ഏവ സംസ്തൂയമാനസ്തു ഭഗവാഞ്ഛരങ്വചക്രധൂക് । ജഗാമ ദര്ശനം തേഷാം മൈത്രേയ പരമേശ്വരഃ
മൈത്രേയാ, അങ്ങനെ ദേവന്മാർ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ശാരംഗം വില്ലും ചക്രവും കൈവശമുള്ള പരമേശ്വരൻ അവർക്കു മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷനായി.
തം ദൃഷ്ട്വാ തേ തദാ ദേവാഃ ശര്ങ്വചക്രഗദാധരമ് । അപൂര്വ്വരൂപസംസ്ഥാനം തേജസാം രാശിമൂര്ജ്ജിതമ്
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവനെ ശാരംഗം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ കൈവശമുള്ളതായും, അതുല്യമായ രൂപത്തിലും, പ്രകാശത്തിന്റെ ഒരു മഹാസമൂഹമായും കണ്ടു.
പ്രണമ്യ പ്രണതാഃ പൂര്വ്വം സംക്ഷോഭസ്തിമിതേക്ഷണാഃ । തുഷ്ടുവുഃ പുണ്ഡരീകാക്ഷം പിതാമഹപുരോഗമാഃ
ആദ്യം നമസ്കരിച്ച്, ഭയഭക്തിയോടെ വീർപ്പുമുട്ടിയ കണ്ണുകളോടെ, പിതാമഹൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ദേവന്മാർ കമലനയനനെ സ്തുതിച്ചു.
നമോ നമോഽവിശേഷസ്ത്വം ത്വം ബ്രഹ്മാ ത്വം പിനാകധൃക് । ഇന്ദ്രസ്ത്വമഗ്രിഃ പവനോ വരുണഃ സവിതാ യമഃ
നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, വ്യത്യാസമില്ലാത്തവനേ, നീ ബ്രഹ്മാവും, പിനാകം വഹിക്കുന്നവനും, ഇന്ദ്രനും, അഗ്നിയും, വായുവും, വരുണനും, സൂര്യനും, യമനും ആകുന്നു.
വസവോ മരുതഃ സാധ്യാ വിശ്വേ ദേവഗണാ ഭവാന് । യോഽയം തവാഗതോ ദേവ സമീപം ദേവതാഗണഃ
നീ വസുക്കളും, മരുതുകളും, സാദ്ധ്യന്മാരും, എല്ലാ ദേവതകളും തന്നെയാണ്. ദേവതകളുടെ ഈ കൂട്ടം ദേവാ, നിന്റെ അടുക്കലാണ് എത്തിയിരിക്കുന്നത്.
സ ത്വമേവ ജഗത്സ്ത്രഷ്ടാ യതഃ സര്വ്വഗതോ ഭവാന് । ത്വം യജ്ഞസ്ത്വം വഷടൂകാരസ്ത്വമോങ്കരഃ പ്രജാപതിഃ
നീ മാത്രമാണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നവൻ. നീ യജ്ഞവും, വഷട് എന്ന ശബ്ദവും, ഓംകാരവും, പ്രജാപതിയും ആകുന്നു.
വേദ്യാവേദ്യഞ്ച സര്വ്വാത്മംസ്ത്വന്മയഞ്ചാഖിലം ജഗത് । ത്വാമത്ര ശരണാം വിഷ്ണോ പ്രയാതാ ദൈത്യനിര്ജ്ജിതാഃ
നീ അറിയുന്നവനും അറിയപ്പെടുന്നവനും, എല്ലാറ്റിന്റെയും ആത്മാവും ആകുന്നു; ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിന്നാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ദാനവന്മാർക്കു കീഴടങ്ങിയ ഞങ്ങൾ, വിശ്ണുവേ, നിന്റെ അടുക്കൽ ആശ്രയം തേടിയെത്തിയിരിക്കുന്നു.
വയം പ്രസീദ സര്വാത്മംസ്തേജസ്യാപ്യായയസ്വ നഃ । താവദര്ത്തിസ്തഥാ വാഞ്ഛാ താവന്മോഹസ്തഥാസുഖമ്
എല്ലാവിന്റെയും ആത്മാവായ ദേവാ, ഞങ്ങളോടു ദയചെയ്യണം; നിന്റെ ശക്തിയാൽ ഞങ്ങളുടെ ശക്തി പുനരുദ്ധരിക്കണം. നിന്റെ അഭയം പ്രാപിക്കുന്നതുവരെ ഞങ്ങളുടെ ദു:ഖവും ആഗ്രഹവും മോഹവും ദു:ഖവും മാത്രം നിലനിൽക്കട്ടെ.
യാവന്നായാതി ശരണം ത്വാമശേഷാഘനാശനമ് । ത്വം പ്രസാദം പ്രസന്നാത്മന് പ്രപന്നാനാം കുരുഷ്വ നഃ
എല്ലാ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, ഞങ്ങൾ നിന്റെ അഭയം പ്രാപിക്കുന്നതുവരെ, ദയാനിധിയായ ദേവാ, നമുക്ക് അഭയം തേടിയവരോടു ദയ കാണിക്കണം.
തേജസാം നാഥ സര്വേഷാം സ്വശത്ത്യാപ്യായനം കുരു
എല്ലാ പ്രകാശത്തിന്റെയും നാഥാ, നിന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ എല്ലാവരുടെയും ശക്തി പുനരുദ്ധരിക്കണം.
ഏവം സംസ്തൂയമാനസ്തു പ്രണതൈരമരൈര്ഹരിഃ । പ്രസന്നദൃഷ്ടിര്ഭഗവാനിദമാഹ സ വിശ്വകൃത്
അങ്ങനെ നമസ്കരിച്ച ദേവന്മാർ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ലോകസ്രഷ്ടാവായ ഹരി, ദയാപൂർവ്വം നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
തേജസോ ഭവതാം ദേവാഃ കരിഷ്യാമ്യുപബൃ ഹണമ് । വദാമ്യഹം യത് ക്രിയതാം ഭവദ്ഭിസ്തദിദ സുരാഃ
ദേവന്മാരേ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ശക്തി പുനഃസ്ഥാപിക്കും; നിങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണെന്ന് പറയൂ.
ആനീയ സഹിതാ ദത്യൈഃ ക്ഷീരാബ്ധൌ സകലൌഷധീഃ । മന്ഥാനം മന്ദരം കൃത്വാ നേത്രം കൃത്വാ തു വാസുകിമ്
ദാനവന്മാരോടൊപ്പം എല്ലായിനം ഔഷധികളും കൂട്ടി ക്ഷീരസമുദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക; മന്ദരപർവ്വതം കുലുക്കുവാൻ ഉപയോഗിക്കുകയും, വാസുകിയെ കയറ്റിയാക്കുകയും ചെയ്യണം.
മഥ്യതാമഭൃതം ദേവാഃ സഹായേ മയ്യവസ്ഥിതേ । സാമപൂര്വ്വഞ്ച ദൈതേയാസ്തത്ര സാഹായ്യകര്മണി
എന്റെ സഹായത്തോടെ ദേവന്മാർ സമുദ്രം കുലുക്കട്ടെ; ദാനവന്മാർക്കും സമവായത്തോടെ ഈ സഹകരണപ്രവർത്തിയിൽ പങ്കാളികളാകണം.
സാമാന്യഫലഭോക്താരോ യൂയം വാച്യാ ഭവിഷ്യഥ മഥ്യമാനേ ച തത്രാബ്ധൌ യതൂ സമുത്പദ്യതേഽമൃതമ്
നിങ്ങൾക്ക് പൊതുവായ ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും എന്ന് പറയപ്പെടും; സമുദ്രം കുലുക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന അമൃതം—
തത്പാനാദ് ബലിനോ യൂയമമരാശ്വ ഭവിഷ്യഥ । തഥാ ചാഹം കരിഷ്യാമി യഥാ ത്രിദശാവിദ്രിഷഃ । ന പ്രാപ്സ്യന്ത്യമൃതം ദേവാഃ കേവലം ക്ലേശഭാഗിനഃ
അത് കുടിച്ചാൽ നിങ്ങൾ ദേവന്മാർ ശക്തരും അമരന്മാരും ആകും; ദേവന്മാർക്ക് മാത്രം അമൃതം ലഭിക്കുമെന്നതുപോലെ ഞാൻ ക്രമീകരിക്കും; മറ്റുള്ളവർക്ക് കഷ്ടപ്പാട് മാത്രമേ ലഭിക്കൂ.
ഇത്യുത്തവാ ദേവദേവേന സര്വ്വ ഏവ തതഃ സുരാഃ । സന്ധാനമസുരൈഃ കൃത്വാ യത്നവന്തോഽമൃതേഽഭവന്
ദേവദേവന്റെ ആ നിർദ്ദേശം കേട്ട ശേഷം, എല്ലാ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരുമായി കൂട്ടുകെട്ട് ഉണ്ടാക്കി, അമൃതം നേടാൻ ഒരുമിച്ച് പരിശ്രമിച്ചു.
നാനൌഷധീഃ സമാനീയ ദേവ-ദൈതേയദാനവാഃ । ക്ഷിപ്ത്വാ ക്ഷിരാബ്ധീപയസി ശരദഭ്രാമലത്വിഷി
വിവിധ ഔഷധികൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, ദേവന്മാരും ദൈത്യന്മാരും ദാനവന്മാരും അവയെ ശരദ്കാലത്തെ മേഘങ്ങളും വള്ളികളും പോലെ തിളങ്ങുന്ന ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ ഇടിച്ചു.
മന്ഥാനം മന്ദരം നേത്രം കൃത്വാ ച വാസുകിമ് । തതോ മഥിതുമാരബ്ധാ മൈത്രൈയ തരസാമൃതമ്
മന്ദരപർവതത്തെ കുഴയാക്കി, വാസുകിയെ കയറ്റയാക്കി, അവർ അമൃതം നേടാൻ ശക്തിയായി കുലുക്കാൻ തുടങ്ങി, മഹർഷേ.
വിബുധാഃ സഹിതാഃ സര്വ്വേ യതഃ പുച്ഛം തതഃകൃതാഃ । കൃഷ്ണേന വാസുകേര്ദൈത്യാഃ പൂര്വ്വകായേ നിവേശിതാഃ
എല്ലാ ദേവന്മാരും ചേർന്ന് വാസുകിയുടെ വാൽ പിടിച്ചു; കൃഷ്ണന്റെ ക്രമീകരണപ്രകാരം, ദൈത്യന്മാർ അവന്റെ തലയിൽ നിന്നു.
തേ തസ്യ ഫണനിഃ ശ്വാസ- വഹ്നിനാപഹതത്വിഷഃ । നിസ്തേജസോഽസുരാഃ സര്വേ ബഭുവുരമിതദ്യു തേ
വാസുകിയുടെ ഫണിയിൽ നിന്നുള്ള തീപൊള്ളുന്ന ശ്വാസം കൊണ്ടു, അന്നേദിവസം എല്ലാ അസുരന്മാരുടെയും ശക്തി ക്ഷയിച്ചു, അവർ തളർന്നു.
തേനൈവ മുഖനിഃശാസ-വായുനാസ്തബലാഹകൈഃ പുച്ഛപ്രദേശേ വര്ഷദ്ഭിസ്തഥാ ചാപ്യായിതാഃ സുരാഃ
വാസുകിയുടെ വായിൽ നിന്നുള്ള ശ്വാസവായു കൊണ്ട് കനത്ത മേഘങ്ങൾ വാൽ ഭാഗത്ത് രൂപപ്പെട്ടു, അവിടെ മഴപെയ്തു, അതിലൂടെ ദേവന്മാർക്ക് ഉല്ലാസം ലഭിച്ചു.
ക്ഷീരോദമധ്യേ ഭഗവാന് കൂര്മ്മരൂപോ സ്വയം ഹരിഃ । മന്ഥനാദ്രേ രധിഷ്ഠാനം ഭ്രമതോഽഭൂന്മഹാമുനേ
ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ നടുവിൽ, ഭഗവാൻ ഹരി താനെ കുര്മ്മരൂപത്തിൽ മാറി, കുലുക്കുന്ന പർവതത്തിന് അടിസ്ഥാനം ആയി, മഹാമുനിയേ.
രൂപേണാന്യേന ദേവാനാം മധ്യേ ചക്രഗദാധരഃ । ചകര്ഷ ഭോഗിരാജാനം ദൈത്യമധ്യേഽപരേണ ച
മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ ചക്രവും ഗദയും കൈവശം വച്ചുകൊണ്ട്, ഭോഗിരാജനെ വലിച്ചു; ദൈത്യന്മാരുടെ ഇടയിൽ മറ്റൊരു രൂപവും സ്വീകരിച്ചു.
ഉപര്യ്യക്രാന്തവാന് ശൈലം ബൃഹദൂരൂപേണ കേശവഃ । തഥാപരേണ മൈത്രയ യന്ന ദൃഷ്ടം സുരാസുരൈഃ
വലിയ രൂപത്തിൽ കേശവൻ പർവതത്തെ മുകളിൽ നിന്ന് പിന്താങ്ങി; മഹർഷേ, ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും കാണാനാകാത്ത മറ്റൊരു രൂപവും അവൻ എടുത്തു.
തേജസാ നാഗരാജാനം തഥാപ്യായിതവാന് ഹരിഃ । അന്യേന തേജസാ ദേവാന് ഉപബൃം ഹിതവാന് വിഭുഃ
തന്റെ ശക്തിയാൽ ഹരി നാഗരാജാവിനെ ഉജ്ജീവിപ്പിച്ചു; മറ്റൊരു ശക്തിയാൽ ദേവന്മാരെയും ശക്തിപ്പെടുത്തി.
മഥ്യമാനേ തതസ്തസ്മിന് ക്ഷീരാബ്ധൌ ദേവ-ദാനവൈഃ । ഹവിര്ധാമാഭവത് പൂര്വ്വ സുരഭിഃ സുരപൂജിതാ
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ക്ഷീരസമുദ്രം കുലുക്കുമ്പോൾ, ആദ്യം ഹവിർദായിനിയായ, ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന സുരഭി ഉദിച്ചു.
ജഗ്മുര്മ്മുദം തതോ ദേവാ ദാനവാശ്ച മഹാമുനേ । വ്യാക്ഷിപ്തചേതസശ്ചൈവ ബഭൂവുസ്തിമിതേക്ഷണാഃ
അതിനുശേഷം ദേവന്മാർ സന്തോഷിച്ചു, ദാനവന്മാരും അതുപോലെ, മഹാമുനിയേ; എന്നാൽ അവരുടെ മനസ്സുകൾ അശാന്തമായിരുന്നു, കണ്ണുകൾ ആശ്ചര്യത്തോടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
കിമേതദിതി സദ്ധാനാം ദിവി ചിന്തയതാം തതഃ । ബഭൂവ വാരുണോ ദേവീ മദാധൂര്ണിതലോചനാ
സ്വർഗത്തിൽ വിശുദ്ധഭക്തരായവർ 'ഇത് എന്താണ്?' എന്ന് ആലോചിച്ചപ്പോൾ, മദത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുറ്റുന്ന വാരുണി ദേവി അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
കൃതാവര്ത്താതൂ തതസ്തസ്മാത് ക്ഷീരോദാദൂ വാസയന് ജഗത് । ഗന്ധേന പാരിജാതോഽഭൂദൂ ദേവസ്ത്രീനന്ദസ്തരുഃ
അപ്പോൾ ക്ഷീരസമുദ്രം കുലുക്കിയതിന്റെ ഫലമായി, അതിന്റെ സുഗന്ധം ലോകമാകെ പരത്തിയ പാരിജാതം എന്ന ദിവ്യവൃക്ഷം ഉദിച്ചു.