ന ശാന്താ നാപി ഘോരാസ്തേ ന മൂഢാശ്ചാവിശേഷിണഃ । ഭൂതതന്മാത്രസര്ഗോഽയമഹകാംരാത്തു താമസാത്
അവ ശാന്തമോ ഭയാനകമോ മൂടലിലോ അല്ല; ഈ അവിശിഷ്ട സൂക്ഷ്മത്വങ്ങൾ അജ്ഞാനത്തിലും അന്ധകാരത്തിലും നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
തൈജസാനീന്ദ്രീയാണ്യാഹൂര്ദേവാ വൈകാരികാ ദശ । ഏകാദശം മനശ്ചാത്ര ദേവാ വൈകാരികാഃ സ്മൃതാഃ
തേജസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പത്ത് ദേവന്മാരായി വിളിക്കപ്പെടുന്നു; പതിനൊന്നാമത്തേത് മനസ്സാണ്, അതും ദേവന്മാരിൽ പെടുന്നു.
ത്വക് ചക്ഷുര്നാസികാ ജിഹ്വാ ശ്രോത്രമത്ര ച പത്ര്ചമമ് । ശബ്ദാദീനാമവാപ്ത്യര്ഥം ബുദ്ധീയുക്താനി വൈ ദ്വിജ
ത്വക്ക്, കണ്ണ്, മൂക്ക്, നാവ്, ചെവി — ഇവയാണ് അഞ്ചു. ശബ്ദം മുതലായവയെ അറിയാൻ ബുദ്ധിയോടെ ഇവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
പായൂപസ്ഥൌ കരൌ പാദൌ വാക് ച മൈത്രേയ പത്ര്ചമീ । വിസര്ഗശില്പഗത്യുക്തി കര്മ തേഷാം ച കഥ്യതേ
പുരിഷനാളം, ജനനേന്ദ്രിയം, കൈകൾ, കാലുകൾ, വാക്ക് — ഇതാണ് അഞ്ചു. അവയുടെ പ്രവർത്തികൾ പുറന്തള്ളൽ, സൃഷ്ടി, ചലനം, സംസാരിക്കൽ, പ്രവർത്തനം എന്നിവയാണ്.
ആകാശവായുതേജാംസി സലിലം പൃഥിവീ തഥാ । ശബ്ദാദിഭിര്ഗുണൈര്ബ്രഹ്മന്സംയുക്താന്യുത്തരോത്തരൈഃ
ആകാശം, വായു, അഗ്‌നി, വെള്ളം, ഭൂമി — ഇവ ഓരോന്നും അതത് ഗുണങ്ങളോടുകൂടി, മുൻപുള്ളവയുടെ ഗുണങ്ങൾ കൂടി ഉൾക്കൊണ്ട് നിലകൊള്ളുന്നു.
ശാന്താ ഘോരാശ്ച മൂഢാശ്ച വിശേഷാസ്തേന തേ സ്മൃതാഃ
ശാന്തം, ഭയാനകം, മൂടൽ — ഇതാണ് വ്യത്യാസങ്ങൾ; അതുകൊണ്ടു അവ അങ്ങനെ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
നാനാവീര്യാഃ പൃഥഗ്ഭൂതാസ്തതസ്തേ സംഹതിം വിനാ । നാശക്രുവന്പ്രജാഃ സ്ത്രഷ്ടുമസമാഗമ്യ കൃത്സ്ത്രശഃ
വ്യത്യസ്തമായ ശക്തിയുള്ളതും വേറിട്ട സ്വഭാവമുള്ളതുമായ ഇവ ചേർന്നില്ലെങ്കിൽ സൃഷ്ടി നടത്താൻ കഴിയില്ല.
സമേത്യാന്യോന്യസംയോഗം പരസ്പരസമാശ്രയാഃ । ഏകസംഘാതലക്ഷ്യാശ്ച സമ്പ്രാപ്യൈക്യമശേഷതഃ
അവ പരസ്പരം ചേർന്ന്, ഒരുമിച്ച് ആശ്രയിച്ച്, ഒറ്റ സമാഹാരമായി പൂർണ്ണ ഐക്യം നേടി.
പുരുഷാധിഷ്ഠിതതാച്ച പ്രധാനാനുഗ്രഹേണ ച മഹദാദ്യാ വിശേഷാന്താ ഹ്മാണ്ഡമുത്പാദയന്തി തേ
പുരുഷന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലും പ്രധാനയുടെ അനുഗ്രഹത്തിലും മഹത് മുതലായ വ്യത്യസ്തതകൾ അണ്ഡം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
തത്ക്രമേണ വിവൃദ്ധം സജ്ജലബുദബുദവത്സമമ് । ഭൂതേഭ്യോഽണ്ഡം മഹാബുദ്ധേം മഹത്തദുദകേശയമ് । പ്രാകൃതം ബ്രഹ്മരൂപയസ്യ വിഷ്ണോഃ സ്ഥാനമനുത്തമമ്
അത് ക്രമമായി വളർന്നു, വെള്ളത്തിലെ ബുധ്ബുദം പോലെയായി. ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്ന് മഹത്തായ അണ്ഡം ഉദിച്ചു, അതു മഹാജലത്തിൽ തങ്ങുന്നു; അതാണ് ബ്രഹ്മസ്വരൂപിയായ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമസ്ഥാനം.
തത്രാവ്യക്തസ്വരൂപോഽസൌ വ്യക്തരൂപോ ജഗത്പതിഃ । വിഷ്ണുര്ബ്രഹ്മസ്വരൂപേണ സ്വയമേവ വ്യവസ്ഥിതഃ
അവിടെ അവ്യക്തമായ രൂപവും, വ്യക്തമായ ലോകനാഥനുമായ രൂപവും ഉണ്ട്; വിഷ്ണു ബ്രഹ്മസ്വരൂപത്തിൽ സ്വയം നിലകൊള്ളുന്നു.
മേരുരുല്ബമഭൂത്തസ്യ ജരായുശ്ച മഹീധരാഃ । ഗര്ഭോദകം സമുദ്രാശ്ച തസ്യാസന്സുമഹാത്മനഃ
മേരു അതിന്റെ ജരായുവായി, പർവതങ്ങൾ പുറംതൊലിയായി, സമുദ്രങ്ങൾ ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഗർഭജലം ആയി.
സാദ്രിദ്വീപസമുദ്രാശ്ച സജ്യോതിര്ലോകസംഗ്രഹഃ । തസ്മിന്നണ്ഡേഽഭവദ്വിപ്ര സദേവാസുരമാനുഷഃ
പർവതങ്ങൾ, ദ്വീപുകൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പ്രകാശമുള്ള ലോകങ്ങൾ എന്നിവയോടെ ആ അണ്ഡത്തിനകത്ത് ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, മനുഷ്യർ എന്നിവ ജനിച്ചു.
വാരിവഹ്‌ന്യനിലാകാശൈസ്തതോ ഭൂതാദിനാ ബഹിഃ । വൃതം ദശഗുണൈരണ്ഡം ഭൂതാദിര്മഹതാ തഥാ
വെള്ളം, അഗ്‌നി, വായു, ആകാശം, ഇവയും, ഭൂതങ്ങൾ പത്തു മടിയായി ചുറ്റി, ആ അണ്ഡം മഹാഭൂതങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
അവ്യക്തേനാവൃതോ ബ്രഹ്മാംസ്തൈഃ സര്വോഃ സഹിതോ മഹാന് । ഏഭിരാവരണൈരണ്ഡം സപ്തഭിഃ പ്രാകൃതൈര്വൃതമ് । നാരികേലഫലസ്യാന്തര്ബീജം ബാഹ്മദലൈരിവ
അവ്യക്തമായത് ബ്രഹ്മാവിനെയും മഹത്തായതെയും എല്ലാം ചേർന്ന് മൂടുന്നു. ഈ അണ്ഡം ഏഴു പ്രകൃതിദത്തമായ ആവരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു തേങ്ങയുടെ ഉള്ളിലെ വിത്ത് പലതരം പുറംതോടുകൾ കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ജുഷന രജോ ഗുണം തത്ര സ്വയം വിശ്വേശ്വരോ ഹരിഃ । ബ്രഹ്മാ ഭൂത്വാസ്യ ജഗതോ വിസൃഷ്ടൌ സമ്പ്രവര്ത്തതേ
അവിടെ, വിശ്വത്തിന്റെ നാഥനായ ഹരിച്ഛൻ, രജോഗുണത്തിൽ ആസ്വദിച്ച്, ബ്രഹ്മാവായി മാറി ഈ ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
സൃഷ്ടം ച പാത്യനുയുഗം യാവത്കല്പവികല്പനാ । സത്ത്വഭൃദ്ഭഗവാന്വിഷ്ണുരപ്രമേയപരാക്രമഃ
സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, സൃഷ്ടിയുടെ കാലാവധിയോളം ഓരോ യുഗത്തിലും അതിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് സത്ത്വഗുണം നിറഞ്ഞ, അളക്കാനാവാത്ത ശക്തിയുള്ള ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവാണ്.
തമോദ്രേകീ ചാ കല്പാന്തേ രുദ്രരൂപീ ജനാര്ദനഃ । മൈത്രേയാഖിലഭൂതാനി ഭക്ഷയത്യതിദാരുണഃ
കൽപ്പാന്തത്തിൽ, അന്ധകാരമുയർന്നപ്പോൾ, ജനാർദ്ദനൻ രുദ്രസ്വരൂപം ധരിച്ച്, മൈത്രേയാ, അത്യന്തം ഭയാനകമായി എല്ലാഭൂതങ്ങളെയും വിഴുങ്ങുന്നു.
ഭക്ഷയിത്വാ ച ഭൂതാനി ജഗത്യേകാര്ണവീകൃതേ । നാഗപര്യംകശയനേ ശേതേ ച പരമേശ്വരഃ
എല്ലാഭൂതങ്ങളെയും വിഴുങ്ങിയ ശേഷം, ലോകം ഒറ്റ സമുദ്രമായപ്പോൾ, പരമേശ്വരൻ ആനയുടെ കിടക്കയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു.
പ്രബുദ്ധശ്ച പുനഃ സൃഷ്ടിം കരോതി ബ്രഹ്മരൂപധൃക്
അവൻ ഉണർന്നപ്പോൾ, വീണ്ടും ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം ധരിച്ചു സൃഷ്ടി നടത്തുന്നു.
സൃഷ്ടിസ്ഥിത്യന്തകരണീം ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാത്മികാമ് । സ സംജ്ഞാം യാതി ഭഗവാനേക ഏവ ജനാര്ദനഃ
സൃഷ്ടി, നിലനിൽപ്പ്, സംഹാരം എന്നിവ ചെയ്യുന്നതിനാൽ, ഭഗവാൻ ജനാർദ്ദനനെയാണ് ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ശിവൻ എന്നിങ്ങനെ വിളിക്കുന്നത്.
സ്ത്രഷ്ടാ സൃജതി ചാത്മാനം വിഷ്ണുഃ പാല്യംച പാതി ച । ഉപസംഹ്രിയതേ ചാന്തേ സംഹര്താ ച സ്വയം പ്രഭുഃ
സ്വയം സ്രഷ്ടാവായി സ്വയം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; വിഷ്ണുവായി സംരക്ഷണം ചെയ്യുന്നു; അവസാനം എല്ലാം പിൻവലിച്ച്, സ്വയം സംഹാരവും നടത്തുന്നു.
പൃഥിവ്യാപസ്തഥാ തേജോ വായുരാകാശ ഏവ ച ।. സര്വോന്ദ്രിയാന്തഃ കരണം പുരുഷാഖ്യം ഹി യജ്ജഗത്
ഭൂമി, ജലം, അഗ്‌നി, വായു, ആകാശം, എല്ലായിന്ദ്രിയങ്ങളും അന്തഃകരണവും ചേർന്ന്, പുരുഷ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ലോകം ഇതിൽ നിന്നാണ് രൂപം കൊണ്ടത്.
സ ഏവ സര്വഭൂതാത്മാ വിശ്വരൂപോ യതോഽവ്യയഃ । സര്ഗാദികം തു തസ്യൈവ ഭൂതസ്ഥമുപകാരകമ്
അവനാണ് എല്ലാഭൂതങ്ങളുടെയും ആന്തരികാത്മാവ്, അക്ഷയം, വിശ്വസ്വരൂപൻ; സൃഷ്ടിയും മറ്റുള്ളതും അവനിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സ ഏവ സൃജ്യഃ സ ച സര്ഗകര്താ സ ഏവ പാത്യത്തി ച പാല്യതേ ച । ബ്രഹ്മാദ്യവസ്ഥാഭിരശേഷമൂര്തി ര്വിഷ്ണുര്വരിഷ്ഠോ വരദോ വരേണ്യഃ
അവനാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നവനും സൃഷ്ടികർത്താവും സംരക്ഷകനും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നവനും വിഴുങ്ങുന്നവനും; ബ്രഹ്മാദികളായ എല്ലാ രൂപങ്ങളുമുള്ള പരമോന്നതനായ, വരദനായ, ശ്രേഷ്ഠനായ വിഷ്ണുവാണ്.
ശ്രീമൈത്രേയ ഉവാച നിര്ഗുണസ്യാപ്രമേയസ്യ ശുദ്ധസ്യാപ്യമലാത്മനഃ । കഥം സര്ഗാദികര്തൃത്വം ബ്രഹ്മണോഽഭ്യുപഗമ്യതേ
ശ്രീമൈത്രേയൻ ചോദിച്ചു: ഗുണങ്ങളില്ലാത്തതും അളക്കാനാവാത്തതും ശുദ്ധവും കളങ്കരഹിതവുമായ ബ്രഹ്മാവിന് സൃഷ്ടി മുതലായ കാര്യങ്ങളിൽ കർത്തൃത്വം എങ്ങനെ ഏർപ്പെടുന്നു?
ശ്രീപരാശര ഉവാച ശക്തയഃ സര്വഭാവാനാമചിന്ത്യജ്ഞാനഗോചരാഃ । യതോഽതോ ബ്രഹ്മണസ്താസ്തു സര്ഗാദ്യാ ഭാവശക്തയഃ । ഭവന്തി തപതാം ശ്രേഷ്ഠ പാവകസ്യ യഥോഷ്ണതാ
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാഭാവങ്ങളുടെയും ശക്തികൾ മനസ്സുകൊണ്ടും ജ്ഞാനത്താലും ഗ്രഹിക്കാനാവാത്തവയാണ്. അതുപോലെ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടി മുതലായ ശക്തികളും അവനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, അഗ്നിയിൽ നിന്നു ചൂട് ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
തന്നിബോധ യഥാ സര്ഗേ ഭഗവാന്സമ്പ്രവര്ത്തതേ । നാരായണാഖ്യോ ഭഗവാന്ബ്രഹ്മ ലോകപിതാമഹഃ
സൃഷ്ടിയിൽ ഭഗവാൻ നാരായണൻ, ലോകപിതാമഹൻ, എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് ഇപ്പോൾ നീ കേൾക്കുക.
ഉപ്തന്നഃ പ്രോച്യതേ വിദ്വന്നിത്യമേവോപചാരതഃ
ജ്ഞാനിയേ, അവൻ എപ്പോഴും ജനിച്ചവനെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ അതു ഉപമയിലൂടെയാണ്.
നിജേന തസ്യ മാനേന ആയുര്വര്ഷശതം സ്മൃതമ് । തത്പരാഖ്യം തദര്ദ്ധ ച പരാര്ദ്ധമഭിധീയതേ
അവന്റെ സ്വന്തം മാനപ്രകാരം, ആയുസ്സ് നൂറുവർഷം എന്നാണ് പറയുന്നത്. അതാണ് പരാ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്; അതിന്റെ പാതി പരാർദ്ധം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.