगितले, आणि त्याने स्वयंपाक्यांना तात्काळ बोलावून असे सांगितले.
हे सूदा मम पुत्रोऽसावन्येषामपि दुर्म्मतिः । कुमार्गदेशको दुष्टो हन्यतामविलम्बितम्
अहो स्वयंपाक्यांनो, माझा हा मुलगा आणि इतरही वाईट बुद्धीचे आहेत; तो चुकीच्या मार्गावर नेणारा आणि दुष्ट आहे, त्याला उशीर न करता ठार मारा.
हालाहलं विषं तस्य सर्व्वभक्ष्येषु दीयताम् । अविज्ञातमसौपापो हन्यतां मा विचार्य्यताम्
त्याच्या सर्व जेवणात घातक हाळाहाळ विष मिसळा; हे गुपचूप करा आणि न विचार करता त्याचा नाश करा.
ते तथैव ततश्वक्रुः प्रह्लादाय महात्मने । विषदानं यथाज्ञप्तं पित्रा तस्य महात्मनः
त्याच्या वडिलांनी जसे सांगितले तसेच त्यांनी त्या महात्मा प्रह्लादाला विष दिले.
हालाहलं विषं घोरमनन्तोज्वरणोन सः । अभिमन्व्य सहान्नेन मैत्रेय बुभुजे तदा
मित्रा, त्या भयंकर हाळाहाळ विषाचे अन्नात मिसळून, प्रह्लादाने ते जेवले.
अविकारं स तदू भुक्त्वा प्रह्लादः स्वस्थमानसः । अनन्तक्यातिनिर्वीर्य्य जरयामास तदूविषम्
ते विष खाल्ल्यावरही प्रह्लाद काहीच बदलला नाही, त्याचे मन शांत राहिले; अनंताच्या कृपेने त्याने त्या विषाला निष्प्रभ केले.
ततस्तदा भयत्रस्ता जीर्णं दृष्ट्वा महद्रिषम् । दैत्येश्वरमुपागम्य प्रणिपत्येदमब्रु वन्
तेव्हा, ते मोठे विष पचलेले पाहून, भीतीने थरथरणारे ते सर्वजण दैत्यराजाजवळ गेले, वाकून म्हणाले—
दैत्यराज ! विष दत्तमस्माभिरतिभीषणम् । जीर्णां तेन सहान्नेन प्रह्लादेन सुतेन ते
दैत्यराजा, आम्ही दिलेले ते अतिशय भयंकर विष तुझ्या पुत्र प्रह्लादाने अन्नासोबत पचवले आहे.
त्वर्य्यतां त्वर्य्यां हे हे सद्यो दैत्यपुरोहिताः । कृत्यां तस्य विनाशाय उत्पादयत मा चिरात्
लवकर करा, लवकर! अहो दैत्यगुरूंनो, त्याच्या नाशासाठी काही उपाय शोधा, वेळ दवडू नका.
सकाशमागम्य ततः पह्लादं विनयान्वितम्
मग ते प्रह्लादाजवळ आले, जो नम्रतेने भरलेला होता—
जातस्त्रैलोक्यर्विख्यात् आयुष्मन् ! ब्रह्मणः कुले । दैत्यराजस्य तनयो हिरणयकशिपोर्भवान्
अरे दीर्घायुष्या, तू ब्रह्माच्या प्रसिद्ध वंशात जन्मलेला आहेस; तू दैत्यराज हिरण्यकशिपूचा पुत्र आहेस.
किं देवैः किमनन्तेन किमन्येन तवाश्वयः । पिता ते सर्व्वलोकानां त्वं तथैव भविष्यसि
तुला देवांची, अनंताची किंवा दुसऱ्या कुणाची गरज काय? तुझा वडील सर्व लोकांचा स्वामी आहे, आणि तूही तसाच होशील.
तस्मात् परित्यजैनां त्वं विपक्षस्तवसंहिताम् । बाचं पिता समास्तानां गुरूणां परमो गुरुः
म्हणून हे विरोधकत्व, शत्रूभक्ती सोडून दे; तुझा वडील सर्वांचा सर्वश्रेष्ठ गुरु आहे.
एवपमेतन्महाभागाः । श्लाच्यमेतन्महाकुलम् । मरीचेः सकलेऽप्यस्मिन् त्रैलोक्ये कोऽन्यथा वदेत्
म्हणून हे स्वीकार, महाभागा; हे मोठे घराणे खरोखरच गौरवास्पद आहे. या मरीचिवंशाबद्दल या त्रैलोक्यात दुसरे कोण वेगळे बोलेल?
पिता च मम सर्व्वस्मिन् जगत्युत्कृष्टचेष्टतः । एतदप्यवगच्छामि सत्यमत्रापि नानृतम्
माझ्या वडिलांनी या जगात नेहमीच उत्तम वागणूक दाखवली, हे मी समजतो. यातही खोटेपणा नाही, फक्त सत्यच आहे.
गुरूणामपि सर्व्वषां पिता परमको गुरुः । यदुक्तं भ्रान्तिरत्रापि स्वल्पापि हि न विद्यते
सर्व गुरूंमध्ये वडील हेच सर्वात मोठे गुरु आहेत. जे काही सांगितलं आहे ते खरंच आहे, यात जरासुद्धा चूक नाही.
पिता गुरुर्न सन्देहः पूजनीयः प्रयत्नतः । तत्रापि नापराध्यामीत्येवं मनसि मे स्थितम्
वडील हे गुरु आहेत, यात शंका नाही आणि त्यांची काळजीपूर्वक पूजा करायला हवी, असं माझ्या मनात ठाम ठसलं आहे की, मी या बाबतीत कधीही चूक करायची नाही.
यदेतत् किमनन्तेनेत्युक्तं युष्माबिरीदृशम् । को ब्रबीति यथायुक्तं किन्तु नैतद् वचोऽर्थवत्
तुम्ही 'हे अनंत का?' असं विचारलंत, तर योग्य उत्तर कोण देईल? पण खरं सांगायचं तर, या शब्दांना काही अर्थ नाही.
इत्युक्त्वा सोऽभवन्मौनी तैषां गौखयन्त्रितः । प्रहस्य च पुनः प्राह किमनन्तेन साध्विति
असं बोलून तो गप्प बसला, त्यांच्या बोलण्याने थांबला. मग हसून पुन्हा म्हणाला, 'या अनंततेत काय चांगलं आहे?'
साधु भोः किमनन्तेन साधु बो गुखो मम । श्वूयतां यदनन्तेन यदि खेदं न यास्यथ
'बरं, या अनंततेत काय चांगलं आहे? सांगा गुरूंनो, जर अनंततेबद्दल ऐकून तुम्हाला त्रास होणार नसेल तर.'
धर्म्मार्थकाममोक्षाख्याः पुरुषार्था उदाह्टताः । चतुष्टयमिदं यस्मात् तस्मात् किं किमिदं वृथा
धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे चार पुरुषार्थ सांगितले आहेत. मग हे अनंत कशासाठी? त्याचा काय उपयोग?
. मरीचिमिश्रैर्दक्षण तथैवान्यैरनन्ततः । धर्म्मः प्राप्तस्तथैवान्यैरर्थः कालस्तथापरैः
मरीचि, दक्ष आणि इतर असंख्य लोकांनी धर्म मिळवला; काहींनी संपत्ती मिळवली; तर काहींनी काळ साधला.