यज्ञैर्यज्ञेश्वरो येषां राष्ट्रे संपूज्यते हरिः। तेषां सर्वेप्सितावाप्तिं ददाति नृप भूभृताम्
ज्या राज्यात यज्ञांनी यज्ञस्वरूप हरि पूजला जातो, त्या राज्यातील राजांना तो सर्व इच्छित वस्तू प्राप्त करून देतो.
वेन उवाच मत्तः कोऽभ्यधिकोन्योस्ति कश्चाराध्यो ममापरः। कोयं हरिरिति ख्यातो यो वो यज्ञेश्वरो मतः
वेन म्हणाला — "माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ दुसरा कोण आहे? माझ्याशिवाय अजून कोण पूजनीय आहे? हा हरि कोण आहे, ज्याला तुम्ही यज्ञांचा स्वामी मानता?"
ब्रह्मा जनार्दनः शम्भुरिन्द्रो। वायुर्यमो रविः। हुतभुग्वरुणो धाता पूषा भूमिर्निंशाकरः
ब्रह्मा, जनार्दन, शंभू, इंद्र, वायू, यम, रवि, अग्नी, वरुण, धाता, पूषा, पृथ्वी आणि चंद्र —
एते चान्ये च ये देवाः शापानुग्रहकारिणः। नृपस्यैते शरीरस्थाः सर्वदेवमयो नृपः
हे आणि इतर देवता, जे शाप आणि वर देतात, हे सर्व राजाच्या शरीरात वास करतात; राजा हा सर्व देवांचा मूर्तिमंत स्वरूप असतो.
एवं ज्ञास्वा मयाज्ञप्तं यद्यथा क्रियतां तथा। न दातव्यं न यष्टव्यं न होतव्यं च भो द्विजाः
हे माझे आदेश समजा — जसे मी सांगतो तसेच करा. दान देऊ नका, यज्ञ करू नका, आणि होमही करू नका, हे द्विजजन.
भर्तृशुश्रूषणं धर्मो यथा स्त्रीणां परो मतः ममाज्ञापालनं धर्मो भवतां च तथा द्विजाः
जसे स्त्रियांसाठी पतीची सेवा करणे हा श्रेष्ठ धर्म मानला जातो, तसेच माझ्या आज्ञेचे पालन करणे हाच तुमचा धर्म आहे, हे द्विजजन.
ऋषय ऊचुः देह्यनुज्ञां महाराज मा धर्मो यातु संक्षयम्। हविषां परिणामोऽयं यदेतदखिलं जगत्
ऋषींनी म्हणाले, 'राजन्, आम्हाला परवानगी द्या. धर्म नष्ट होऊ देऊ नका. या हविष्याच्या रूपांतरणामुळेच हे सगळं जग टिकून आहे.'
श्रीपराशर उवाच इति विज्ञाप्यमानोऽपि स वेनः परमर्षिभिः। यदा ददाति नानुज्ञां प्रोक्तः प्रोक्तः पुनः पुनः
श्रीपराशर म्हणाले, 'ते श्रेष्ठ ऋषी पुन्हा पुन्हा विनंती करत असतानाही, वेनाने त्यांना परवानगी दिली नाही.'
ततस्ते मुनयः सर्वे कोपामर्षसमन्विताः। हन्यतां हन्यतां पाप इत्यूचुस्ते परस्परम्
तेव्हा सगळे ऋषी रागाने आणि संतापाने एकमेकांना म्हणाले, 'हा पापी मारला जावा, मारला जावा!'
यो यज्ञपुरुषं विष्णुमनादिनिधनं प्रभुम्। विनिन्दत्यधमाचारो न स योग्यो भुवः पतिः
जो वाईट वागणारा विष्णूला, आदिपुरुष आणि यज्ञस्वरूप प्रभूला निंदा करतो, तो पृथ्वीचा राजा होण्यास योग्य नाही.
इत्युक्त्वा मंत्रपूतैस्तैः कुशैर्मुनिगणानृपम्। निजघ्नुर्निहतं पुर्वं भगवन्निन्दनादिना
असं म्हणून, त्या ऋषीसमूहाने मंत्रशुद्ध कुशांनी त्या राजाला, पूर्वी भगवंताची निंदा केल्यामुळे, ठार केलं.
ततश्च मुनयो रेणुं ददृशुः सर्वतो द्विज। किमेतदिति चासन्नात्पप्रच्छुस्ते जनास्तदा
तेव्हा, द्विजा, ऋषींनी सर्वत्र धूळ उडताना पाहिली. लोक जवळ येऊन विचारू लागले, 'हे काय आहे?'
आख्यातं च जनैस्तेषां चोरीभूतैरराजके। राष्ट्रे तु लोकैरारब्धं परस्वादानमातुरैः
लोकांनी त्यांना सांगितलं की, राजा नसल्यामुळे राज्यात चोरी सुरू झाली आहे, आणि दुसऱ्याचं मालमत्ता घेण्यासाठी लोक उतावळे झाले आहेत.
तेषामुदीर्णवेगानां चोराणां मुनिसत्तमाः। सुमहद्दृश्यते रेणुः परवित्तापहारिणाम्
त्या चोरांमध्ये, ज्यांची लालसा वाढली होती, हे ऋषिश्रेष्ठा, दुसऱ्याचं धन लुटणाऱ्यांमुळे मोठी धूळ उडताना दिसली.
ततः संमंत्र्! य ते सर्वे सुनयस्तस्य भूभृतः। ममन्थुरूरुं पुत्रार्थमनपत्यस्य यत्नतः
मग सर्व ज्ञानी ऋषींनी एकत्र चर्चा करून, त्या पुत्ररहित राजाच्या मुलासाठी, त्याच्या मांडीला मोठ्या प्रयत्नाने मथलं.
मथ्यमानात्समुत्तस्थौ तस्योरोः पुरुषः किल। दग्धस्थूणाप्रतीकाशः खल्वाटास्योतिह्रस्वकः
मांडी मथताना, तिथून एक माणूस बाहेर आला, जळलेल्या खांबासारखा दिसणारा, टक्कल आणि फारच ठेंगणा.
किं करोमीति तान्सर्वान्स विप्रानाह चातुरः। निषीदेति तमूचुस्ते निषादस्तेन सोऽभवत्
तो चतुरपणे सर्व ऋषींना विचारू लागला, 'मी काय करू?' ते म्हणाले, 'बस,' म्हणून त्याला 'निषाद' असं नाव पडलं.
ततस्तत्संभवा जाता विन्ध्यशैलनिवासिनः। निषादा मुनिशार्दूल पापकर्मोपलक्षणाः
त्याच्यापासूनच निषाद लोक जन्मले, हे ऋषिश्रेष्ठ, जे विंध्य पर्वतात राहतात आणि पापकर्मासाठी ओळखले जातात.
तेन द्वारेण तत्पापं निष्क्रान्तं तस्य भूपतेः। निषादास्ते ततो जाता वेनकल्मषनाशनाः
त्या मार्गाने त्या राजाचं पाप बाहेर पडलं; म्हणून निषाद लोक जन्मले, जे वेनाचं पाप नष्ट करणारे ठरले.
तस्यैव दक्षिणं हस्तं ममन्थुस्ते ततो द्विजाः
मग त्या द्विज ऋषींनी त्याचा उजवा हात मथायला सुरुवात केली.
मथ्यमाने च तत्राभूत्पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्। दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षादग्निरिव ज्वलन्। ३९ आद्यमाजगवं नाम खात्पपात ततो धनुः। शराश्च दिव्या नभसः कवचं च पपात ह
मथताना, वेनाचा तेजस्वी आणि सामर्थ्यशाली पुत्र पृथू प्रकट झाला, स्वतःच्या तेजाने अग्नीप्रमाणे उजळणारा. त्याच वेळी आकाशातून 'आजगव' नावाचं धनुष्य, दिव्य बाण आणि कवच खाली पडले.
तस्मिन् जाते तु भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः
त्याच्या जन्माने सर्व प्राणी अत्यंत आनंदित झाले.
सत्पुत्रेणैव जातेन वेनोपि त्रिदिवं ययौ। पुन्नाम्नो नरकात् त्रातः सुतेन सुमहात्मना
चांगला पुत्र जन्मल्यावर, वेन हाही स्वर्गात गेला; आपल्या पुण्यवान पुत्रामुळे तो 'पुन्नाम' नरकातून सुटला.
तं समुद्रा श्च नद्यश्च रत्नान्यादाय सर्वशः। तोयानि चाभिषेकार्थं सर्वाण्येवोपतस्थिरे
मग समुद्र आणि नद्या, सर्व रत्नं आणि पवित्र पाणी घेऊन, पृथूच्या अभिषेकासाठी एकत्र आले.
पितामहश्च भगवान्देवैराङ्गिरसैः सह। स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि च सर्वशः। समागम्य तदा वैन्यमभ्यसिञ्चन्नराधिपम्
पितामह आणि सर्व देव, अङ्गिरसांचे वंशज, तसेच सर्व स्थावर आणि जंगम जीव एकत्र आले आणि त्यांनी त्या वेळी वेण्याचा पुत्र पृथू याला राजसिंहासनावर अभिषेक केला.
हस्ते तु दक्षिणे चक्रं दृष्ट्वा तस्य पितामहः। विष्णोरंशं पृथुं मत्वा परितोषं परं ययौ
त्याच्या उजव्या हातात चक्र पाहून पितामहाने पृथू हा विष्णूचा अंश आहे हे ओळखले आणि त्याला अत्यंत समाधान मिळाले.
विष्णुचक्र करे चिह्नं सर्वेषां चक्रवर्तिनाम्। भवत्यव्याहतो यस्य प्रभावस्त्रिदशैरपि
विष्णूच्या चक्राचे चिन्ह सर्व चक्रवर्ती राजांच्या हातावर असते; ज्याची कीर्ती आणि सामर्थ्य देवांनाही रोखता येत नाही.
महता राजराज्येन पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्। सोभिषिक्तो महातेजा विधिवद्धर्मको विदै
महान तेजस्वी आणि पराक्रमी वेण्याचा पुत्र पृथू याचा विधिपूर्वक, धर्माने युक्त आणि मोठ्या राज्याचा राजा म्हणून अभिषेक करण्यात आला.
पित्रा पराजितास्तस्य प्रजास्तेनानुरञ्जिताः। अनुरागात्ततस्तस्य नाम राजेत्यजायत
त्याच्या वडिलांनी ज्यांना जिंकले होते, त्या प्रजेला पृथूने प्रेमाने आपलेसे केले; त्यांच्या प्रेमामुळे त्याला 'राजा' हे नाव मिळाले.
आपस्तस्तंभिरे चास्य समुद्र मभियास्यतः। पर्वताश्च ददुर्मार्गं ध्वजभङ्गश्च नाभवत्
तो समुद्राकडे जात असताना पाण्याने त्याला अडथळा केला नाही; पर्वतांनी वाट दिली आणि त्याचा ध्वज कधीही मोडला गेला नाही.