മാം മന്യതേഽന്യൈഃ സദൃശം ന്യൂനം ശക്ര ഭവാന് ദ്രിജൈഃ । അതോഽവമാനമസ്മാകം മാനിനാ ഭവതാ കൃതമ്
'ശക്ര, നീ എന്നെ മറ്റ് ബ്രാഹ്മണന്മാരോടോ അതിലധികം താഴ്ന്നവനെന്നോ കരുതുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് നീ അഹങ്കാരത്തിൽ എന്നെ അവഗണിച്ചത്.'
മദ്ദത്താ ഭവതാ യസ്മാത് ക്ഷിപ്താ മാലാ മഹീതലേ । തസ്മാത് പ്രനഷ്ടലക്ഷ്മീകം ത്രൈലോക്യം തേ ഭവതിഷ്യതി
'ഞാൻ തന്ന മാല നീ ഭൂമിയിൽ ഇട്ട് കളഞ്ഞതുകൊണ്ട്, മൂന്നു ലോകങ്ങളും നിന്നിൽ നിന്ന് ഐശ്വര്യം നഷ്ടപ്പെടും.'
യസ്യ സഞ്ജാതകോപസ്യ ഭയമേതി ചരാചരമ് । തം ത്വം മാമതിഗര്വേണാ ദേവരാജാവമന്യസേ
'എന്റെ കോപം ഉണരുമ്പോൾ സകല ചരാചരങ്ങളും ഭയപ്പെടുന്നു. അത്തരം എന്നെ നീ അത്യഹങ്കാരത്തിൽ അവഗണിച്ചു, ദേവരാജാവേ.'
മഹേന്ദ്രോ വാരണസ്കന്ധാദവതീര്യ്യ ത്വരാന്വിതഃ । പ്രസാദയാമാസ തദാ ദുര്വാസസമകല്മഷമ്
അപ്പോൾ മഹേന്ദ്രൻ എയരാവതത്തിന്റെ പിൻഭാഗത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി, പാപരഹിതനായ ദുർവാസനെ ശമിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
പ്രസാദ്യാമാനഃ സ തദാ പ്രണിപാതപുരഃ സരമ് । പ്രത്യുവാച സഹസ്രാക്ഷം ദുര്വ്വാസാ മുനിസത്തമഃ
ഇന്ദ്രൻ വിനയപൂർവ്വം ദുർവാസനെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, മഹർഷി ദുർവാസൻ ആയിരം കണ്ണുള്ളവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
നാഹം കൃപാലുഹ്ടദയോ ന ച മാം ഭജതേ ക്ഷമാ । അന്യേ തേ മുനയഃ ശക്ര ദുര്വ്വാസസമവേഹി മാമ്
'എനിക്ക് കരുണയോ സാന്ത്വനമോ ഇല്ല, ക്ഷമ എന്നിൽ വസിക്കുന്നതുമില്ല. ശക്ര, നീ എന്നെ മറ്റു മുനിമാരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനായ ദുർവാസനെന്ന് അറിയണം.'
ഗൌതമാദിബിരന്യസ്ത്വം ഗര്വ്വമാപാദിതോ മുധാ । അക്ഷാന്തിസാരസര്വസ്വം ദുര്വാസസമവേഹി മാമ്
'ഗൗതമാദി മുനിമാരാൽ നീ അനാവശ്യമായി അഹങ്കാരമുണ്ടാക്കി. ദുർവാസൻ എന്നെ ക്ഷമയില്ലായ്മയുടെ സ്വരൂപം എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.'
വസിഷ്ഠാദ്യദൈയാസാരൈഃ സ്തോത്രം കുര്വ്വദ്ഭിരുജ്വകൈഃ । ഗര്വ്വ ഗതോഽസി യേനൈവം മാമപ്യദ്യാവമന്യസേ
'വസിഷ്ഠാദി സാന്ത്വനമുള്ള മുനിമാർ നിന്നെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് നീ അഹങ്കാരിയായതും, ഇപ്പോൾ എന്നെയും അവഗണിക്കുന്നതും.'
ജ്വലജ്ജടാകലാപസ്യ ഭൃകുടീകുടിലം മുഖമ । നിരീക്ഷ്യ കസ്ത്രിഭുവനേ മമ യോ ന ഗതോ ഭയമ്
'എന്റെ ജ്വലിക്കുന്ന ജടകളും ചുരുണ്ട കന്യകകളും കാണുമ്പോൾ, ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഭയം അനുഭവിക്കാത്തവൻ ആരാണ്?'
നാഹം ക്ഷമിഷ്യേ ബഹുനാ കിമുക്തന ശതക്രതോ । വിड़മ്ബനാമിമാം ഭൂയഃ കരോഷ്യനുനയാത്മികാമ്
'നീ വീണ്ടും വണങ്ങിയും അപേക്ഷിച്ചും എന്നെ ശമിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല, ശതക്രതോ. കൂടുതൽ പറയേണ്ടതില്ല, ഞാൻ ക്ഷമിക്കില്ല.'
ഇത്യുത്തവാ പ്രയയൌ വിപ്രോ ദേവരാജോഽപി തം പുനഃ । ആരുഹ്മ രാവതം ബ്രഹ്മന് പ്രയയാവമരാവതീമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദുർവാസൻ പോയി. ദേവരാജാവും വീണ്ടും എയരാവതത്തിൽ കയറി, അമരാവതിയിലേക്കു മടങ്ങി.
തതഃ പ്രഭൃതി നിഃശ്രീകം സശക്ര ഭുവനത്രയമ് । മൈത്രൈയാസീദപധ്വസ്തം സംക്ഷീണൌഷധിവീരുധമ്
അത് മുതൽ, മൈത്രേയ, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം മൂന്നു ലോകങ്ങൾ ഐശ്വര്യരഹിതമായി. ഔഷധികളും ചെടികളും ഉണങ്ങി നശിച്ചു.
ന യജ്ഞാഃ സംപ്രവര്ത്തന്തേ ന തപസ്യന്തി താപസാഃ । ന ച ദാനാദിധര്മഷു മനശ്ചക്രേ തദാ ജനഃ
അന്നേരത്ത് യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തപ്പെടുന്നില്ലായിരുന്നു, വാനപ്രസ്ഥന്മാർ തപസ്സു ചെയ്യുന്നതുമില്ലായിരുന്നു, ജനങ്ങൾ ദാനം പോലുള്ള ധർമ്മങ്ങളിൽ മനസ്സിടുകയും ചെയ്തില്ല.
നിസത്ത്വാ സകലാ ലോകാ ലോഭാദ്യു പഹതേന്ദിരിയാഃ । സ്വല്പേഽപി ഹി ബഭൂവുസ്തേ സാഭിലാഷാ ദ്രിജോത്തമ
എല്ലാ ലോകങ്ങളും ജീവശക്തി ഇല്ലാതെ, ലാഭം മുതലായ ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കീഴടക്കപ്പെട്ടവരായിരുന്നു; ചെറിയ കാര്യങ്ങൾക്കു പോലും ആഗ്രഹത്തോടെ അവർ പെരുമാറി, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
യതഃ സത്ത്വം തതോ ലക്ഷ്മീഃ സത്ത്വം ഭൂത്യനുസാരി ച । നിഃശ്രീകാണാം കുതഃ സത്വം വിനാ തേന ഗുണാഃ കുതഃ
എവിടെയാണു ജീവശക്തി, അവിടെയാണു ഐശ്വര്യം; ഐശ്വര്യം ജീവശക്തിയെ പിന്തുടരുന്നു. ഐശ്വര്യമില്ലാത്തവർക്ക് ജീവശക്തി എങ്ങനെയുണ്ടാകും? അതില്ലെങ്കിൽ ഗുണങ്ങൾ എവിടെ നിന്നു വരും?
ബലശൌര്യ്യാദ്യഭാവശ്ച പുരുഷാണാം ഗുണൌര്വ്വിനാ । ലങ്വനീയഃ സമസ്തസ്യ ബലശൌര്യ്യ വിവര്ജിതഃ
ശക്തിയും വീരതയും പോലുള്ള ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത പുരുഷന്മാർ അവഹേളിക്കപ്പെടുന്നു; ശക്തിയും വീരതയും ഇല്ലാത്തവനെ എല്ലാവരും നിരസിക്കുന്നു.
ഭവത്യപധ്വസ്തമതിര്ലങൂഘിതഃ പ്രഥിതഃ പുമാന് ഏവമത്യന്തനിഃശ്രീകേ ത്രൈലോക്യേ സത്ത്വവര്ജ്ജിതേ
ബുദ്ധി നഷ്ടപ്പെട്ട്, അപമാനിതനും അപകീർത്തിയുള്ളവനുമായി ഒരാൾ മാറുന്നു, ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഐശ്വര്യവും ജീവശക്തിയും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ.
ദേവാന് പ്രതി ബലോദ്യോഗം ചക്രു ര്ദൈതേയദാനവാഃ । ലോഭാഭിഭൂതാ നിശ്രീകാ ദൈത്യാഃ സത്ത്വവിവര്ജിതാഃ
ലാഭം കൊണ്ട് അടിമപ്പെട്ട്, ഐശ്വര്യവും ജീവശക്തിയും ഇല്ലാതെ, ദൈത്യരും ദാനവരും ദേവന്മാരെതിരേ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി.
ശ്രിയാ വിഹീനൈര്നിഃ സത്ത്വൈര്ദേവൈശ്ചക്രു സ്തതോ രണമ് । വിജിതാസ്ത്രിദശാ ദൈത്യ രിന്ദ്രാദ്യാഃ ശരണാം യയുഃ
ഐശ്വര്യവും ജീവശക്തിയും നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ അപ്പോൾ യുദ്ധം ചെയ്തു; ദൈത്യന്മാർ ദേവന്മാരെ ജയിച്ചു, ഇന്ദ്രനും മറ്റുള്ളവരും അഭയം തേടി.
പിതാമഹം മഹാഭാഗം ഹുതാശനപുരോഗമാഃ । യഥാവത് കഥിതേ ദേവൈര്ബ്ര ഹ്മാ പ്രാഹ തതഃ സുരാന്
അഗ്നിയെ മുൻനിർത്തി ദേവന്മാർ മഹാഭാഗനായ പിതാമഹനെ സമീപിച്ചു, എല്ലാം യഥാവിധി പറഞ്ഞു; പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
പരാപരേശം ശരണാം ബ്രജധ്വമസുരാര്ദ്ദനമ് । ഉത്പത്തിസ്ഥിതിനാശാനാമഹേതും ഹേതുമീശ്വരമ്
ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ ലോകങ്ങൾക്ക് അഭയമായ, അസുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നവനായ, സൃഷ്ടി, നില, നാശം എന്നിവയുടെ കാരണം, ആധിപത്യം ഉള്ളവനായ പ്രഭുവിനെ സമീപിക്കുക.
പ്രജാപതിപതിം വിഷ്ണുമനന്തമപരാജിതമ് । പ്രധാനപുംസോരജയോഃ കാരണം കാര്യ്യ ഭൂതയോഃ
പ്രജാപതികളുടെ പ്രഭുവായ, അനന്തനും ജയിക്കാനാകാത്തവനുമായ വിഷ്ണുവിനെ സമീപിക്കുക; അവൻ പ്രധാനവും പുരുഷനും, കാരണവും ഫലവും ആകുന്നവനാണ്.
പ്രണതാര്ത്തിഹരം വിഷ്ണും സ വഃ ശ്ര യോ വിധാസ്യതി । ഏവഭുതവാ സുരാന് സര്വ്വാന് ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ । ക്ഷീരോദസ്യോത്തരേ തീരം തൈരേവ സഹിതോ യയൌ
ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്ന വിഷ്ണു നിങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം നൽകും; ഇങ്ങനെ ലോകങ്ങളുടെ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടൊപ്പം ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കേ കരയിൽ എത്തി.
സ ഗത്വാ ത്രിദശഃ സര്വ്വൈഃ സമവേതഃ പിതാമഹഃ । തുഷ്ടാവ വാഗുഭിരിഷ്ടാഭിഃ പരാപരപതിം ഹരിമ്
അവിടെ എല്ലാ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് പിതാമഹൻ, ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് പരാപരനായ ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു.
നമാമ സര്വ്വ സര്വ്വശമനന്തമജമവ്യയമ് । ലോകധാമധരാധാരമപ്രകാശമഭദിനമ്
എല്ലാവിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനെയും, സമാധാനത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായവനെയും, അനന്തനും അജനും അക്ഷരനുമായവനെയും, ലോകങ്ങളുടെ ആധാരമായവനെയും, ഭൂമിയുടെ അടിസ്ഥാനമായവനെയും, അപ്രകാശനെയും, അഖണ്ഡനെയും നമസ്കരിക്കുന്നു.
നാരായണമണീയാംസമശേഷാണാനണീയസാമ് । സമസ്താനാം ഗരിഷ്ഠം യദൂ ഭൂരാദീനാം ഗരീയസാമ്
എല്ലാ സൂക്ഷ്മങ്ങളിലുമുള്ള ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മനായി, എല്ലാ മഹത്തായവരിലും മഹത്തായവനായി, ഭൂമിയെയും മറ്റെല്ലാവരെയുംക്കാളും മഹത്തായ നാരായണനെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
യത്ര സര്വ്വ യതഃ സര്വ്വമുത്പന്നം സതുപുരഃസരമ് । സര്വ്വഭൂതശ്ച യോ ദേവഃ പരാണാമപി യഃ പരഃ
എല്ലാം അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, എല്ലാം അവനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്, അവൻ സകലഭൂതങ്ങളിൽ പ്രധാനം, ദേവന്മാരുടെ ദേവനും, പരമോന്നതരിലും അതീതനും ആകുന്നു.
പരഃ പരസ്മാത് പുരുഷാത് പരമാത്മസ്വരൂപധൃക് । യോഗിഭിശ്ചിന്ത്യതേ യോഽസൌ മുക്തിഹേതുര്മ്മുക്ഷുഭിഃ
പരമപുരുഷനെയും അതിലുമപ്പുറം, പരമാത്മാവിന്റെ സ്വരൂപം ധരിക്കുന്നവനായി, യോഗികൾ ധ്യാനിക്കുന്നവനായി, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു മോക്ഷത്തിന്റെ കാരണമായവനായവനാണ്.
സത്താദയോ ന സന്തീശേ യത്ര ച പ്രാകൃതാ ഗുണാഃ । സ ശുദ്ധഃ സര്വ്വശുദ്ധ ഭ്യഃ പുമാനാദ്യഃ പ്രസീദതു
സ്ഥിതിപ്രഭൃതിയായ പ്രകൃതിഗുണങ്ങൾ അവനിൽ ഇല്ല; അവൻ ശുദ്ധനും, സകലശുദ്ധന്മാരിലും ശ്രേഷ്ഠനും, ആദിപുരുഷനുമാണ്; അവൻ ഞങ്ങളോട് ദയചെയ്യട്ടെ.
കലാ - കാഷ്ഠാ-നിമേഷാദികാലസൂത്രസ്യ ഗോചരേ । യസ്യ ശക്തിര്ന ശുദ്ധസ്യ പ്രസീദതു സ നോ ഹരിഃ
കല, കഷ്ട, നിമിഷം മുതലായ കാലപരിമിതികൾക്ക് വിധേയമല്ലാത്ത ശക്തിയുള്ള, ശുദ്ധനായ ഹരിയാണ് ഞങ്ങളോട് ദയചെയ്യട്ടെ.