അഗ്രിഷ്വാത്താ ബഹിര്ഷദോഽനഗ്രയഃ സാഗ്നയശ്വ യേ । തേഭേയഃ സ്വധാ സുതേ ജജ്ഞ മൈനാം വൈധാരിണീം തഥാ
അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാർ, ബഹിർഷദുകൾ, അനഗ്നികൾ, സാഗ്നികൾ, ഇവരും സ്വധയും ചേർന്ന് മൈനയും വൈധാരിണിയും പ്രസവിച്ചു.
തേ ഉബേ ബ്രഹ്മവാദിന്യൌ യോഗിന്യൌ ചാപ്യുഭേ ദ്രിജ । ഉത്തമജ്ഞാനസമ്പന്നേ സര്വ്വൈഃ സമുദിതൈര്ഗുണൌഃ
അവർക്കും ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുണ്ടായിരുന്നു, ഇരുവരും യോഗിനികളായിരുന്നു, ഉത്തമജ്ഞാനത്തിലും എല്ലാ ഗുണങ്ങളിലും സമ്പന്നരായിരുന്നു.
ഇത്യേഷാ ദക്ഷകന്യാനാം കഥിതാപത്യസന്തതിഃ । ശ്വദ്ധാവാന് സംസ്മരന്നേതാമ് അനപത്യോ ന ജായതേ
ഇങ്ങനെ ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാരുടെ സന്തതിയെ ഞാൻ പറഞ്ഞു. ഈ വംശം ഭക്തിയോടെ ഓർക്കുന്നവൻ ഒരിക്കലും സന്താനരഹിതനാകില്ല.
ശ്രീപരാശര ഉവാച പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ മനോഃ സ്വായംഭുവസ്യ തു । ദ്വൌ പുത്രൌ തു മഹാവീര്യൌ ധര്മജ്ഞൌ കഥിതൌ തവ ॥ ൧,൧൧.
ശ്രീ പരാശരൻ പറഞ്ഞു: പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ ഇരുപുത്രന്മാരാണ്. മഹാവീര്യശാലികളും ധർമ്മജ്ഞന്മാരുമാണ് അവർ.
തയോരുത്താനപാദസ്യ സുരുച്യാമുത്തമഃ സുതഃ । അഭീഷ്ടായാമഭൂദ്ബ്രഹ്യന്പിതുരത്യന്തവല്ലഭഃ ॥ ൧,൧൧.
അവരിൽ ഉത്താനപാദന് സുരുചിയിൽ നിന്ന് ഉത്തമൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു. അവൻ പിതാവിന് വളരെ പ്രിയങ്കരനായിരുന്നു.
സുനീതിര്നാമ യാ രാജ്ഞസ്തസ്യാസീന്മഹിഷീ ദ്വിജ । സ നാതി പ്രീതിമാംസ്തസ്യാമഭൂദ്യസ്യാ ധ്രുവഃ സുതഃ ॥ ൧,൧൧.
സുനീതി എന്ന രാജ്ഞി ഉത്താനപാദന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു, ദ്വിജൻ. അവളിൽ പിതാവിന് അത്ര പ്രിയം ഇല്ലായിരുന്നു. അവളുടെ പുത്രൻ ധ്രുവനാണ്.
രാജാസനസ്ഥിതസ്യാങ്കം പിതുര്ഭ്രതരമാശ്രിതമ് । ദൃഷ്ട്വോത്തമം ധ്രുവ ശ്ചക്രേ തമാരോഢും മനോരഥമ് ॥ ൧,൧൧.
ധ്രുവൻ തന്റെ അപ്പന്റെ സഹോദരന്റെ മകൻ ഉത്തമൻ രാജാവിന്റെ മടിയിൽ ഇരിക്കുന്നതും കണ്ടു, താനും അപ്പന്റെ മടിയിൽ കയറണം എന്ന ആഗ്രഹം മനസ്സിൽ തോന്നി.
പ്രത്യക്ഷം ഭൂപതിസ്തസ്യാഃ സുരുച്യാ നാഭ്യനന്ദത । പ്രണയേനാഗതം പുത്രമുത്സംഗാരോഹണോത്സുകമ് ॥ ൧,൧൧.
അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന രാജാവ്, സ്നേഹത്തോടെയും ആകാംക്ഷയോടെയും തന്റെ മടിയിൽ കയറാൻ വന്ന മകനെ സ്വാഗതം ചെയ്തില്ല.
സപത്നീ തനയം ദൃഷ്ട്വാ തമങ്കാരോഹണോത്സുകമ് । സ്വപുത്രം ച തഥാരൂഢം സുരുചിര്വാക്യമബ്രവീത് ॥ ൧,൧൧.
സഹധർമിണിയുടെ മകൻ അപ്പന്റെ മടിയിൽ കയറാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതും, സ്വന്തം മകൻ അവിടെ ഇരിക്കുന്നതും കണ്ടു, സുരുചി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ക്രിയതേ കിം വൃഥാ വത്സ മഹാനേഷ മനോരഥഃ । അന്യസ്ത്രീഗര്ഭജാതേന ഹ്യസംഭൂയ മമോദരേ ॥ ൧,൧൧.
കുഞ്ഞേ, നീ ഇങ്ങനെ വൃഥാ വലിയ ആഗ്രഹം എന്തിന്? മറ്റൊരു സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചവൻ എന്റെ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കാതെ ഇതെല്ലാം നേടാൻ കഴിയില്ല.
ഉത്തമോത്തമമപ്രാപ്യമവിവേകോ ഹി വാഞ്ഛസി । സത്യം സുതസ്ത്വമപ്യസ്യ കിം തു ന ത്വം മയാ ധൃതഃ ॥ ൧,൧൧.
നീ ഏറ്റവും ഉന്നതമായതും ലഭിക്കാനാവാത്തതുമായത് ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നീ വിവേകം കാണിക്കുന്നില്ല. ശരിയാണ്, നീയും അവന്റെ മകനാണ്, പക്ഷേ നീ എന്നിൽ നിന്നല്ല ജനിച്ചത്.
ഏതദ്രാജാസനം സര്വ ഭൂഭൃത്സംശ്രയകേതനമ് । യോഗ്യം മമൈവ പുത്രസ്യ കിമാത്മാ ക്ലിശ്യതേത്വയാ ॥ ൧,൧൧.
ഈ രാജാസനം, എല്ലാ രാജാക്കന്മാർക്കും ആശ്രയമായിരിക്കുന്നതും, എന്റെ മകനു മാത്രമേ യോഗ്യമായുള്ളൂ. നീ എന്തിന് മനസ്സിനെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു?
ഉച്ചൈര്മനോരഥസ്തേയം മത്പുത്രസ്യേവ കിം വൃഥാ । സുനീത്യാമാത്മനോ ജന്മ കിം ത്വയാ നാവഗമ്യതേ ॥ ൧,൧൧.
നിന്റെ ആഗ്രഹം ഉയർന്നതാണെങ്കിലും എന്റെ മകന്റെതുപോലെയാണ്, പക്ഷേ അതെന്തിന് വൃഥാ? നീ സുനീതിയിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചതെന്ന് അറിയുന്നില്ലേ?
ശ്രീപരാശര വാച ഉത്സൃജ്യ പിതരം ബാലസ്തച്ഛ്രുത്വാ മാതൃഭാഷിതമ് । ജഗാമ കുപിതോ മാതുര്നിജായാ ദ്വിജമന്ദിരമ് ॥ ൧,൧൧.
ശ്രീ പരാശരൻ പറഞ്ഞു: അമ്മയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ബാലൻ ദുഃഖത്തോടെ അപ്പനെ വിട്ട്, തന്റെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് കോപത്തോടെ പോയി.
തം ദൃഷ്ട്വാ കുപിതം പുത്രമീഷത്പ്രസ്ഫുരിതാധരമ് । സുനീതിരങ്കമാരോപ്യ മൈത്രേയേദമഭാഷത ॥ ൧,൧൧.
കോപത്തോടെ താഴെ ചുണ്ടു വിറയക്കുന്ന മകനെ കണ്ടു, സുനീതി അവനെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, മൈത്രേയ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വത്സ കഃ കോപഹേതുസ്തേ കശ്ച ത്വാം നാഭി നന്ദതി । കോവജാനാതി പിതരം വത്സ യസ്തേപരാധ്യതി ॥ ൧,൧൧.
കുഞ്ഞേ, നിന്റെ കോപത്തിനുള്ള കാരണം എന്താണ്? ആരാണ് നിന്നെ സ്വാഗതം ചെയ്യാതിരുന്നത്? ആരാണ് നിന്റെ അപ്പയെ കുറ്റം പറയുന്നത്, അവൻ നിന്നോട് തെറ്റു ചെയ്തുവോ?
ശ്രീപരാശര വാച ഇത്യുക്തഃ സകലം മാത്രേ കഥയാമാസ തദ്യഥാ । സുരുചിഃ പ്രാഹ ഭൂപാലപ്രത്യക്ഷമതഗര്വിതാ ॥ ൧,൧൧.
ശ്രീ പരാശരൻ പറഞ്ഞു: അമ്മ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, സംഭവിച്ചതെല്ലാം ധ്രുവൻ അമ്മയ്ക്ക് പറഞ്ഞു—സുരുചി രാജാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ അഭിമാനത്തോടെ പറഞ്ഞതും ഉൾപ്പെടെ.
വിനിശ്വസ്യേതി കഥിതേ തസ്മിന്പുത്രേണ ദുര്മനാഃ । ശ്വസക്ഷാമേക്ഷണാ ദീനാ സുനീതിര്വാക്യമബ്രവീത് ॥ ൧,൧൧.
മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സുനീതി ദുഃഖത്തോടെ ആഴമായി ഉശിരെടുത്തു, കണ്ണുകൾ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞു, പിന്നെ അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സുനീതിരുവാച സുരുചിഃ സത്യമാഹേദം മന്ദഭാഗ്യോസിഃപുത്രക । ന ഹി പുണ്യവതാം വത്സ സപത്നൈരേവ മുച്യതേ ॥ ൧,൧൧.
സുനീതി പറഞ്ഞു: സുരുചി സത്യം പറഞ്ഞു, മകനേ, നീ ഭാഗ്യശൂന്യനാണ്. സത്പുരുഷന്മാർക്കും സഹധർമിണികളിൽ നിന്നുള്ള വേദന ഒഴിവാകാറില്ല.
നോദ്വേഗസ്താത കര്തവ്യഃ കൃതം യദ്ഭവതാ പുരാ । തത്കോപഹര്തു ശക്നോതി ദാതും കശ്ചാകൃതം ത്വയാ ॥ ൧,൧൧.
മകനേ, കഴിഞ്ഞതിനെക്കുറിച്ച് മനസ്സിൽ വിഷമിക്കേണ്ട. നീ ചെയ്തതല്ലാതെ ആരും നിന്നെ ശിക്ഷിക്കാനോ, നിനക്ക് നൽകാനോ കഴിയില്ല.
തത്ത്വയാ നാത്ര കര്തവ്യം ദുഃഖം തദ്വാക്യസമ്ഭവമ് ॥ ൧,൧൧.
അതിനാൽ, ആ വാക്കുകൾ കൊണ്ടു നിന്നിൽ ദു:ഖം വരുത്തേണ്ടതില്ല.
രാജാസനം രാജച്ഛത്രം വരാശ്ചാവരവാരണാഃ । യസ്യ പുണ്യാനി തസ്യൈതേ മത്വൈതച്ഛാംമ്യ പുത്രക ॥ ൧,൧൧.
രാജാസനം, രാജച്ഛത്രം, വരങ്ങൾ, ആനകൾ—ഇവയെല്ലാം വലിയ പുണ്യം ഉള്ളവർക്കാണ്. ഇതു മനസ്സിലാക്കി, മകനേ, മനസ്സു ശാന്തമാക്കണം.
അന്യജന്മകൃതൈഃ പുണ്യൈഃ സുരുച്യാ സുരുചിര്നൃപഃ । ഭാര്യേതി പ്രോച്യതേ ചാന്യാം മദ്വിധാ പുണ്യവര്ജിതാ ॥ ൧,൧൧.
മുൻജന്മത്തിലെ പുണ്യഫലത്താൽ സുരുചി രാജാവിന്റെ ഭാര്യയായി; എനിക്ക് പോലുള്ള പുണ്യശൂന്യരായവരെ വേറേന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
പുണ്യോപചയസംപന്നസ്തസ്യാഃ പുത്രസ്തഥോത്തമഃ । മമ പുത്രസ്തഥാ ജാതഃ സ്വല്പപുണ്യോ ധ്രുവോ ഭവാന് ॥ ൧,൧൧.
പുണ്യസമ്പത്തുള്ളവളായ സുരുചിയുടെ മകനാണ് ഉത്തമൻ; കുറച്ച് പുണ്യവുമാണ് എന്റെ മകൻ ധ്രുവൻക്ക്.
തഥാപി ദുഃഖം ന ഭവാന് കര്തുമര്ഹസി പുത്രക । യസ്യ യാവത്സ തേനൈവ സ്വേന തുഷ്യതി മാനവഃ ॥ ൧,൧൧.
എങ്കിലും, മകനേ, നീ ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ല. മനുഷ്യന് സ്വന്തമായി കിട്ടിയതില് അതു നിലനില്ക്കുന്നവരെ സന്തോഷത്തോടെ കഴിയണം.
യദി തേ ദുഃഖമത്യര്ഥം സുരുച്യാ വചസാഭവത് । തത്പുണ്യോപചയേ യത്നം കുരു സര്വഫലപ്രദേ ॥ ൧,൧൧.
സുരുചിയുടെ വാക്കുകള് നിന്നെ വളരെ ദു:ഖിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കില്, എല്ലാ ഫലങ്ങളും നല്കുന്ന പുണ്യം സമ്പാദിക്കാന് നീ പരിശ്രമിക്കണം.
സുശീലോ ഭവ ധര്മാത്മാ മൈത്രഃ പ്രാണിഹിതേ രതഃ । നിമ്നം യഥാപഃ പ്രവണാഃ പാത്രമായാന്തി സമ്പദഃ ॥ ൧,൧൧.
നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവനും, ധര്മ്മത്തിന് അര്പ്പിതനുമായും, സൗഹൃദപരനുമായും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തില് മനസ്സ് നല്കുന്നവനുമായിരിക്കുക. വെള്ളം താഴോട്ടു ഒഴുകുന്നതുപോലെ, യോഗ്യനാകുന്നവനിലേക്ക് സമ്പത്തുകള് എത്തും.
ധ്രുവ ഉവാച അമ്ബ യത്ത്വമിദം പ്രാത്ഥ പ്രശമായ വചോ മമ । നൈതദ്ദുര്വാചസാ ഭിന്നേ ഹൃദയേ മമ തിഷ്ഠതി ॥ ൧,൧൧.
ധ്രുവന് പറഞ്ഞു: അമ്മേ, നീ എന്നെ ശമിപ്പിക്കാന് പറഞ്ഞ വാക്കുകള് എന്റെ മനസ്സില് നിലനില്ക്കുന്നില്ല; കാരണം കഠിനമായ വാക്കുകള് എന്റെ ഹൃദയം വേദനിപ്പിച്ചു.
സോഽഹം തഥാ യതിഷ്യാമി യഥാ സര്വോത്തമോത്തമമ് । സ്ഥാനം പ്രാപ്സ്യാമ്യശോഷാണാം ജഗതാമഭി പൂജിതമ് ॥ ൧,൧൧.
അതുകൊണ്ട്, എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കാത്ത ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ഥാനം നേടാന് ഞാന് പരിശ്രമിക്കും.
സുരുചിര്ദയിതാ രാജ്ഞസ്തസ്യാ ജാതോസ്മി നോദരാത് । പ്രഭാവം പശ്യ മേംബ ത്വം വൃദ്ധസ്യാപി തവോദരേ ॥ ൧,൧൧.
സുരുചി രാജാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്, പക്ഷേ ഞാന് അവളുടെ ഗര്ഭത്തില് നിന്നല്ല ജനിച്ചത്. അമ്മേ, നീ എന്റെ ശക്തി കാണുക, പ്രായം ചെന്ന നിന്റെ ഗര്ഭത്തില് നിന്നാണെങ്കിലും ഞാന് ജനിച്ചത്.