दैत्येन्द्रसूदोपहृतं यस्य हालाहलं विषम् । जरयामास मतिमानविकारममत्सरी ॥ १,१५.
दैत्यराजाच्या संहारकांनी आणलेले घातक हालाहल विष, अभिमान व भ्रम नसलेल्या त्याने सहज पचवले.
समचेता जगत्यस्मिन्यः सर्वेष्वेव जन्तुषु । यथात्मनि तथान्येषां परं मैत्रगुणान्वितः ॥ १,१५.
ज्याचे मन या जगातील सर्व प्राण्यांमध्ये सम आहे, जो दुसऱ्यांना स्वतःसारखेच समजतो, आणि ज्याच्यात श्रेष्ठ मैत्रीभाव आहे.
धर्मात्मा सत्यशौर्यादिगुणानामाकरः परः । उपमानमशेषाणां साधूनां यः सदाभवत् ॥ १,१५.
तो धर्मात्मा, सत्य, शौर्य आणि इतर गुणांचा खजिना, आणि नेहमीच सर्व सज्जनांचा आदर्श होता.
मैत्रेय उवाच । कथितो भवता वंशो मानवानां महामुने । काणञ्चास्य जगतो विष्णुरेव सनातनः
मैत्रेय म्हणाला: महामुने, आपण मनुंच्या वंशाचे वर्णन केले आणि हेही सांगितले की, या जगाचा शाश्वत कारण फक्त विष्णुच आहे.
यच्चैतदू भगवानाह प्रह्लादं दैत्यसत्तमम् । ददाह नाग्निर्नस्त्रैश्व क्षण्णस्तत्याज जीवितम्
भगवंताने प्रह्लादाला जे सांगितले—की त्याला ना अग्नी जाळू शकला, ना शस्त्रांनी इजा झाली, ना त्याने कधी प्राण सोडले—
जगाम वसुधा क्षोभं प्रह्लादे सलिले स्थिते । बन्धबद्ध विचलति विक्षिप्ताङू गैः समाहता
प्रह्लाद पाण्यात बांधून ठेवला असता, पृथ्वी हलली; बांधलेला तो गायींच्या कळपांनी आपटला गेला.
शैलैराक्रान्तदेहोऽपि न ममार च यः पुरा । त्वयैवातीव माहात्म्यां कथितं यस्य धीमतः
डोंगरांनी शरीर दाबले असतानाही, तो पूर्वी मरण पावला नाही; त्याच्या त्या महान सामर्थ्याचे वर्णन तुम्हीच केले आहे.
तस्य प्रभावमतुलं विष्णोर्भक्तिमतो मुने । श्वोतुमिच्छामि यस्योतच्चरितं दीप्ततेजसः
मुनिवर, विष्णुभक्त प्रह्लादाच्या त्या अतुलनीय सामर्थ्याचे, ज्याची तेजस्वी कृत्ये तुम्ही सांगितली, मी ऐकू इच्छितो.
किं निमित्तमसौ शस्त्रैर्विक्षतो दितिजैर्मुने । किममर्थञ्चाब्धिसलिले निक्षिप्ते धर्म्मतत्परः
मुनिवर, दैत्यांनी त्याला शस्त्रांनी का मारले? आणि त्या धर्मनिष्ठाला समुद्राच्या पाण्यात का टाकले?
आक्रान्तः पर्व्वतैः कस्मात् कस्मादृष्टो महोरगैः । क्षिप्तः किमद्रिशिखरात् किं वा पावकसञ्चये
त्याला पर्वतांनी का दाबले, आणि मोठ्या नागांनी का पाहिले? त्याला डोंगराच्या शिखरावरून किंवा अग्नीच्या ढिगात का फेकले?
दिग्दन्तिनां दन्तबूमिं स च कस्मान्नरूपितः । संशोषकोऽनिलश्चास्य प्रयुक्तः किं मुहासुरैः
दिशांच्या हत्तींच्या सुळांवर त्याला का ठेवले? आणि असुरांनी त्याच्यावर कोरडा वारा का सोडला?
कृत्याञ्च दैत्यगुरवो युयुजुस्तत्र किं मुने । शम्बरश्चापि मायानां सहस्त्रं कि प्रयुक्तवान्
मुनिवर, दैत्यगुरूंनी तिथे कोणती जादू केली? आणि शंबराने हजारो मायाजाळे कोणत्या हेतूने सोडली?
हालाहलं विषमहो दैत्यसूदैर्महात्मनः । कस्माद् दत्त विनाशाय यद जीर्णा तेन धीमता
दैत्यराजाच्या संहारकांनी त्या महान आत्म्याला घातक हालाहल विष का दिले, आणि त्याने ते कसे पचवले?
एतत् सर्व्वं महाभाग प्रह्लादस्य महात्मनः । चरितं श्वोतुमिच्छामि महामाहात्म्यसूचकम्
महाभाग, प्रह्लादाच्या त्या महान आत्म्याच्या सर्व कृत्यांची, त्याच्या अद्भुत सामर्थ्याची मी कथा ऐकू इच्छितो.
न हि कौतूहलं तत्र यदू दैत्यैर्न हतो हि सः । अनन्यमनसो विष्णौ कः शक्नोति निपातने
यात काहीच आश्चर्य नाही, कारण तो दैत्यांनी मारला गेला नव्हता; ज्याचं मन फक्त विष्णूवर एकाग्र आहे, त्याला कोण खाली पाडू शकतो?
तस्मिन धर्म्मपरे नित्यं केशावरधानोद्य.ते । स्ववंशप्रभवैर्दैत्येः कर्त्तु द्रषोऽतिदुष्करः
जो नेहमीच धर्माला धरून राहतो आणि केशवाच्या शत्रूंचा नाश करण्यासाठी सज्ज असतो, त्याच्यावर त्याच्या वंशातील दैत्यांना काही करणे तर दूर, त्याच्याकडे पाहणेसुद्धा फार कठीण आहे.
दर्म्मात्मनि महाभागे विष्णुभक्ते विमत्सरे । दैतेयैः प्रह्टतं यस्मात् तन्ममाख्यातुमर्हसि
जो धर्मस्वरूप, मोठ्या भाग्याचा, विष्णूभक्त आणि द्वेषरहित आहे, अशा त्या महात्म्यावर दैत्यांनी हल्ला का केला, हे तू मला सांगावंसं.
प्रहरन्ति महात्मानो विपक्षा अपि नेदृशे । गुणौः समन्विते साचधौ किं पुनयः खपक्षजः
अशा गुणांनी आणि सत्याने युक्त असलेल्या महात्म्यावर त्याचे शत्रूही हल्ला करत नाहीत; मग पक्षी किंवा इतर प्राणी तर अजिबातच नाही.
तदेतत् कथ्यतां सर्व्व विस्तरान्मुनिसत्तम । दैत्येश्वरस्य चरितं श्वोतुमिच्छाम्यशेषतः
म्हणून, हे श्रेष्ठ मुनी, हे सर्व विस्ताराने सांग. मला त्या दैत्यराजाचं चरित्र पूर्णपणे ऐकायचं आहे.
पाराशर उवाच । मैत्रेय श्वूयतां सम्यक् चरितं तस्य धीमतः । प्रह्लादस्य सदोदारचीरितस्य महात्मनः
पाराशर म्हणाले: मैत्रेय, त्या बुद्धिमान, नेहमी उदार वागणाऱ्या, महात्मा प्रह्लादाचं चरित्र नीट ऐक.
दितेः पुत्रो महावीर्य्यो हिरण्यकशिपुः पुरा । त्रैलोक्यं वशमानिन्ये ब्रह्मणो वरदर्पितः
दितीचा पुत्र, पराक्रमी हिरण्यकशिपू, ब्रह्मदेवाच्या वरामुळे कधी संपूर्ण त्रैलोक्य आपल्या अधीन करून होता.
इन्दत्वमकरोदू दैत्यः स चासीत् सविता स्वयम् । वायुरग्रिरपां नाथः सोमस्चाभूनूमहासुरः
त्या दैत्याने इंद्रपद घेतलं, स्वतः सूर्य झाला; तो महाबली असुर वायू, अग्नी, पाण्याचा स्वामी आणि सोमदेवही झाला.
धनानामधिपः सोऽभूत् स एवासीत् खयं यमः । यज्ञभागानशेषांस्तु स स्वयं बुभुजेऽसुरः
तो धनाचा स्वामी आणि यमही झाला; त्या असुराने सर्व यज्ञांचे भाग स्वतःच उपभोगले.
देवाः सर्गं परित्यज्य ततूत्रासान्मुनिसत्तम । विचेरुरवनौ सर्वं बिब्राणा मानुषीं तनुम्
हे श्रेष्ठ मुनी, देवता घाबरून आपली लोकं सोडून, मानव रूप घेऊन पृथ्वीवर भटकत होत्या.
जिताव त्रिभुव्रनं सर्व्वं त्रैलोक्यैश्वर्य्यदर्पितः । उपगीयामानो गन्धर्वैर्बुभुजे विषयान् प्रियान्
त्याने संपूर्ण त्रैलोक्य जिंकले, सार्वभौमतेचा गर्व त्याला लाभला, आणि गंधर्व त्याची स्तुती करत असताना तो प्रिय भोग उपभोगत होता.
पानासक्तं महात्मानं हिरणंयकशिपु तदा । उपासाञ्चकिरे सर्व्वै सिद्धगन्धर्वपन्नगाः
त्या वेळी, मद्यप्रेमी हिरण्यकशिपूच्या सेवेत सर्व सिद्ध, गंधर्व आणि नाग लागले होते.
अवादयञ्जगुश्चान्ये जयशब्दानथापरे । दैत्यराजस्य पुरतश्चक्रुः सिद्धा मुदन्विताः
काही वाद्य वाजवत, काही गाणी गात, तर काही जयजयकार करत; सिद्ध आनंदाने दैत्यराजाच्या समोर हे करत होते.
तत्र प्रनृत्याप्सरसि स्फटिकाभ्रमयेऽमुरः । पपौ पानं मुदा युक्तः प्रासादे सुमनोहरे
तेथे, स्फटिकासारख्या मजल्यावर अप्सरा नृत्य करत असताना, तो असुर आनंदाने भरून सुंदर राजवाड्यात मद्यपान करत होता.
तस्य पुत्रो महाभागः प्रह्लादो नाम नामतः । पपाठ बालपाठयानि गुरुगेहे गतोऽर्भकः
त्याचा पुत्र, प्रह्लाद नावाचा, मोठा भाग्यवान, लहानपणी गुरुगृहात जाऊन आपली पाठ शिकलाच.
एकदा तुस धर्म्मात्मा जगाम गुरुणा सह । पानासक्तस्य पुरतः पितुर्दैत्यपतेस्तदा
एकदा तो धर्मात्मा आपल्या गुरूंसोबत, मद्यप्रेमी दैत्यराजाच्या समोर गेला.