दिग्दन्तिनां दन्तबूमिं स च कस्मान्नरूपितः । संशोषकोऽनिलश्चास्य प्रयुक्तः किं मुहासुरैः
दिशांच्या हत्तींच्या सुळांवर त्याला का ठेवले? आणि असुरांनी त्याच्यावर कोरडा वारा का सोडला?
कृत्याञ्च दैत्यगुरवो युयुजुस्तत्र किं मुने । शम्बरश्चापि मायानां सहस्त्रं कि प्रयुक्तवान्
मुनिवर, दैत्यगुरूंनी तिथे कोणती जादू केली? आणि शंबराने हजारो मायाजाळे कोणत्या हेतूने सोडली?
हालाहलं विषमहो दैत्यसूदैर्महात्मनः । कस्माद् दत्त विनाशाय यद जीर्णा तेन धीमता
दैत्यराजाच्या संहारकांनी त्या महान आत्म्याला घातक हालाहल विष का दिले, आणि त्याने ते कसे पचवले?
एतत् सर्व्वं महाभाग प्रह्लादस्य महात्मनः । चरितं श्वोतुमिच्छामि महामाहात्म्यसूचकम्
महाभाग, प्रह्लादाच्या त्या महान आत्म्याच्या सर्व कृत्यांची, त्याच्या अद्भुत सामर्थ्याची मी कथा ऐकू इच्छितो.
न हि कौतूहलं तत्र यदू दैत्यैर्न हतो हि सः । अनन्यमनसो विष्णौ कः शक्नोति निपातने
यात काहीच आश्चर्य नाही, कारण तो दैत्यांनी मारला गेला नव्हता; ज्याचं मन फक्त विष्णूवर एकाग्र आहे, त्याला कोण खाली पाडू शकतो?
तस्मिन धर्म्मपरे नित्यं केशावरधानोद्य.ते । स्ववंशप्रभवैर्दैत्येः कर्त्तु द्रषोऽतिदुष्करः
जो नेहमीच धर्माला धरून राहतो आणि केशवाच्या शत्रूंचा नाश करण्यासाठी सज्ज असतो, त्याच्यावर त्याच्या वंशातील दैत्यांना काही करणे तर दूर, त्याच्याकडे पाहणेसुद्धा फार कठीण आहे.
दर्म्मात्मनि महाभागे विष्णुभक्ते विमत्सरे । दैतेयैः प्रह्टतं यस्मात् तन्ममाख्यातुमर्हसि
जो धर्मस्वरूप, मोठ्या भाग्याचा, विष्णूभक्त आणि द्वेषरहित आहे, अशा त्या महात्म्यावर दैत्यांनी हल्ला का केला, हे तू मला सांगावंसं.
प्रहरन्ति महात्मानो विपक्षा अपि नेदृशे । गुणौः समन्विते साचधौ किं पुनयः खपक्षजः
अशा गुणांनी आणि सत्याने युक्त असलेल्या महात्म्यावर त्याचे शत्रूही हल्ला करत नाहीत; मग पक्षी किंवा इतर प्राणी तर अजिबातच नाही.
तदेतत् कथ्यतां सर्व्व विस्तरान्मुनिसत्तम । दैत्येश्वरस्य चरितं श्वोतुमिच्छाम्यशेषतः
म्हणून, हे श्रेष्ठ मुनी, हे सर्व विस्ताराने सांग. मला त्या दैत्यराजाचं चरित्र पूर्णपणे ऐकायचं आहे.
पाराशर उवाच । मैत्रेय श्वूयतां सम्यक् चरितं तस्य धीमतः । प्रह्लादस्य सदोदारचीरितस्य महात्मनः
पाराशर म्हणाले: मैत्रेय, त्या बुद्धिमान, नेहमी उदार वागणाऱ्या, महात्मा प्रह्लादाचं चरित्र नीट ऐक.
दितेः पुत्रो महावीर्य्यो हिरण्यकशिपुः पुरा । त्रैलोक्यं वशमानिन्ये ब्रह्मणो वरदर्पितः
दितीचा पुत्र, पराक्रमी हिरण्यकशिपू, ब्रह्मदेवाच्या वरामुळे कधी संपूर्ण त्रैलोक्य आपल्या अधीन करून होता.
इन्दत्वमकरोदू दैत्यः स चासीत् सविता स्वयम् । वायुरग्रिरपां नाथः सोमस्चाभूनूमहासुरः
त्या दैत्याने इंद्रपद घेतलं, स्वतः सूर्य झाला; तो महाबली असुर वायू, अग्नी, पाण्याचा स्वामी आणि सोमदेवही झाला.
धनानामधिपः सोऽभूत् स एवासीत् खयं यमः । यज्ञभागानशेषांस्तु स स्वयं बुभुजेऽसुरः
तो धनाचा स्वामी आणि यमही झाला; त्या असुराने सर्व यज्ञांचे भाग स्वतःच उपभोगले.
देवाः सर्गं परित्यज्य ततूत्रासान्मुनिसत्तम । विचेरुरवनौ सर्वं बिब्राणा मानुषीं तनुम्
हे श्रेष्ठ मुनी, देवता घाबरून आपली लोकं सोडून, मानव रूप घेऊन पृथ्वीवर भटकत होत्या.
जिताव त्रिभुव्रनं सर्व्वं त्रैलोक्यैश्वर्य्यदर्पितः । उपगीयामानो गन्धर्वैर्बुभुजे विषयान् प्रियान्
त्याने संपूर्ण त्रैलोक्य जिंकले, सार्वभौमतेचा गर्व त्याला लाभला, आणि गंधर्व त्याची स्तुती करत असताना तो प्रिय भोग उपभोगत होता.
पानासक्तं महात्मानं हिरणंयकशिपु तदा । उपासाञ्चकिरे सर्व्वै सिद्धगन्धर्वपन्नगाः
त्या वेळी, मद्यप्रेमी हिरण्यकशिपूच्या सेवेत सर्व सिद्ध, गंधर्व आणि नाग लागले होते.
अवादयञ्जगुश्चान्ये जयशब्दानथापरे । दैत्यराजस्य पुरतश्चक्रुः सिद्धा मुदन्विताः
काही वाद्य वाजवत, काही गाणी गात, तर काही जयजयकार करत; सिद्ध आनंदाने दैत्यराजाच्या समोर हे करत होते.
तत्र प्रनृत्याप्सरसि स्फटिकाभ्रमयेऽमुरः । पपौ पानं मुदा युक्तः प्रासादे सुमनोहरे
तेथे, स्फटिकासारख्या मजल्यावर अप्सरा नृत्य करत असताना, तो असुर आनंदाने भरून सुंदर राजवाड्यात मद्यपान करत होता.
तस्य पुत्रो महाभागः प्रह्लादो नाम नामतः । पपाठ बालपाठयानि गुरुगेहे गतोऽर्भकः
त्याचा पुत्र, प्रह्लाद नावाचा, मोठा भाग्यवान, लहानपणी गुरुगृहात जाऊन आपली पाठ शिकलाच.
एकदा तुस धर्म्मात्मा जगाम गुरुणा सह । पानासक्तस्य पुरतः पितुर्दैत्यपतेस्तदा
एकदा तो धर्मात्मा आपल्या गुरूंसोबत, मद्यप्रेमी दैत्यराजाच्या समोर गेला.
पादप्रणामावनतं तमुत्थाप्य पिता सुतम् । हिरण्यकशिपुः प्राह प्रह्लादममितोजसम्
पित्याच्या पायांना वंदन करणाऱ्या मुलाला हिरण्यकशिपूने उचलले आणि अमाप तेज असलेल्या प्रह्लादाला बोलला.
पठयतां भवता वत्स ! सारभूतं सुभाषितम् । कालेनैतावता यत् ते सदोद्यु क्तने शिक्षितम्
बाळा, तू जे काही शिकला आहेस आणि वाचला आहेस, त्यात या काळात तुला सर्वात उत्तम आणि सुंदर वचन कोणतं वाटलं?
श्वूयतां तात ! वक्ष्यामि सारभूतं तवाज्ञया । समाहितमना भूत्वा यन्मे चेतस्यवस्थितम्
ऐक बाबा, तुझ्या आज्ञेने मी तुला या सर्वाचा गाभा सांगतो. माझं मन एकाग्र करून, माझ्या अंतःकरणात जे ठसलं आहे ते मी सांगतो.
अनादिमध्यान्तमजमवृद्धिक्षयमच्युतम् । प्रणातोऽस्मि महात्मानं सर्व्वकारणकारणम्
सर्व कारणांचा मूळ असलेल्या, अनादि, अनंत, अजन्मा, वृद्धी-क्षयरहित, अचल अशा त्या महात्म्याला मी वंदन करतो.
एवं निशम्य दैन्येन्द्रः क्रोधसंरक्तलोचनः । विलोक्य तदूगुरुं प्राह स्फुरिताधरपल्लवः
हे ऐकून, दैत्यांचा राजा रागाने डोळे लाल करून, आपल्या मुलाच्या गुरूकडे पाहून, ओठ थरथरत म्हणाला.
ब्रह्मबन्धो ! किमेतत् ते विपक्षस्तुतिसहितम् । असारं ग्राहितो बालो मामवज्ञाय दुर्मते !
अरे ब्राह्मण! हे काय, शत्रूची स्तुती करणारे बोल? मूर्खा, तू माझा अपमान करून या मुलाला चुकीच्या मार्गाला लावलेस!
दैत्येश्वर ! न कोपस्य वशमागन्तुमर्हसि । ममोपदेशजनितं नायं वदति ते सुतः
दैत्यराजा, तुला रागावू नये. तुझ्या मुलाने मी शिकवलेलं काहीही बोललेलं नाही.
अनुशास्तोसि केनेदृगु वत्स ! प्रह्लाद कथ्यताम् । ममोपदिष्ट नेत्येष प्रब्रवीति गुरुस्तव
प्रह्लाद, बाळा, तुला कोणी आणि कसे शिकवलं? मला सांग. हे तुझ्या गुरूने शिकवलं नाही, असं तो म्हणतो.
शास्ता विष्णुरशेषस्य जगतो यो ह्टदि स्थितः । तमृते परमात्मानं तात ! कः केन शास्यते
ज्याच्या हृदयात सर्व जगाचं नियंत्रण असलेला विष्णू आहे, त्या परमात्म्याशिवाय दुसरा कोण कुणाला शिकवू शकतो, बाबा?
कोऽय विष्णुः सुदुर्बुद्ध ! यं ब्रवीषि पुनः पुनः । जगतामीश्वरस्येह पुरतः प्रसभं मम
अरे मूर्खा, हा विष्णू कोण, ज्याचं तू पुन्हा पुन्हा नाव घेतोस, माझ्यासारख्या जगाचा स्वामी समोर असताना?