सर्व विश्वात व्यापून असलेला, अगाध आणि महान आत्मा असलेल्या विष्णूचे हे सर्व रूप आहेत. यक्ष, राक्षस, दैत्य, पिशाच, सर्प, दानव, गंधर्व आणि अप्सरा—हे सगळेही त्या महान विष्णूचेच विविध रूप आहेत. ग्रह, तारे, नक्षत्रे, रंगीबेरंगी आकाश, अग्नी, पाणी, वारा, मी स्वतः आणि इंद्रिये—हे सर्व विश्व विष्णूंनी व्यापलेले आहे. दिवसरात्र, जणू समुद्रातील लाटा एकमेकांवर आदळतात तसे, या विष्णूच्या असंख्य रूपांमध्ये दडलेली आहेत; कुणी छळणारे, कुणी छळ भोगणारे. या काळानेमीसह असलेल्या दैत्यांनी पृथ्वीवरच्या लोकांना जिंकून, दिवसरात्र त्यांना त्रास दिला. तोच काळानेमी, ज्याचा पराक्रमी विष्णूने वध केला होता, आता उग्रसेनाचा पुत्र म्हणून, कंस या महादैत्याच्या रूपात जन्माला आला आहे. अरिष्ट, धेनुक, केशी, प्रलंब, नरक, उग्र असुर शुंभ आणि बळीचा पुत्र बाण—हे आणि इतरही अनेक बलवान, दुष्ट मनोवृत्तीचे असुर राजघराण्यांमध्ये जन्मले आहेत; त्यांची गणना करणे अशक्य आहे. येथे अनेक सैन्यांचे विभाग आहेत, दैवी रूप धारण केलेले देवगण आहेत, आणि माझ्यावर हे गर्विष्ठ दैत्याधिपती, बलवान असुर, दडपशाही करतात. या प्रचंड भाराने दडपलेली मी, अमरांच्या अधिपतींनो, स्वतःला सांभाळू शकत नाही; म्हणूनच मी तुम्हांला हे सांगते आहे. हे तेजस्वी जनहो, माझ्या या भाराचा नाश व्हावा, जेणेकरून मी, या भाराने ग्रासली गेलेली, पाताळात न जाऊ. पृथ्वीचे हे बोलणे ऐकून, सर्व देवाधिपतींनी पृथ्वीवरील भार हलका करण्यासाठी ब्रह्माला बोलण्यास उद्युक्त केले. ब्रह्मा म्हणाले, "जसे पृथ्वीने सांगितले, तसेच आहे, हे स्वर्गातील वासीयांनो; मी, शिव आणि तुम्ही सर्वजण नारायणाच्या स्वरूपाचेच आहोत. त्याच्यामध्ये असलेल्या शक्ती, श्रेष्ठता आणि कनिष्ठता, छळणारा आणि छळ भोगणारा—हे सर्व एकमेकांशी संबंधित आहेत. चला, आपण उत्तम अशा क्षीरसागराच्या काठी जाऊ, आणि तेथे हरि यांची पूजा करून, आपली सर्व गाऱ्हाणी त्यांच्यापुढे मांडू. विश्वाच्या कल्याणासाठी, तो सर्वव्यापी आत्मा, विश्वाचा सार, आपल्या शुद्ध स्वरूपाचा अंश घेऊन पृथ्वीवर अवतरतो आणि धर्माची स्थापना करतो." श्री पराशर म्हणतात: असे म्हणून, ब्रह्मदेव देवगणांसह क्षीरसागराच्या तीरावर गेले आणि एकाग्रचित्ताने त्यांनी गरुडध्वज विष्णूचे स्तवन केले. ब्रह्मा म्हणाले, "हे प्रभो, तुम्हीच श्रेष्ठ आणि कनिष्ठ अशा दोन्ही ज्ञानरूपांचे मूर्तस्वरूप आहात; परंपरेनुसार सांगितलेल्या या दोन्ही रूपांत, साकार आणि निराकार, तुम्हीच आहात. तुम्हीच सूक्ष्म आणि स्थूल अशा द्वैती ब्रह्माचे स्वरूप, हे सर्वज्ञ प्रभो; शब्दब्रह्म आणि परब्रह्म, जे सर्व ब्रह्माचे सार आहे, तेही तुम्हीच. ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद, शिक्षण, यज्ञ, व्युत्पत्ती, छंद, आणि ज्योतिष—हे सर्व तुम्हीच आहात. इतिहास, पुराणे, व्याकरण, मीमांसा, न्यायशास्त्र, धर्मशास्त्र—हे सर्वही, हे परमात्मा, तुमच्याच स्वरूपात सामावलेले आहेत. आत्मा, त्याचे शरीर आणि त्याचे गुण याविषयी जे काही बोलले जाते, ते सर्व, हे आद्य प्रभो, आत्म्याच्या खऱ्या स्वरूपाशिवाय दुसरे काहीच नाही. तुम्हीच अव्यक्त, वर्णनातीत, कल्पनातीत, कोणत्याही कवचाविना, हातपाय नसलेल्या रूपात, शुद्ध, सनातन आणि सर्वश्रेष्ठ आहात. कानांशिवाय ऐकता, डोळ्यांशिवाय पाहता, असंख्य रूप असूनही निराकार, पाय-हात नसतानाही गतीशील आणि सर्व काही पकडणारे, सर्वज्ञ, सर्वज्ञानाचे लक्ष्य—हे सर्व तुम्हीच आहात. सर्वात सूक्ष्मातही सूक्ष्म, सर्वत्र असणारे खरे स्वरूप तुम्हीच; जो तुम्हाला ओळखतो, त्याला सर्वोच्च ज्ञान प्राप्त होते; ज्ञानीजनांसाठी तुमच्या श्रेष्ठ रूपाशिवाय दुसरे काहीच नाही. विश्वाचा आधार, लोकांचे रक्षण करणारे, सर्व जीव तुमच्यातच आहेत. जे होते, जे होईल, ते सर्व तुम्हीच; प्रकृतीपलीकडे असलेले, सूक्ष्मातही सूक्ष्म. एकच प्रभू, चतुर्विध, यज्ञाग्नीचे रूप, तुम्हीच जगाला तेज आणि कीर्ती देता. अनंत रूपे, सर्वत्र डोळे, हे सृष्टीकर्त्या, तुम्हीच त्रिविक्रमाचे पाऊल रोवता. जसे एकच अग्नी, स्वरूप बदलले तरी, विविध रूपांत प्रकट होतो, तसेच तुम्हीही, सर्वत्र एक असून, सर्व रूपात प्रकट होता. तुमचे ते एकमेव, सर्वोच्च, श्रेष्ठ पद, जे ज्ञानीजन ज्ञानाने जाणतात, ते अद्वितीय आहे; तुमच्यावाचून, हे परमात्मा, दुसरे काहीच नाही—ना दुसरे खरे रूप, ना भूतकाल, ना भविष्य. तुम्ही साकार आणि निराकार, सामूहिक आणि वैयक्तिक रूपांचे स्वामी; सर्वज्ञ, सर्वव्यापी, सर्व शक्ती, ज्ञान, बल, आणि ऐश्वर्याने युक्त. न वाढणारे, न कमी होणारे, स्वतःपुरतेच असणारे, आदिरहित, सर्वाधिपती; थकवा, आळस, भीती, क्रोध, इच्छा इत्यादींपासून अलिप्त. निर्दोष, सर्वोच्च, अप्राप्य, अचल, अविनाशी नियम, सर्वांचा प्रभू, श्रेष्ठ आधार, सर्व तेजाचा सार, अविनाशी. हे परमपुरुष, ज्याचे ध्यान सर्व आच्छादनांपासून मुक्त आहे, ज्याचे निवासस्थान महान वैभव आहे—तुम्हाला नमस्कार. कारण किंवा अकारण, किंवा दोन्हीमुळे, तुम्ही शरीर धारण करत नाही; केवळ धर्माच्या रक्षणासाठीच तुम्ही अवतरता." श्री पराशर पुढे सांगतात: हे स्तुती ऐकून, अजन्मा प्रभू, आपले विश्वरूप प्रकट करून, आनंदित मनाने ब्रह्माला बोलले. भगवान म्हणाले, "हे ब्रह्मा, तू आणि देवगण माझ्याकडून काही इच्छिता का, तर ते पूर्णपणे सांग; समज, ते आधीच पूर्ण झाले आहे." श्री पराशर म्हणतात: तेव्हा ब्रह्मा, हरिच्या दिव्य विश्वरूपाचे दर्शन घेऊन, देवगणांमध्ये पुन्हा त्याची स्तुती करू लागले, त्यांच्या हृदयात आदर आणि भक्तिभाव भरून राहिला. ब्रह्मा म्हणाले, "शतशः नमस्कार, शतहस्त, असंख्य मुख आणि पाय असणाऱ्या, अगाध, विश्वाची सृष्टी, स्थिती आणि संहार करणाऱ्या, तुला नमस्कार. सूक्ष्मातही सूक्ष्म, मोजता न येणारा, सर्वात जड, मूलप्रकृती, बुद्धी आणि इंद्रियांच्या पलीकडे असलेला, सर्वोच्च आत्मा—कृपा कर. हे भगवंता, ही पृथ्वी, पर्वतांनी वेढलेली आणि पृथ्वीवर जन्मलेल्या भयंकर असुरांनी त्रस्त झालेली, तिचा भार हलका व्हावा म्हणून, जगांचा आधार असलेल्या, अगम्य अशा तुझ्या चरणी शरण आली आहे.