ഉത്തമോത്തമമപ്രാപ്യമവിവേകോ ഹി വാഞ്ഛസി । സത്യം സുതസ്ത്വമപ്യസ്യ കിം തു ന ത്വം മയാ ധൃതഃ ॥ ൧,൧൧.
നീ ഏറ്റവും ഉന്നതമായതും ലഭിക്കാനാവാത്തതുമായത് ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നീ വിവേകം കാണിക്കുന്നില്ല. ശരിയാണ്, നീയും അവന്റെ മകനാണ്, പക്ഷേ നീ എന്നിൽ നിന്നല്ല ജനിച്ചത്.
ഏതദ്രാജാസനം സര്വ ഭൂഭൃത്സംശ്രയകേതനമ് । യോഗ്യം മമൈവ പുത്രസ്യ കിമാത്മാ ക്ലിശ്യതേത്വയാ ॥ ൧,൧൧.
ഈ രാജാസനം, എല്ലാ രാജാക്കന്മാർക്കും ആശ്രയമായിരിക്കുന്നതും, എന്റെ മകനു മാത്രമേ യോഗ്യമായുള്ളൂ. നീ എന്തിന് മനസ്സിനെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു?
ഉച്ചൈര്മനോരഥസ്തേയം മത്പുത്രസ്യേവ കിം വൃഥാ । സുനീത്യാമാത്മനോ ജന്മ കിം ത്വയാ നാവഗമ്യതേ ॥ ൧,൧൧.
നിന്റെ ആഗ്രഹം ഉയർന്നതാണെങ്കിലും എന്റെ മകന്റെതുപോലെയാണ്, പക്ഷേ അതെന്തിന് വൃഥാ? നീ സുനീതിയിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചതെന്ന് അറിയുന്നില്ലേ?
ശ്രീപരാശര വാച ഉത്സൃജ്യ പിതരം ബാലസ്തച്ഛ്രുത്വാ മാതൃഭാഷിതമ് । ജഗാമ കുപിതോ മാതുര്നിജായാ ദ്വിജമന്ദിരമ് ॥ ൧,൧൧.
ശ്രീ പരാശരൻ പറഞ്ഞു: അമ്മയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ബാലൻ ദുഃഖത്തോടെ അപ്പനെ വിട്ട്, തന്റെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് കോപത്തോടെ പോയി.
തം ദൃഷ്ട്വാ കുപിതം പുത്രമീഷത്പ്രസ്ഫുരിതാധരമ് । സുനീതിരങ്കമാരോപ്യ മൈത്രേയേദമഭാഷത ॥ ൧,൧൧.
കോപത്തോടെ താഴെ ചുണ്ടു വിറയക്കുന്ന മകനെ കണ്ടു, സുനീതി അവനെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, മൈത്രേയ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വത്സ കഃ കോപഹേതുസ്തേ കശ്ച ത്വാം നാഭി നന്ദതി । കോവജാനാതി പിതരം വത്സ യസ്തേപരാധ്യതി ॥ ൧,൧൧.
കുഞ്ഞേ, നിന്റെ കോപത്തിനുള്ള കാരണം എന്താണ്? ആരാണ് നിന്നെ സ്വാഗതം ചെയ്യാതിരുന്നത്? ആരാണ് നിന്റെ അപ്പയെ കുറ്റം പറയുന്നത്, അവൻ നിന്നോട് തെറ്റു ചെയ്തുവോ?
ശ്രീപരാശര വാച ഇത്യുക്തഃ സകലം മാത്രേ കഥയാമാസ തദ്യഥാ । സുരുചിഃ പ്രാഹ ഭൂപാലപ്രത്യക്ഷമതഗര്വിതാ ॥ ൧,൧൧.
ശ്രീ പരാശരൻ പറഞ്ഞു: അമ്മ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, സംഭവിച്ചതെല്ലാം ധ്രുവൻ അമ്മയ്ക്ക് പറഞ്ഞു—സുരുചി രാജാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ അഭിമാനത്തോടെ പറഞ്ഞതും ഉൾപ്പെടെ.
വിനിശ്വസ്യേതി കഥിതേ തസ്മിന്പുത്രേണ ദുര്മനാഃ । ശ്വസക്ഷാമേക്ഷണാ ദീനാ സുനീതിര്വാക്യമബ്രവീത് ॥ ൧,൧൧.
മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സുനീതി ദുഃഖത്തോടെ ആഴമായി ഉശിരെടുത്തു, കണ്ണുകൾ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞു, പിന്നെ അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സുനീതിരുവാച സുരുചിഃ സത്യമാഹേദം മന്ദഭാഗ്യോസിഃപുത്രക । ന ഹി പുണ്യവതാം വത്സ സപത്നൈരേവ മുച്യതേ ॥ ൧,൧൧.
സുനീതി പറഞ്ഞു: സുരുചി സത്യം പറഞ്ഞു, മകനേ, നീ ഭാഗ്യശൂന്യനാണ്. സത്പുരുഷന്മാർക്കും സഹധർമിണികളിൽ നിന്നുള്ള വേദന ഒഴിവാകാറില്ല.
നോദ്വേഗസ്താത കര്തവ്യഃ കൃതം യദ്ഭവതാ പുരാ । തത്കോപഹര്തു ശക്നോതി ദാതും കശ്ചാകൃതം ത്വയാ ॥ ൧,൧൧.
മകനേ, കഴിഞ്ഞതിനെക്കുറിച്ച് മനസ്സിൽ വിഷമിക്കേണ്ട. നീ ചെയ്തതല്ലാതെ ആരും നിന്നെ ശിക്ഷിക്കാനോ, നിനക്ക് നൽകാനോ കഴിയില്ല.
തത്ത്വയാ നാത്ര കര്തവ്യം ദുഃഖം തദ്വാക്യസമ്ഭവമ് ॥ ൧,൧൧.
അതിനാൽ, ആ വാക്കുകൾ കൊണ്ടു നിന്നിൽ ദു:ഖം വരുത്തേണ്ടതില്ല.
രാജാസനം രാജച്ഛത്രം വരാശ്ചാവരവാരണാഃ । യസ്യ പുണ്യാനി തസ്യൈതേ മത്വൈതച്ഛാംമ്യ പുത്രക ॥ ൧,൧൧.
രാജാസനം, രാജച്ഛത്രം, വരങ്ങൾ, ആനകൾ—ഇവയെല്ലാം വലിയ പുണ്യം ഉള്ളവർക്കാണ്. ഇതു മനസ്സിലാക്കി, മകനേ, മനസ്സു ശാന്തമാക്കണം.
അന്യജന്മകൃതൈഃ പുണ്യൈഃ സുരുച്യാ സുരുചിര്നൃപഃ । ഭാര്യേതി പ്രോച്യതേ ചാന്യാം മദ്വിധാ പുണ്യവര്ജിതാ ॥ ൧,൧൧.
മുൻജന്മത്തിലെ പുണ്യഫലത്താൽ സുരുചി രാജാവിന്റെ ഭാര്യയായി; എനിക്ക് പോലുള്ള പുണ്യശൂന്യരായവരെ വേറേന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
പുണ്യോപചയസംപന്നസ്തസ്യാഃ പുത്രസ്തഥോത്തമഃ । മമ പുത്രസ്തഥാ ജാതഃ സ്വല്പപുണ്യോ ധ്രുവോ ഭവാന് ॥ ൧,൧൧.
പുണ്യസമ്പത്തുള്ളവളായ സുരുചിയുടെ മകനാണ് ഉത്തമൻ; കുറച്ച് പുണ്യവുമാണ് എന്റെ മകൻ ധ്രുവൻക്ക്.
തഥാപി ദുഃഖം ന ഭവാന് കര്തുമര്ഹസി പുത്രക । യസ്യ യാവത്സ തേനൈവ സ്വേന തുഷ്യതി മാനവഃ ॥ ൧,൧൧.
എങ്കിലും, മകനേ, നീ ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ല. മനുഷ്യന് സ്വന്തമായി കിട്ടിയതില് അതു നിലനില്ക്കുന്നവരെ സന്തോഷത്തോടെ കഴിയണം.
യദി തേ ദുഃഖമത്യര്ഥം സുരുച്യാ വചസാഭവത് । തത്പുണ്യോപചയേ യത്നം കുരു സര്വഫലപ്രദേ ॥ ൧,൧൧.
സുരുചിയുടെ വാക്കുകള് നിന്നെ വളരെ ദു:ഖിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കില്, എല്ലാ ഫലങ്ങളും നല്കുന്ന പുണ്യം സമ്പാദിക്കാന് നീ പരിശ്രമിക്കണം.
സുശീലോ ഭവ ധര്മാത്മാ മൈത്രഃ പ്രാണിഹിതേ രതഃ । നിമ്നം യഥാപഃ പ്രവണാഃ പാത്രമായാന്തി സമ്പദഃ ॥ ൧,൧൧.
നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവനും, ധര്മ്മത്തിന് അര്പ്പിതനുമായും, സൗഹൃദപരനുമായും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തില് മനസ്സ് നല്കുന്നവനുമായിരിക്കുക. വെള്ളം താഴോട്ടു ഒഴുകുന്നതുപോലെ, യോഗ്യനാകുന്നവനിലേക്ക് സമ്പത്തുകള് എത്തും.
ധ്രുവ ഉവാച അമ്ബ യത്ത്വമിദം പ്രാത്ഥ പ്രശമായ വചോ മമ । നൈതദ്ദുര്വാചസാ ഭിന്നേ ഹൃദയേ മമ തിഷ്ഠതി ॥ ൧,൧൧.
ധ്രുവന് പറഞ്ഞു: അമ്മേ, നീ എന്നെ ശമിപ്പിക്കാന് പറഞ്ഞ വാക്കുകള് എന്റെ മനസ്സില് നിലനില്ക്കുന്നില്ല; കാരണം കഠിനമായ വാക്കുകള് എന്റെ ഹൃദയം വേദനിപ്പിച്ചു.
സോഽഹം തഥാ യതിഷ്യാമി യഥാ സര്വോത്തമോത്തമമ് । സ്ഥാനം പ്രാപ്സ്യാമ്യശോഷാണാം ജഗതാമഭി പൂജിതമ് ॥ ൧,൧൧.
അതുകൊണ്ട്, എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കാത്ത ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ഥാനം നേടാന് ഞാന് പരിശ്രമിക്കും.
സുരുചിര്ദയിതാ രാജ്ഞസ്തസ്യാ ജാതോസ്മി നോദരാത് । പ്രഭാവം പശ്യ മേംബ ത്വം വൃദ്ധസ്യാപി തവോദരേ ॥ ൧,൧൧.
സുരുചി രാജാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്, പക്ഷേ ഞാന് അവളുടെ ഗര്ഭത്തില് നിന്നല്ല ജനിച്ചത്. അമ്മേ, നീ എന്റെ ശക്തി കാണുക, പ്രായം ചെന്ന നിന്റെ ഗര്ഭത്തില് നിന്നാണെങ്കിലും ഞാന് ജനിച്ചത്.
ഉത്തമഃ സ മമ ഭ്രാതാ യോ ഗര്ഭേണ ധൃതസ്തയാ । സ രാജാസനമാപ്നോതു പിത്രാ ദത്തം തഥാസ്തു തത് ॥ ൧,൧൧.
എന്റെ സഹോദരന് ഉത്തമന് അവളുടെ ഗര്ഭത്തില് നിന്ന് ജനിച്ചവനാണ്. അപ്പന് നല്കിയ സിംഹാസനം അവന് നേടട്ടെ; അതായിരിക്കട്ടെ.
നാന്യദത്തമഭീപ്സ്യാമി സ്താനമമ്ബ സ്വകര്മണാ । ഇച്ഛാമി തദഹം സ്ഥാനം യത്ര പ്രാപ പിതാ മമ ॥ ൧,൧൧.
അമ്മേ, മറ്റാരെങ്കിലും നല്കുന്ന സ്ഥാനങ്ങള് എനിക്ക് ആവശ്യമില്ല. എന്റെ അച്ഛന് തന്റെ കര്മ്മഫലമായി നേടിയ സ്ഥാനം തന്നെയാണ് എനിക്ക് ആഗ്രഹം.
ശ്രീപരാശര ഉവാച നിര്ജഗാമ ഗൃഹാന്മാതുരിത്യുക്ത്വാ മാതരം ധ്രുവഃ । പുരാച്ച നിര്ഗമ്യ തതസ്തദ്ബാഹ്യോപവനം യയോ ॥ ൧,൧൧.
ശ്രീപരാശരന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അമ്മയോട് പറഞ്ഞ്, ധ്രുവന് വീട്ടില് നിന്ന് പുറത്ത് പോയി, നഗരത്തിനു പുറത്തുള്ള കാടിലേക്ക് കടന്നു.
സ ദദര്ശ മുനീംസ്തത്ര സപ്തപൂര്വാഗതാന്ധ്രുവഃ । കുഷ്മാജിനോത്തരീയേഷു വിഷ്ടരേഷു സമാസ്ഥിതാന് ॥ ൧,൧൧.
അവിടെ ധ്രുവന് ഏഴു തലമുറകള്ക്കുമുമ്പ് വന്നിരുന്ന മുനിമാരെ കണ്ടു; അവര് ദര്ഭാസനത്തില് ഇരുന്നു, വൃക്ഷച്ചൊരിപ്പ് ധരിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു.
സ രാജപുത്രസ്താന്സര്വാന്പ്രണിപത്യാഭ്യ ഭാഷത । പ്രശ്രയാവനതഃ സമ്യഗഭിവാദനപൂര്വകമ് ॥ ൧,൧൧.
അവിടേക്ക് രാജകുമാരന് എല്ലാവരോടും വന്ദനം ചെയ്ത്, വിനയത്തോടെ ആദ്യം അഭിവാദ്യം നടത്തി സംസാരിച്ചു.
ധ്രുവ ഉവാച ഉത്താനപാദതനയം മാം നിബോധത സത്തമാഃ । ജാതം സുനീത്യാം നിര്വേദാദ്യുഷ്മാകം പ്രാപ്തമന്തികമ് ॥ ൧,൧൧.
ധ്രുവന് പറഞ്ഞു: ഉത്താനപാദന്റെ മകനായ ധ്രുവനാണ് ഞാന്. സുനീതിയില് ജനിച്ച്, നിരാശയാല് നിങ്ങളെ സമീപിച്ചവനാണ് ഞാന്.
ഋഷയ ഊചുഃ ചതുഃപഞ്ചാ ബ്ദസംഭൂതോ ബാലസ്ത്വം തൃപനന്ദന । നിര്വേദകാരണം കിഞ്ചിത്തവ നാദ്യാപി വര്തതേ ॥ ൧,൧൧.
മുനിമാര് പറഞ്ഞു: കുട്ടിയേ, ഉത്താനപാദന്റെ മകനേ, നീ നാലോ അഞ്ചോ വയസ്സുകാരനാണ്. ഇപ്രായത്തില് നിനക്ക് നിരാശയ്ക്ക് എന്ത് കാരണമുണ്ട്?
ന ചിന്ത്യം ഭവതഃ കിഞ്ചിദ്ധ്രയതേ ഭൂപതിഃ പിതാ । ന ചൈവൈഷ്ട വിയോഗാദി തവ പശ്യാമ ബാലക ॥ ൧,൧൧.
നിനക്ക് ചിന്തിക്കാനൊന്നുമില്ല; രാജാവായ അച്ഛന് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു. നിനക്ക് ഇഷ്ടമായതില് നിന്നു വേര്പാടൊന്നും ഞങ്ങള് കാണുന്നില്ല, കുഞ്ഞേ.
ശരീരേ ന ച തേ വ്യാധിരസ്മാഭിരുപലക്ഷ്യതേ । നിര്വേദഃ കിന്നിമിത്തസ്തേ കഥ്യതാം യദി വിദ്യതേ ॥ ൧,൧൧.
നിന്റെ ശരീരത്തില് രോഗമോ ദുര്ബലതയോ ഞങ്ങള് കാണുന്നില്ല. നിരാശയ്ക്ക് എന്തെങ്കിലും കാരണം ഉണ്ടെങ്കില് അത് പറയൂ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച തതഃ സ കഥയാമാസ സുരുച്യാ യദുദാഹൃതമ് । തന്നിശമ്യ തതഃ പ്രോചുര്മുനയസ്തേ പരസ്പരമ് ॥ ൧,൧൧.
ശ്രീപരാശരന് പറഞ്ഞു: പിന്നെ ധ്രുവന് സുരുചി പറഞ്ഞത് അവരോട് പറഞ്ഞു. അത് കേട്ട് മുനിമാര് തമ്മില് സംസാരിച്ചു.