ഏവം സംസ്തൂയമാനസ്തു പ്രണതൈരമരൈര്ഹരിഃ । പ്രസന്നദൃഷ്ടിര്ഭഗവാനിദമാഹ സ വിശ്വകൃത്
അങ്ങനെ നമസ്കരിച്ച ദേവന്മാർ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ലോകസ്രഷ്ടാവായ ഹരി, ദയാപൂർവ്വം നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
തേജസോ ഭവതാം ദേവാഃ കരിഷ്യാമ്യുപബൃ ഹണമ് । വദാമ്യഹം യത് ക്രിയതാം ഭവദ്ഭിസ്തദിദ സുരാഃ
ദേവന്മാരേ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ശക്തി പുനഃസ്ഥാപിക്കും; നിങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണെന്ന് പറയൂ.
ആനീയ സഹിതാ ദത്യൈഃ ക്ഷീരാബ്ധൌ സകലൌഷധീഃ । മന്ഥാനം മന്ദരം കൃത്വാ നേത്രം കൃത്വാ തു വാസുകിമ്
ദാനവന്മാരോടൊപ്പം എല്ലായിനം ഔഷധികളും കൂട്ടി ക്ഷീരസമുദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക; മന്ദരപർവ്വതം കുലുക്കുവാൻ ഉപയോഗിക്കുകയും, വാസുകിയെ കയറ്റിയാക്കുകയും ചെയ്യണം.
മഥ്യതാമഭൃതം ദേവാഃ സഹായേ മയ്യവസ്ഥിതേ । സാമപൂര്വ്വഞ്ച ദൈതേയാസ്തത്ര സാഹായ്യകര്മണി
എന്റെ സഹായത്തോടെ ദേവന്മാർ സമുദ്രം കുലുക്കട്ടെ; ദാനവന്മാർക്കും സമവായത്തോടെ ഈ സഹകരണപ്രവർത്തിയിൽ പങ്കാളികളാകണം.
സാമാന്യഫലഭോക്താരോ യൂയം വാച്യാ ഭവിഷ്യഥ മഥ്യമാനേ ച തത്രാബ്ധൌ യതൂ സമുത്പദ്യതേഽമൃതമ്
നിങ്ങൾക്ക് പൊതുവായ ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും എന്ന് പറയപ്പെടും; സമുദ്രം കുലുക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന അമൃതം—
തത്പാനാദ് ബലിനോ യൂയമമരാശ്വ ഭവിഷ്യഥ । തഥാ ചാഹം കരിഷ്യാമി യഥാ ത്രിദശാവിദ്രിഷഃ । ന പ്രാപ്സ്യന്ത്യമൃതം ദേവാഃ കേവലം ക്ലേശഭാഗിനഃ
അത് കുടിച്ചാൽ നിങ്ങൾ ദേവന്മാർ ശക്തരും അമരന്മാരും ആകും; ദേവന്മാർക്ക് മാത്രം അമൃതം ലഭിക്കുമെന്നതുപോലെ ഞാൻ ക്രമീകരിക്കും; മറ്റുള്ളവർക്ക് കഷ്ടപ്പാട് മാത്രമേ ലഭിക്കൂ.
ഇത്യുത്തവാ ദേവദേവേന സര്വ്വ ഏവ തതഃ സുരാഃ । സന്ധാനമസുരൈഃ കൃത്വാ യത്നവന്തോഽമൃതേഽഭവന്
ദേവദേവന്റെ ആ നിർദ്ദേശം കേട്ട ശേഷം, എല്ലാ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരുമായി കൂട്ടുകെട്ട് ഉണ്ടാക്കി, അമൃതം നേടാൻ ഒരുമിച്ച് പരിശ്രമിച്ചു.
നാനൌഷധീഃ സമാനീയ ദേവ-ദൈതേയദാനവാഃ । ക്ഷിപ്ത്വാ ക്ഷിരാബ്ധീപയസി ശരദഭ്രാമലത്വിഷി
വിവിധ ഔഷധികൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, ദേവന്മാരും ദൈത്യന്മാരും ദാനവന്മാരും അവയെ ശരദ്കാലത്തെ മേഘങ്ങളും വള്ളികളും പോലെ തിളങ്ങുന്ന ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ ഇടിച്ചു.
മന്ഥാനം മന്ദരം നേത്രം കൃത്വാ ച വാസുകിമ് । തതോ മഥിതുമാരബ്ധാ മൈത്രൈയ തരസാമൃതമ്
മന്ദരപർവതത്തെ കുഴയാക്കി, വാസുകിയെ കയറ്റയാക്കി, അവർ അമൃതം നേടാൻ ശക്തിയായി കുലുക്കാൻ തുടങ്ങി, മഹർഷേ.
വിബുധാഃ സഹിതാഃ സര്വ്വേ യതഃ പുച്ഛം തതഃകൃതാഃ । കൃഷ്ണേന വാസുകേര്ദൈത്യാഃ പൂര്വ്വകായേ നിവേശിതാഃ
എല്ലാ ദേവന്മാരും ചേർന്ന് വാസുകിയുടെ വാൽ പിടിച്ചു; കൃഷ്ണന്റെ ക്രമീകരണപ്രകാരം, ദൈത്യന്മാർ അവന്റെ തലയിൽ നിന്നു.
തേ തസ്യ ഫണനിഃ ശ്വാസ- വഹ്നിനാപഹതത്വിഷഃ । നിസ്തേജസോഽസുരാഃ സര്വേ ബഭുവുരമിതദ്യു തേ
വാസുകിയുടെ ഫണിയിൽ നിന്നുള്ള തീപൊള്ളുന്ന ശ്വാസം കൊണ്ടു, അന്നേദിവസം എല്ലാ അസുരന്മാരുടെയും ശക്തി ക്ഷയിച്ചു, അവർ തളർന്നു.
തേനൈവ മുഖനിഃശാസ-വായുനാസ്തബലാഹകൈഃ പുച്ഛപ്രദേശേ വര്ഷദ്ഭിസ്തഥാ ചാപ്യായിതാഃ സുരാഃ
വാസുകിയുടെ വായിൽ നിന്നുള്ള ശ്വാസവായു കൊണ്ട് കനത്ത മേഘങ്ങൾ വാൽ ഭാഗത്ത് രൂപപ്പെട്ടു, അവിടെ മഴപെയ്തു, അതിലൂടെ ദേവന്മാർക്ക് ഉല്ലാസം ലഭിച്ചു.
ക്ഷീരോദമധ്യേ ഭഗവാന് കൂര്മ്മരൂപോ സ്വയം ഹരിഃ । മന്ഥനാദ്രേ രധിഷ്ഠാനം ഭ്രമതോഽഭൂന്മഹാമുനേ
ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ നടുവിൽ, ഭഗവാൻ ഹരി താനെ കുര്മ്മരൂപത്തിൽ മാറി, കുലുക്കുന്ന പർവതത്തിന് അടിസ്ഥാനം ആയി, മഹാമുനിയേ.
രൂപേണാന്യേന ദേവാനാം മധ്യേ ചക്രഗദാധരഃ । ചകര്ഷ ഭോഗിരാജാനം ദൈത്യമധ്യേഽപരേണ ച
മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ ചക്രവും ഗദയും കൈവശം വച്ചുകൊണ്ട്, ഭോഗിരാജനെ വലിച്ചു; ദൈത്യന്മാരുടെ ഇടയിൽ മറ്റൊരു രൂപവും സ്വീകരിച്ചു.
ഉപര്യ്യക്രാന്തവാന് ശൈലം ബൃഹദൂരൂപേണ കേശവഃ । തഥാപരേണ മൈത്രയ യന്ന ദൃഷ്ടം സുരാസുരൈഃ
വലിയ രൂപത്തിൽ കേശവൻ പർവതത്തെ മുകളിൽ നിന്ന് പിന്താങ്ങി; മഹർഷേ, ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും കാണാനാകാത്ത മറ്റൊരു രൂപവും അവൻ എടുത്തു.
തേജസാ നാഗരാജാനം തഥാപ്യായിതവാന് ഹരിഃ । അന്യേന തേജസാ ദേവാന് ഉപബൃം ഹിതവാന് വിഭുഃ
തന്റെ ശക്തിയാൽ ഹരി നാഗരാജാവിനെ ഉജ്ജീവിപ്പിച്ചു; മറ്റൊരു ശക്തിയാൽ ദേവന്മാരെയും ശക്തിപ്പെടുത്തി.
മഥ്യമാനേ തതസ്തസ്മിന് ക്ഷീരാബ്ധൌ ദേവ-ദാനവൈഃ । ഹവിര്ധാമാഭവത് പൂര്വ്വ സുരഭിഃ സുരപൂജിതാ
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ക്ഷീരസമുദ്രം കുലുക്കുമ്പോൾ, ആദ്യം ഹവിർദായിനിയായ, ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന സുരഭി ഉദിച്ചു.
ജഗ്മുര്മ്മുദം തതോ ദേവാ ദാനവാശ്ച മഹാമുനേ । വ്യാക്ഷിപ്തചേതസശ്ചൈവ ബഭൂവുസ്തിമിതേക്ഷണാഃ
അതിനുശേഷം ദേവന്മാർ സന്തോഷിച്ചു, ദാനവന്മാരും അതുപോലെ, മഹാമുനിയേ; എന്നാൽ അവരുടെ മനസ്സുകൾ അശാന്തമായിരുന്നു, കണ്ണുകൾ ആശ്ചര്യത്തോടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
കിമേതദിതി സദ്ധാനാം ദിവി ചിന്തയതാം തതഃ । ബഭൂവ വാരുണോ ദേവീ മദാധൂര്ണിതലോചനാ
സ്വർഗത്തിൽ വിശുദ്ധഭക്തരായവർ 'ഇത് എന്താണ്?' എന്ന് ആലോചിച്ചപ്പോൾ, മദത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുറ്റുന്ന വാരുണി ദേവി അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
കൃതാവര്ത്താതൂ തതസ്തസ്മാത് ക്ഷീരോദാദൂ വാസയന് ജഗത് । ഗന്ധേന പാരിജാതോഽഭൂദൂ ദേവസ്ത്രീനന്ദസ്തരുഃ
അപ്പോൾ ക്ഷീരസമുദ്രം കുലുക്കിയതിന്റെ ഫലമായി, അതിന്റെ സുഗന്ധം ലോകമാകെ പരത്തിയ പാരിജാതം എന്ന ദിവ്യവൃക്ഷം ഉദിച്ചു.
രൂപൌദാര്യ്യഗുണോപേതസ്തതശ്ചാപ്സരസാം ഗണഃ । ക്ഷീരോദധേഃ സമുത്പന്നോ മൈത്രയ പരമാദ്ഭുതഃ
അനന്തസൗന്ദര്യവും ഉദാരതയും ഗുണങ്ങളുമുള്ള അത്ഭുതകരമായ അപ്സരസുകളുടെ സംഘം ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചു, മൈത്രേയ.
തതഃ ശീതാംശുരഭവജൂജഗൃഹേ ത്വം മഹേശ്വരഃ । ജഗൃഹുശ്ച വിഷം നാഗാഃ ക്ഷീരോദാജ്വ സമുത്ഥിതമ്
അതിനുശേഷം ചന്ദ്രൻ ഉദിച്ചു; മഹേശ്വരാ, നീ അതിനെ സ്വീകരിച്ചു; ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന വിഷം നാഗങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തു.
തതോ ധന്വന്തരിര്ദേവഃ ശ്വേതാമ്ബരധരസ്സ്വയമ് । വിഭ്രത്കമണ്ഡലും പുര്ണമമൃതസ്യ സമുത്ഥിതഃ
അതിനുശേഷം ധന്വന്തരി ദേവൻ, വെള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച്, നിറഞ്ഞ കമണ്ഡലും കൈവശം വച്ച്, അമൃതം കൈവശമാക്കി സ്വയം ഉദിച്ചു.
തതഃ സ്വസ്ഥമനസ്കാസ്തേ സര്വ്വേ ദൈതേയ-ദാനവാഃ । ബഭൂവുര്മ്മുദിതാഃ സര്വ്വേ മൈത്രേയ മുതിഭിഃ സഹ
അതിനുശേഷം എല്ലാ ദൈത്യന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും മനസ്സുകൾ ശാന്തമായി, അവർ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു, മൈത്രേയ.
തതഃ സ്ഫുരത്കാന്തിമതീ വികാസികമലേ സ്ഥിതാ । ശ്രീര്ദേവീ പയസസ്തസ്മാദുത്ഥിതാ ഭൃതപംകജാ
അപ്പോൾ പ്രകാശവും ഭംഗിയുമുള്ള ദേവി ശ്രീ, വിരിഞ്ഞ താമരപ്പൂവിൽ നില്ക്കുമ്പോൾ, താമരയുടെ താങ്ങോടെ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചു വന്നു.
താം തുഷ്ടു വുര്മ്മുദാ യുക്താഃ ശ്രീസൂക്തേനേ മഹര്ഷയഃ । വിശാവസുമുഖാസ്തസ്യാ ഗന്ധര്വാഃ പുരതോ ജഗുഃ
ആ ദേവിയെ മഹർഷിമാർ സന്തോഷത്തോടെ ശ്രീസൂക്തം പാടി സ്തുതിച്ചു; വിശാവസുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഗന്ധർവന്മാർ അവളുടെ മുന്നിൽ പാടിത്തുടങ്ങി.
ഘൃതാചീപ്രമുഖാ ബ്രഹ്മന് നനൃതുശ്ചാപ്സരോഗണാഃ । ഗങ്ഗാദ്യാഃ സരിതസ്തോയൈഃ സ്നാനാര്ഥമുപതസ്ഥിരേ
ഘൃതാചിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അപ്സരസുകൾ നൃത്തംചെയ്തു; ഗംഗയുടേത് തുടങ്ങി നദികൾ അവളെ കുളിപ്പിക്കാൻ വെള്ളം കൊണ്ടുവന്നു.
ദീഗൂഗജാ ഹേമപാത്രസ്ഥമ് ആദായ വിമലം ജലമ് । സ്നാപയാഞ്ചക്രിരേ ദേവീം സര്വ്വലോകാമമ്ലഹേശ്വരീമ്
ദിശകളുടെ രക്ഷകർ സ്വർണ്ണപാത്രങ്ങളിൽ ശുദ്ധജലം കൊണ്ടുവന്ന് എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും അധിപതിയായ ദേവിയെ കുളിപ്പിച്ചു.
ക്ഷീരോദോ രുപധൃക് തസ്യൈ മാലാമമ്ലാനപങ്കജാമ് । ദദൌ വിഭൂഷണാന്യങ്ഗ വിശ്വകര്മാ ചകാര ച
പാൽക്കടൽ രൂപം എടുത്ത് അവളെ കെടുകൂടാത്ത താമരമാല നൽകി; വിശ്വകർമ്മൻ അവളുടെ ശരീരത്തിന് അലങ്കാരങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി.
ദിവ്യമാല്യാമ്ബരധരാ സ്നാതാ ഭൂഷണഭൂഷിതാ । പശ്യതാം സര്വ്വദേവാനാം യയൌ വക്ഷഃസ്ഥലം ഹരേഃ
ദിവ്യമായ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, അലങ്കാരങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്, പൂമാല ചാർത്തി, സ്നാനം കഴിഞ്ഞ ശ്രീദേവി, എല്ലാ ദേവന്മാരും നോക്കുന്പോൾ ഹരിയുടെ നെഞ്ചിലേക്ക് നടന്നു.