തത്ത്വയാ നാത്ര കര്തവ്യം ദുഃഖം തദ്വാക്യസമ്ഭവമ് ॥ ൧,൧൧.
അതിനാൽ, ആ വാക്കുകൾ കൊണ്ടു നിന്നിൽ ദു:ഖം വരുത്തേണ്ടതില്ല.
രാജാസനം രാജച്ഛത്രം വരാശ്ചാവരവാരണാഃ । യസ്യ പുണ്യാനി തസ്യൈതേ മത്വൈതച്ഛാംമ്യ പുത്രക ॥ ൧,൧൧.
രാജാസനം, രാജച്ഛത്രം, വരങ്ങൾ, ആനകൾ—ഇവയെല്ലാം വലിയ പുണ്യം ഉള്ളവർക്കാണ്. ഇതു മനസ്സിലാക്കി, മകനേ, മനസ്സു ശാന്തമാക്കണം.
അന്യജന്മകൃതൈഃ പുണ്യൈഃ സുരുച്യാ സുരുചിര്നൃപഃ । ഭാര്യേതി പ്രോച്യതേ ചാന്യാം മദ്വിധാ പുണ്യവര്ജിതാ ॥ ൧,൧൧.
മുൻജന്മത്തിലെ പുണ്യഫലത്താൽ സുരുചി രാജാവിന്റെ ഭാര്യയായി; എനിക്ക് പോലുള്ള പുണ്യശൂന്യരായവരെ വേറേന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
പുണ്യോപചയസംപന്നസ്തസ്യാഃ പുത്രസ്തഥോത്തമഃ । മമ പുത്രസ്തഥാ ജാതഃ സ്വല്പപുണ്യോ ധ്രുവോ ഭവാന് ॥ ൧,൧൧.
പുണ്യസമ്പത്തുള്ളവളായ സുരുചിയുടെ മകനാണ് ഉത്തമൻ; കുറച്ച് പുണ്യവുമാണ് എന്റെ മകൻ ധ്രുവൻക്ക്.
തഥാപി ദുഃഖം ന ഭവാന് കര്തുമര്ഹസി പുത്രക । യസ്യ യാവത്സ തേനൈവ സ്വേന തുഷ്യതി മാനവഃ ॥ ൧,൧൧.
എങ്കിലും, മകനേ, നീ ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ല. മനുഷ്യന് സ്വന്തമായി കിട്ടിയതില് അതു നിലനില്ക്കുന്നവരെ സന്തോഷത്തോടെ കഴിയണം.
യദി തേ ദുഃഖമത്യര്ഥം സുരുച്യാ വചസാഭവത് । തത്പുണ്യോപചയേ യത്നം കുരു സര്വഫലപ്രദേ ॥ ൧,൧൧.
സുരുചിയുടെ വാക്കുകള് നിന്നെ വളരെ ദു:ഖിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കില്, എല്ലാ ഫലങ്ങളും നല്കുന്ന പുണ്യം സമ്പാദിക്കാന് നീ പരിശ്രമിക്കണം.
സുശീലോ ഭവ ധര്മാത്മാ മൈത്രഃ പ്രാണിഹിതേ രതഃ । നിമ്നം യഥാപഃ പ്രവണാഃ പാത്രമായാന്തി സമ്പദഃ ॥ ൧,൧൧.
നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവനും, ധര്മ്മത്തിന് അര്പ്പിതനുമായും, സൗഹൃദപരനുമായും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തില് മനസ്സ് നല്കുന്നവനുമായിരിക്കുക. വെള്ളം താഴോട്ടു ഒഴുകുന്നതുപോലെ, യോഗ്യനാകുന്നവനിലേക്ക് സമ്പത്തുകള് എത്തും.
ധ്രുവ ഉവാച അമ്ബ യത്ത്വമിദം പ്രാത്ഥ പ്രശമായ വചോ മമ । നൈതദ്ദുര്വാചസാ ഭിന്നേ ഹൃദയേ മമ തിഷ്ഠതി ॥ ൧,൧൧.
ധ്രുവന് പറഞ്ഞു: അമ്മേ, നീ എന്നെ ശമിപ്പിക്കാന് പറഞ്ഞ വാക്കുകള് എന്റെ മനസ്സില് നിലനില്ക്കുന്നില്ല; കാരണം കഠിനമായ വാക്കുകള് എന്റെ ഹൃദയം വേദനിപ്പിച്ചു.
സോഽഹം തഥാ യതിഷ്യാമി യഥാ സര്വോത്തമോത്തമമ് । സ്ഥാനം പ്രാപ്സ്യാമ്യശോഷാണാം ജഗതാമഭി പൂജിതമ് ॥ ൧,൧൧.
അതുകൊണ്ട്, എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കാത്ത ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ഥാനം നേടാന് ഞാന് പരിശ്രമിക്കും.
സുരുചിര്ദയിതാ രാജ്ഞസ്തസ്യാ ജാതോസ്മി നോദരാത് । പ്രഭാവം പശ്യ മേംബ ത്വം വൃദ്ധസ്യാപി തവോദരേ ॥ ൧,൧൧.
സുരുചി രാജാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്, പക്ഷേ ഞാന് അവളുടെ ഗര്ഭത്തില് നിന്നല്ല ജനിച്ചത്. അമ്മേ, നീ എന്റെ ശക്തി കാണുക, പ്രായം ചെന്ന നിന്റെ ഗര്ഭത്തില് നിന്നാണെങ്കിലും ഞാന് ജനിച്ചത്.
ഉത്തമഃ സ മമ ഭ്രാതാ യോ ഗര്ഭേണ ധൃതസ്തയാ । സ രാജാസനമാപ്നോതു പിത്രാ ദത്തം തഥാസ്തു തത് ॥ ൧,൧൧.
എന്റെ സഹോദരന് ഉത്തമന് അവളുടെ ഗര്ഭത്തില് നിന്ന് ജനിച്ചവനാണ്. അപ്പന് നല്കിയ സിംഹാസനം അവന് നേടട്ടെ; അതായിരിക്കട്ടെ.
നാന്യദത്തമഭീപ്സ്യാമി സ്താനമമ്ബ സ്വകര്മണാ । ഇച്ഛാമി തദഹം സ്ഥാനം യത്ര പ്രാപ പിതാ മമ ॥ ൧,൧൧.
അമ്മേ, മറ്റാരെങ്കിലും നല്കുന്ന സ്ഥാനങ്ങള് എനിക്ക് ആവശ്യമില്ല. എന്റെ അച്ഛന് തന്റെ കര്മ്മഫലമായി നേടിയ സ്ഥാനം തന്നെയാണ് എനിക്ക് ആഗ്രഹം.
ശ്രീപരാശര ഉവാച നിര്ജഗാമ ഗൃഹാന്മാതുരിത്യുക്ത്വാ മാതരം ധ്രുവഃ । പുരാച്ച നിര്ഗമ്യ തതസ്തദ്ബാഹ്യോപവനം യയോ ॥ ൧,൧൧.
ശ്രീപരാശരന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അമ്മയോട് പറഞ്ഞ്, ധ്രുവന് വീട്ടില് നിന്ന് പുറത്ത് പോയി, നഗരത്തിനു പുറത്തുള്ള കാടിലേക്ക് കടന്നു.
സ ദദര്ശ മുനീംസ്തത്ര സപ്തപൂര്വാഗതാന്ധ്രുവഃ । കുഷ്മാജിനോത്തരീയേഷു വിഷ്ടരേഷു സമാസ്ഥിതാന് ॥ ൧,൧൧.
അവിടെ ധ്രുവന് ഏഴു തലമുറകള്ക്കുമുമ്പ് വന്നിരുന്ന മുനിമാരെ കണ്ടു; അവര് ദര്ഭാസനത്തില് ഇരുന്നു, വൃക്ഷച്ചൊരിപ്പ് ധരിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു.
സ രാജപുത്രസ്താന്സര്വാന്പ്രണിപത്യാഭ്യ ഭാഷത । പ്രശ്രയാവനതഃ സമ്യഗഭിവാദനപൂര്വകമ് ॥ ൧,൧൧.
അവിടേക്ക് രാജകുമാരന് എല്ലാവരോടും വന്ദനം ചെയ്ത്, വിനയത്തോടെ ആദ്യം അഭിവാദ്യം നടത്തി സംസാരിച്ചു.
ധ്രുവ ഉവാച ഉത്താനപാദതനയം മാം നിബോധത സത്തമാഃ । ജാതം സുനീത്യാം നിര്വേദാദ്യുഷ്മാകം പ്രാപ്തമന്തികമ് ॥ ൧,൧൧.
ധ്രുവന് പറഞ്ഞു: ഉത്താനപാദന്റെ മകനായ ധ്രുവനാണ് ഞാന്. സുനീതിയില് ജനിച്ച്, നിരാശയാല് നിങ്ങളെ സമീപിച്ചവനാണ് ഞാന്.
ഋഷയ ഊചുഃ ചതുഃപഞ്ചാ ബ്ദസംഭൂതോ ബാലസ്ത്വം തൃപനന്ദന । നിര്വേദകാരണം കിഞ്ചിത്തവ നാദ്യാപി വര്തതേ ॥ ൧,൧൧.
മുനിമാര് പറഞ്ഞു: കുട്ടിയേ, ഉത്താനപാദന്റെ മകനേ, നീ നാലോ അഞ്ചോ വയസ്സുകാരനാണ്. ഇപ്രായത്തില് നിനക്ക് നിരാശയ്ക്ക് എന്ത് കാരണമുണ്ട്?
ന ചിന്ത്യം ഭവതഃ കിഞ്ചിദ്ധ്രയതേ ഭൂപതിഃ പിതാ । ന ചൈവൈഷ്ട വിയോഗാദി തവ പശ്യാമ ബാലക ॥ ൧,൧൧.
നിനക്ക് ചിന്തിക്കാനൊന്നുമില്ല; രാജാവായ അച്ഛന് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു. നിനക്ക് ഇഷ്ടമായതില് നിന്നു വേര്പാടൊന്നും ഞങ്ങള് കാണുന്നില്ല, കുഞ്ഞേ.
ശരീരേ ന ച തേ വ്യാധിരസ്മാഭിരുപലക്ഷ്യതേ । നിര്വേദഃ കിന്നിമിത്തസ്തേ കഥ്യതാം യദി വിദ്യതേ ॥ ൧,൧൧.
നിന്റെ ശരീരത്തില് രോഗമോ ദുര്ബലതയോ ഞങ്ങള് കാണുന്നില്ല. നിരാശയ്ക്ക് എന്തെങ്കിലും കാരണം ഉണ്ടെങ്കില് അത് പറയൂ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച തതഃ സ കഥയാമാസ സുരുച്യാ യദുദാഹൃതമ് । തന്നിശമ്യ തതഃ പ്രോചുര്മുനയസ്തേ പരസ്പരമ് ॥ ൧,൧൧.
ശ്രീപരാശരന് പറഞ്ഞു: പിന്നെ ധ്രുവന് സുരുചി പറഞ്ഞത് അവരോട് പറഞ്ഞു. അത് കേട്ട് മുനിമാര് തമ്മില് സംസാരിച്ചു.
അഹോ ക്ഷാത്രം പരം തേജോ ബാലസ്യാപി യദക്ഷമാ । സപത്ന്യാ മാതുരുക്തം യദ്ധൃദയാന്നാപസര്പതി ॥ ൧,൧൧.
അയ്യോ, കുട്ടിക്കാലത്തും സഹിക്കാനാവാത്ത ഈ അത്യന്തം ശക്തമായ ക്ഷത്രതേജസ്! സപത്നിയായ അമ്മയുടെ വാക്കുകള് ഹൃദയത്തില് നിന്ന് മാറുന്നില്ല.
ഭോഭോഃ ക്ഷത്രിയദായാദഃ നിര്വേദാദ്യത്ത്വായാധുനാ । കര്തും വ്യവസിതം തന്നഃ കഥ്യതാം യദി രോചതേ ॥ ൧,൧൧.
ക്ഷത്രിയകുലജാതനായ ബാലാ, നീ ഇപ്പോൾ നിരാശയിൽ നിന്ന് എന്ത് തീരുമാനിച്ചിരിക്കുകയാണ്, അതിനാൽ ഞങ്ങളോട് പറയൂ, ഇഷ്ടമുണ്ടെങ്കില്.
യച്ച കാര്യം തവാസ്മാഭിഃ സാഹായ്യമമിതദ്യുതേ । തദുച്യതാം വിവക്ഷുസ്ത്വമസ്മാഭിരുപലക്ഷ്യസേ ॥ ൧,൧൧.
ഏ മഹാമഹിമയുള്ളവനേ, ഞങ്ങളോട് സഹകരിക്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് എന്തെങ്കിലും ആവശ്യമായ കാര്യമുണ്ടെങ്കിൽ, ദയവായി അത് പറയൂ. നിങ്ങൾക്ക് പറയാൻ ഉദ്ദേശമുണ്ടെന്ന് ഞങ്ങൾ കാണുന്നു.
ധ്രുവ ഉവാച നാഹ മര്ഥമഭീപ്സാമി ന രാജ്യം ദ്വിജസത്തമാഃ । തത്സ്ഥാനമേകമിച്ഛാമി ഭുക്തം നാന്യേന യത്പുരാ ॥ ൧,൧൧.
ധ്രുവൻ പറഞ്ഞു: മഹാനുഭാവികളായ ദ്വിജന്മാരേ, എനിക്ക് ധനം വേണമെന്നില്ല, രാജ്യം വേണമെന്നുമില്ല. മറ്റാരും മുമ്പ് അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഒരു സ്ഥാനം മാത്രം എനിക്ക് ആഗ്രഹമുണ്ട്.
ഏതന്മേ ക്രിയതാം സമ്യക്കഥ്യതാം പ്രാപ്യതേ യഥാ । സ്ഥാനമഗ്ര്യം സമസ്തേഭ്യഃ സ്ഥാനേഭ്യോ മുനിസത്തമാഃ ॥ ൧,൧൧.
എനിക്ക് ആ ഉന്നത സ്ഥാനം ലഭിക്കാനുള്ള മാർഗം നിങ്ങൾ ദയവായി വിശദമായി പറഞ്ഞുതരിക. എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ഥാനം എങ്ങനെ നേടാമെന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മഹർഷിമാരേ.
മരീചിരുവാച അനാരാധിതഗോവിന്ദൈര്നരൈഃ സ്ഥാനം നൃപാത്മജ । ന ഹി സംപ്രാപ്യതേ ശ്രേഷ്ഠം തസ്മാദാരാധയാച്യുതമ് ॥ ൧,൧൧.
മരീചി പറഞ്ഞു: രാജകുമാരനേ, ഗോവിന്ദനെ ആരാധിക്കാത്ത മനുഷ്യർക്ക് ആ ഉന്നത സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട്, അച്യുതനെ ആരാധിക്കണം.
അത്രിരുവാച പരഃ പരാണാം പുരുഷോ യസ്യ തുഷ്ടോ ജനാര്ദനഃ । സംപ്രാപ്നോത്യക്ഷയം സ്ഥാനമേതത്സത്യം മയോദിതമ് ॥ ൧,൧൧.
അത്രി പറഞ്ഞു: പരമപുരുഷനായ ജനാർദ്ദനൻ സന്തോഷം പ്രാപിച്ചാൽ, അവൻ മറ്റുള്ളവർക്കും അക്ഷയമായ സ്ഥാനം നൽകുന്നു. ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്.
അങ്ഗിരാ ഉവാച യസ്യാന്തഃ സര്വമേവേദമച്യുതസ്യാവ്യയാത്മനഃ । തമാരാധയ ഗോവിന്ദം സ്ഥാനമഗ്ര്യം യദീച്ഛസി ॥ ൧,൧൧.
അംഗിരാവ് പറഞ്ഞു: അച്യുതന്റെ അക്ഷയാത്മാവിൽ ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിലകൊള്ളുന്നു. നീ ഉന്നതമായ സ്ഥാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ആ ഗോവിന്ദനെ ആരാധിക്കണം.
പുലസ്ത്യ ഉവാച പരം ബ്രഹ്മ പരം ധാമ യോഽസൌ ബ്രഹ്മ തഥാ പരമ് । തമാരാധ്യ ഹരിം യാതി മുക്തിമപ്യതി ദുര്ലഭാമ് ॥ ൧,൧൧.
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: പരബ്രഹ്മവും പരമധാമവും ആ ഹരിയാണ്. ആ ഹരിയെ ആരാധിച്ചാൽ, ഏറ്റവും ദുർലഭമായ മോക്ഷവും ലഭിക്കും.
പുലഹ ഉവാച ഐന്ദ്രമിന്ദ്രഃ പരം സ്ഥാനം യമാരാധ്യ ജഗത്പതിമ് । പ്രാപ യജ്ഞപതിം വിഷ്ണും തമാരാധയ സുവ്രത ॥ ൧,൧൧.
പുലഹൻ പറഞ്ഞു: ലോകത്തിന്റെ ഉടമയായ യജ്ഞപതി വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ചാണ് ഇന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രപദവി നേടിയത്. നീയും, സദാചാരവാനായവനേ, അവനെ ആരാധിക്കണം.