दैत्येन्द्रदीपितो वह्निः सर्वाङ्गोपचितो द्विज । न ददाह च यं विप्र वासुदेव हृदि स्थिते ॥ १,१५.
दैत्यराजाने पेटवलेली आग प्रह्लादाच्या सर्व अंगांना लावली, तरीही ती त्याला जाळू शकली नाही, कारण वासुदेव त्याच्या हृदयात वास करत होता.
महार्णवान्तः सलिले स्थितस्य चलतो मही । चचाल चलता यस्य पाशबद्धस्य धीमतः ॥ १,१५.
महासागराच्या हलत्या पाण्यात प्रह्लादाला बांधून टाकले असता, तो हलू लागला आणि त्यामुळे पृथ्वीही हलली.
न भिन्नं विविधैः शस्त्रैर्यस्य दैत्येन्द्रपातितैः । शरीरमद्रिकठिनं सर्वत्राच्युतचेतसः ॥ १,१५.
दैत्यराजाने फेकलेल्या विविध शस्त्रांनीही, अचल मनाने अच्युताचा ध्यास घेतलेल्या प्रह्लादाचे पर्वतासारखे कठीण शरीर कधीच तुटले नाही.
विषानलोज्ज्वलमुखा यस्य दैत्यप्रचोदिताः । नान्ताय सर्पपतयो बभूवुरुरुतेजसः ॥ १,१५.
दैत्यांनी प्रेरित केलेले, विषाने जळणारे तोंड असलेले सर्पराजही, प्रह्लादाच्या अपार तेजामुळे त्याचा अंत करू शकले नाहीत.
शैलैराक्रान्तदेहोपि यः स्मरन्पुरुषोत्तमम् । तत्याज नात्मनः प्राणान् विष्णुस्मरणदंशितः ॥ १,१५.
डोंगरांनी शरीर दाबले गेले तरी, पुरुषोत्तमाचे स्मरण करणारा प्रह्लाद, विष्णूच्या आठवणीने दंशित होऊनही, स्वतःचा प्राण सोडला नाही.
पतन्तमुच्चादवनिर्यमुपेत्य महामतिम् । दधार दैत्यपतिना क्षिप्तं स्वर्गनिवासिना ॥ १,१५.
जेव्हा प्रह्लादाला उंच जागेवरून खाली फेकले, तेव्हा त्या महान बुद्धिमानाला, स्वर्गवासीने फेकलेल्या दैत्यराजाने आधार दिला.
यस्य सशोषको वायुर्देहे दैत्येन्द्रयोजितः । अवाप संक्षयं सद्यश्चित्तस्थे मधुसूदने ॥ १,१५.
दैत्यराजाने शरीरात उभा केलेला कोरडा वारा, ज्याचा मन मधुसूदनावर एकाग्र होताच, लगेचच नाहीसा झाला.
विषाणभङ्गमुन्मत्ता मदहानिं च दिग्गजाः । यस्य वक्षःस्थले प्राप्ता दैत्येन्द्रपरिणामिताः ॥ १,१५.
दैत्यराजाच्या प्रभावाने वेडे झालेले दिशांच्या हत्ती, त्याच्या छातीवर आले तेव्हा, त्यांचे सुळे तुटले आणि गर्वही गेला.
यस्य चोत्पादिता कृत्या दैत्यराजपुरोहितैः । बभूव नान्ताय पुरा गोविन्दासक्तचेतसः ॥ १,१५.
दैत्यराजाच्या पुरोहितांनी केलेली विध्वंसक जादू, पूर्वी गोविंदावर मन लावलेल्या त्याचा काहीही बिघडवू शकली नाही.
शम्बरस्य च मायानां सहस्रमतिमायिनः । यस्मिन्प्रयुक्तं चक्रेण कृष्णस्य वितथिकृतम् ॥ १,१५.
शंबराच्या हजारो मायाजाळांना, जे कृष्णावर सोडले, त्याच्या चक्राने व्यर्थ केले.
दैत्येन्द्रसूदोपहृतं यस्य हालाहलं विषम् । जरयामास मतिमानविकारममत्सरी ॥ १,१५.
दैत्यराजाच्या संहारकांनी आणलेले घातक हालाहल विष, अभिमान व भ्रम नसलेल्या त्याने सहज पचवले.
समचेता जगत्यस्मिन्यः सर्वेष्वेव जन्तुषु । यथात्मनि तथान्येषां परं मैत्रगुणान्वितः ॥ १,१५.
ज्याचे मन या जगातील सर्व प्राण्यांमध्ये सम आहे, जो दुसऱ्यांना स्वतःसारखेच समजतो, आणि ज्याच्यात श्रेष्ठ मैत्रीभाव आहे.
धर्मात्मा सत्यशौर्यादिगुणानामाकरः परः । उपमानमशेषाणां साधूनां यः सदाभवत् ॥ १,१५.
तो धर्मात्मा, सत्य, शौर्य आणि इतर गुणांचा खजिना, आणि नेहमीच सर्व सज्जनांचा आदर्श होता.
मैत्रेय उवाच । कथितो भवता वंशो मानवानां महामुने । काणञ्चास्य जगतो विष्णुरेव सनातनः
मैत्रेय म्हणाला: महामुने, आपण मनुंच्या वंशाचे वर्णन केले आणि हेही सांगितले की, या जगाचा शाश्वत कारण फक्त विष्णुच आहे.
यच्चैतदू भगवानाह प्रह्लादं दैत्यसत्तमम् । ददाह नाग्निर्नस्त्रैश्व क्षण्णस्तत्याज जीवितम्
भगवंताने प्रह्लादाला जे सांगितले—की त्याला ना अग्नी जाळू शकला, ना शस्त्रांनी इजा झाली, ना त्याने कधी प्राण सोडले—
जगाम वसुधा क्षोभं प्रह्लादे सलिले स्थिते । बन्धबद्ध विचलति विक्षिप्ताङू गैः समाहता
प्रह्लाद पाण्यात बांधून ठेवला असता, पृथ्वी हलली; बांधलेला तो गायींच्या कळपांनी आपटला गेला.
शैलैराक्रान्तदेहोऽपि न ममार च यः पुरा । त्वयैवातीव माहात्म्यां कथितं यस्य धीमतः
डोंगरांनी शरीर दाबले असतानाही, तो पूर्वी मरण पावला नाही; त्याच्या त्या महान सामर्थ्याचे वर्णन तुम्हीच केले आहे.
तस्य प्रभावमतुलं विष्णोर्भक्तिमतो मुने । श्वोतुमिच्छामि यस्योतच्चरितं दीप्ततेजसः
मुनिवर, विष्णुभक्त प्रह्लादाच्या त्या अतुलनीय सामर्थ्याचे, ज्याची तेजस्वी कृत्ये तुम्ही सांगितली, मी ऐकू इच्छितो.
किं निमित्तमसौ शस्त्रैर्विक्षतो दितिजैर्मुने । किममर्थञ्चाब्धिसलिले निक्षिप्ते धर्म्मतत्परः
मुनिवर, दैत्यांनी त्याला शस्त्रांनी का मारले? आणि त्या धर्मनिष्ठाला समुद्राच्या पाण्यात का टाकले?
आक्रान्तः पर्व्वतैः कस्मात् कस्मादृष्टो महोरगैः । क्षिप्तः किमद्रिशिखरात् किं वा पावकसञ्चये
त्याला पर्वतांनी का दाबले, आणि मोठ्या नागांनी का पाहिले? त्याला डोंगराच्या शिखरावरून किंवा अग्नीच्या ढिगात का फेकले?
दिग्दन्तिनां दन्तबूमिं स च कस्मान्नरूपितः । संशोषकोऽनिलश्चास्य प्रयुक्तः किं मुहासुरैः
दिशांच्या हत्तींच्या सुळांवर त्याला का ठेवले? आणि असुरांनी त्याच्यावर कोरडा वारा का सोडला?
कृत्याञ्च दैत्यगुरवो युयुजुस्तत्र किं मुने । शम्बरश्चापि मायानां सहस्त्रं कि प्रयुक्तवान्
मुनिवर, दैत्यगुरूंनी तिथे कोणती जादू केली? आणि शंबराने हजारो मायाजाळे कोणत्या हेतूने सोडली?
हालाहलं विषमहो दैत्यसूदैर्महात्मनः । कस्माद् दत्त विनाशाय यद जीर्णा तेन धीमता
दैत्यराजाच्या संहारकांनी त्या महान आत्म्याला घातक हालाहल विष का दिले, आणि त्याने ते कसे पचवले?
एतत् सर्व्वं महाभाग प्रह्लादस्य महात्मनः । चरितं श्वोतुमिच्छामि महामाहात्म्यसूचकम्
महाभाग, प्रह्लादाच्या त्या महान आत्म्याच्या सर्व कृत्यांची, त्याच्या अद्भुत सामर्थ्याची मी कथा ऐकू इच्छितो.
न हि कौतूहलं तत्र यदू दैत्यैर्न हतो हि सः । अनन्यमनसो विष्णौ कः शक्नोति निपातने
यात काहीच आश्चर्य नाही, कारण तो दैत्यांनी मारला गेला नव्हता; ज्याचं मन फक्त विष्णूवर एकाग्र आहे, त्याला कोण खाली पाडू शकतो?
तस्मिन धर्म्मपरे नित्यं केशावरधानोद्य.ते । स्ववंशप्रभवैर्दैत्येः कर्त्तु द्रषोऽतिदुष्करः
जो नेहमीच धर्माला धरून राहतो आणि केशवाच्या शत्रूंचा नाश करण्यासाठी सज्ज असतो, त्याच्यावर त्याच्या वंशातील दैत्यांना काही करणे तर दूर, त्याच्याकडे पाहणेसुद्धा फार कठीण आहे.
दर्म्मात्मनि महाभागे विष्णुभक्ते विमत्सरे । दैतेयैः प्रह्टतं यस्मात् तन्ममाख्यातुमर्हसि
जो धर्मस्वरूप, मोठ्या भाग्याचा, विष्णूभक्त आणि द्वेषरहित आहे, अशा त्या महात्म्यावर दैत्यांनी हल्ला का केला, हे तू मला सांगावंसं.
प्रहरन्ति महात्मानो विपक्षा अपि नेदृशे । गुणौः समन्विते साचधौ किं पुनयः खपक्षजः
अशा गुणांनी आणि सत्याने युक्त असलेल्या महात्म्यावर त्याचे शत्रूही हल्ला करत नाहीत; मग पक्षी किंवा इतर प्राणी तर अजिबातच नाही.
तदेतत् कथ्यतां सर्व्व विस्तरान्मुनिसत्तम । दैत्येश्वरस्य चरितं श्वोतुमिच्छाम्यशेषतः
म्हणून, हे श्रेष्ठ मुनी, हे सर्व विस्ताराने सांग. मला त्या दैत्यराजाचं चरित्र पूर्णपणे ऐकायचं आहे.
पाराशर उवाच । मैत्रेय श्वूयतां सम्यक् चरितं तस्य धीमतः । प्रह्लादस्य सदोदारचीरितस्य महात्मनः
पाराशर म्हणाले: मैत्रेय, त्या बुद्धिमान, नेहमी उदार वागणाऱ्या, महात्मा प्रह्लादाचं चरित्र नीट ऐक.