ഇച്ഛാ ശ്രീര്ഭഗവാന്കാമോ യജ്ഞോഽസൌ ദക്ഷിണാ ത്വിയമ് । ആജ്യാഹുതിരസൌ ദേവീ പുരോഡാശോ ജനാര്ദനഃ ॥ ൧,൮.
ഇച്ഛ ശ്രീയാണ്, ഭഗവാന് ആഗ്രഹം; യജ്ഞം അവന്, ദക്ഷിണ അവളാണ്; നെയ്യ് അര്പ്പിക്കുന്നത് ദേവിയാണ്, പുരോഡാശ് ജനാര്ദനനാണ്.
പത്നീശാലാ മുനേ ലക്ഷ്മീഃ പ്രാഗ്വംശൌ മധുസൂദനഃ । ചിതിര്ലക്ഷ്മീര്ഹരിര്യൂപ ഇധ്മാ ശ്രീര്ഭഗവാന്കുശഃ ॥ ൧,൮.
മുനിവരേ, ഭാര്യയുടെ വീടാണ് ലക്ഷ്മി; കിഴക്കേ വംശം മധുസൂദനന്; ചിതിലക്ഷ്മി, ഹരി യൂപം; ഇന്ധനം ശ്രീ, ഭഗവാന് കുശം.
സാമാസ്വരൂപീ ഭഗവാനുദ്ഗീതിഃ കമലാലയാ । സ്വാഹാ ലക്ഷ്മീര്ജഗന്നാഥോ വാസുദേവോ ഹുതാ ശനഃ ॥ ൧,൮.
ഭഗവാന് സാമവേദത്തിന്റെ രൂപമാണ്, ഉച്ചാരണം കമലാലയയാണ്; സ്വാഹ ലക്ഷ്മിയാണ്, ലോകനാഥന് വാസുദേവന്, ഹുതം അര്പ്പണം.
ശങ്കരോ ഭഗവാഞ്ഛൌരിര്ഗൌരീലക്ഷ്മീര്ദ്വിജോത്തമ । മൈത്രേയ കേശവഃ സൂര്യസ്തത്പ്രഭാ കമലാലയാ ॥ ൧,൮.
ശങ്കരന് ഭഗവാനാണ്, ശൗരി ഗൗരീലക്ഷ്മിയാണ്, മഹാനുഭാവനേ; മൈത്രേയ, കേശവന് സൂര്യനാണ്, അവന്റെ പ്രകാശം കമലാലയയാണ്.
വിഷ്ണുഃ പിതൃഗണഃ പദ്മാ സ്വധാ ശാശ്വതപുഷ്ടിദാ । ദ്യൌഃ ശ്രീഃ സര്വാത്മകോ വിഷ്ണുരവകാശോതിവിസ്തരഃ ॥ ൧,൮.
വിഷ്ണു പിതൃഗണമാണ്, പദ്മാ സ്വധയാണ്, ശാശ്വതപോഷിണി; ദ്യൗ ശ്രീ, സര്വ്വാത്മാവായ വിഷ്ണു അത്യന്തം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശശാങ്കഃ ശ്രീധരഃ കാന്തിഃ ശ്രീസ്തഥൈവാനപായിനീ । ധൃതിര്ലക്ഷ്മീര്ജഗച്ചേഷ്ടാ വായുഃ സര്വത്രഗോ ഹരിഃ ॥ ൧,൮.
ചന്ദ്രന് ശ്രീധരന്, കാന്തി ശ്രീയും അകറ്റം ഇല്ലാത്തതും; ധൈര്യം ലക്ഷ്മി, ലോകത്തിലെ പ്രവര്ത്തനം വായു, ഹരി എല്ലായിടത്തും ഉണ്ട്.
ജലധിര്ദ്വിജഗോവിന്ദസ്തദ്വേലാ ശ്രീര്മഹാമുനേ । ലക്ഷ്മീസ്വരൂപമിന്ദ്രാണീ ദേവേന്ദ്രോ മധുസൂദനഃ ॥ ൧,൮.
മഹാമുനിവരേ, സമുദ്രം ദ്വിജനാണ്, ആ കരയാണ് ഗോവിന്ദൻ, ലക്ഷ്മിയാണ് ആ രൂപം, ഇന്ദ്രാണിയാണ് ദേവി, മധുസൂദനൻ ദേവതകളുടെ നാഥനാണ്.
യമശ്ചക്രധരഃ സാക്ഷാദ്ധൂമോര്ണാ കമലാലയാ । ഋദ്ധിഃ ശ്രീഃ ശ്രീധരോ ദേവഃ സ്വയമേവ ധനേശ്വരഃ ॥ ൧,൮.
യമൻ തന്നെയാണ് ചക്രധാരി, ധൂമോർണാ കമലാലയയാണ്, സമ്പത്ത് ലക്ഷ്മിയാണ്, ശ്രീധരൻ ദേവനാണ്, ധനേശ്വരൻ സ്വയം തന്നെയാണ്.
ഗൌരീ ലക്ഷ്മീമംഹാബാഗാ കേശവോ വരുണഃ സ്വയമ് । ശ്രീര്ദേവസേനാ വിപ്രേന്ദ്ര ദേവസേനാപതിര്ഹരിഃ ॥ ൧,൮.
ഗൗരി വലിയ ഭാഗ്യശാലിയായ ലക്ഷ്മിയാണ്, കേശവൻ തന്നെയാണ് വരുണൻ, ശ്രീ ദേവസേനയാണ്, ഹരിയാണ് ദേവസേനാപതി, വിപ്രേന്ദ്ര.
അവഷ്ടംഭോ ഗദാപാണിഃ ശക്തിര്ലക്ഷ്മീര്ദ്വിജോത്തമ । കാഷ്ഠാ ലക്ഷ്മീര്നിമേഷോഽസൌ മുഹൂര്തോഽസൌ കലാ ത്വിയമ് ॥ ൧,൮.
അവഷ്ടംഭൻ ഗദാപാണിയാണ്, ശക്തി ലക്ഷ്മിയാണ്, കഷ്ടം ലക്ഷ്മിയാണ്, നിമിഷം അവനാണ്, മുഹൂർത്തം അവനാണ്, ഈ കാലം ഇവളാണ്, വിപ്രശ്രേഷ്ഠ.
ജ്യോത്സ്നാ ലക്ഷ്മീഃ പ്രദീപോഽസൌ സര്വഃ സര്വേശ്വരോ ഹരിഃ । ലതാഭൂതാ ജഗന്മാതാ ശ്രീര്വിഷ്ണുര്ദ്രുമസംജ്ഞിതഃ ॥ ൧,൮.
ജ്യോത്സ്ന ലക്ഷ്മിയാണ്, ഈ വിളക്കാണ് ഹരി, എല്ലാറ്റിനും അധിപൻ, ലോകമാതാവ് ലതാരൂപിയായ ലക്ഷ്മിയാണ്, വിഷ്ണു മരമായി അറിയപ്പെടുന്നു.
വിഭാവരീ ശ്രീര്ദിവസോ ദേവചക്രഗദാധരഃ । വരപ്രദോ വരോ വിഷ്ണുര്വധൂഃ പദ്മവനാല യാ ॥ ൧,൮.
വിഭാവരി ലക്ഷ്മിയാണ്, ദിവസൻ ചക്രവും ഗദയും ധരിക്കുന്ന ദേവനാണ്, വരം നൽകുന്നവൻ വിഷ്ണുവാണ്, വധുവാണ് പദ്മവനത്തിൽ വസിക്കുന്നവൾ.
നദസ്വരൂപീ ഭഗവാഞ്ഛ്രീര്നദീരൂപസംസ്ഥിതാ । ധ്വജശ്ച പുണ്ഡരീകാക്ഷഃ പതാകാ കമലാലയാ ॥ ൧,൮.
നദിയുടെ രൂപത്തിൽ ഭഗവാൻ നില്ക്കുന്നു, ലക്ഷ്മി നദിയായി നിലകൊള്ളുന്നു, പതാക പുണ്ഡരികാക്ഷനാണ്, കൊടി കമലാലയയാണ്.
തൃഷ്ണാ ലക്ഷ്മീര്ജഗന്നാഥോ ലോഭോ നാരായണഃ പരഃ । രതീ രാഗശ്ച മൈത്രേയ ലക്ഷ്മീര്ഗോവിന്ദ ഏവ ച ॥ ൧,൮.
താഹം ലക്ഷ്മിയാണ്, ലോകനാഥൻ പരമനായ നാരായണനാണ്, രതിയും രാഗവും, മൈത്രേയ, ലക്ഷ്മിയും ഗോവിന്ദനും തന്നെയാണ്.
കിം ചാതിബഹുനോക്തേന സംക്ഷേപേണേദമുച്യതേ ॥ ൧,൮.
കൂടുതൽ പറയുന്നതിൽ എന്ത് പ്രയോജനം? ഇതാണ് സംക്ഷേപത്തിൽ പറഞ്ഞത്.
ദേവതിര്യങ്മനുഷ്യാദൌ പുന്നാമാ ഭഗവാന്ഹരിഃ । സ്ത്രീനാമ്നീ ശ്രീശ്ച വിജ്ഞേയാ നാനയോര്വിദ്യതേ പരമ് ॥ ൧,൮.
ദേവന്മാരിലും മൃഗങ്ങളിലും മനുഷ്യരിലും, പുരുഷനാമം ഭഗവാൻ ഹരിയാണ്; സ്ത്രീനാമം ലക്ഷ്മിയാണ്; ഇവ രണ്ടിനുമപ്പുറം ഒന്നുമില്ല.
പരാശര ഉവാച । ഇദഞ്ച ശ്വൃണ മൈത്രേയ യത് പൃഷ്ടോഽഹമിഹ ത്വയാ । ശ്രീസമ്ബദ്ധ മയാ ഹ്മ തച്ഛ്ര തമാസീനൂമരീചിതഃ
പരാശരൻ പറഞ്ഞു: മൈത്രേയ, നീ ഇവിടെ എന്നോട് ചോദിച്ചതു കൂടി കേൾക്കൂ; ലക്ഷ്മിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതെല്ലാം ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ പറയാം.
ദുര്വ്വാസാഃ ശങ്കരസ്യാംശശ്ചചാര പൃഥിവീമിമാമ് । സ ദദര്ശ സ്ത്രജം ദിവ്യാമഷിര്വിദ്യാധരീകരേ
ദുര്വാസൻ, ശങ്കരന്റെ ഭാഗമായ മഹർഷി, ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു; ഒരു വിദ്യാധരിയുടെ കൈയിൽ ദിവ്യമായ ഒരു മാല കണ്ടു.
സന്താനാകാനാമഖിലം യസ്യാ ഗന്ധേന വാസിതമ് । അതിസേവ്യമഭൂദ് ബ്രഹ്മനൂ തദൂവനം വനചാരിണാമ്
അത് പരിമളത്തിൽ മുഴുവൻ ചന്ദനവനം സുഗന്ധം പടർത്തി; അതിനാൽ അരണ്യവാസികൾ അതിനെ അത്യന്തം ആഗ്രഹിച്ചു, ബ്രാഹ്മണ.
ഉന്മത്തവ്രതധൃഗൂ വിപ്രസ്താം ദൃഷ്ട്വാ ശോഭനാം സ്ത്രജമ് താം യയാചേ വരാരോഹാം വിദ്യാധരവധൂം തതഃ
ഉന്മത്തവ്രതം പാലിക്കുന്ന ആ മഹർഷി, ആ മനോഹരമായ മാല കണ്ടപ്പോൾ, ആ സുന്ദരിയായ വിദ്യാധരവധുവിനോട് അതു ചോദിച്ചു.
യാചിതാ തേന തന്വങ്ഗീ മാലാം വിദ്യാധരാങ്ഗനാ । ദദൌ തസ്മൈ വിശാലാക്ഷീ സാദരം പ്രണിപത്യ ച
അവൻ ചോദിച്ചതിനാൽ, സുന്ദരമായ ശരീരമുള്ള വിദ്യാധരസ്ത്രീ, വലിയ കണ്ണുകളോടെ, ആദരപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ച് ആ മാല അവനു നൽകി.
താമാദായാത്മനോ മൂര്ധ്രി സ്ത്രജമുന്മത്തരൂപധൃക് । കൃത്വാ സ വിപ്രോ മൈത്രയ പരിബഭ്രാമ മേദിനീമ്
ആ മാല എടുത്ത് സ്വന്തം തലയിൽ വെച്ച്, ഉന്മത്തനായി തോന്നുന്ന ആ മഹർഷി ഭൂമിയിൽ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു, മൈത്രേയ.
സ ദദര്ശ സമായാന്തമുന്മത്തൈരാവതസ്ഥിതമ് । ത്രൈലോക്യാധിപതിം ദേവം സഹ ദേവൈഃ ശചീപതിമ്
അവൻ, ഉന്മത്തനായി, ഐരാവതത്തിൽ ഇരുന്ന്, ദേവന്മാരോടൊപ്പം വരുന്ന ശചീപതിയായ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ ദേവനെ കണ്ടു.
താമാത്മനഃ സ ശിരസഃ സ്ത്രജമുന്മത്തഷടൂപദാമ് । ആദായാമരരാജായ ചിക്ഷേപോന്മത്തവന്മുനിഃ
ഉന്മത്തവേഷം ധരിച്ച ആ മഹർഷി, തനിക്കു തലയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന മാല എടുത്ത്, അമരരാജാവിന് സമർപ്പിച്ചു.
ഗൃഹീത്വാമരാരാജേന സ്ത്രഗൈരാവതമൂര്ദ്ധനി । ന്യസ്താ രരാജ കൈലാസശിഖരേ ജാഹ്നവീ യഥാ
ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രൻ, മുനിയുടെ പുഷ്പമാല എടുത്ത് എയരാവതത്തിന്റെ തലയിലിട്ടു. അപ്പോൾ ആ മാല, കൈലാസശിഖരത്തിൽ ജഹ്നുവി നദി പോലെ, അതിവിശിഷ്ടമായി തിളങ്ങി.
മദാന്ധകാരിതാക്ഷോഽസൌ ഗന്ധാകൃഷ്ടേന വാരണാഃ । കരേണാഘ്രായ ചിക്ഷേപ താം സ്രജം ധരണീതലേ
മദത്തിൽ കാഴ്ച മങ്ങിയ ആന, സുഗന്ധം ആകർഷിച്ച് തനിക്കു ലഭിച്ച മാല തുമ്പികയാൽ പിടിച്ചു, മണച്ച്, ഭൂമിയിലേക്കു ഇട്ട് കളഞ്ഞു.
തതശ്ചുക്രോധ ഭഗവാതന് ദുര്വാസാ മുനിസത്തമഃ । മൈത്രേയ ദേവരാജം തം ക്രു ദ്ധശ്ചൈതദുവാച ഹ
അപ്പോൾ, മൈത്രേയ, മഹർഷിയായ ദുർവാസൻ ദേവരാജാവിനോട് കോപിച്ചു, അത്യാക്രോഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ദുര്വാസാ ഉവാച । ഐശ്വര്യമത്ത ദുഷ്ടാത്മന്നതിസ്തബ്ധോഽസി വാസവ । ശ്വിയോ ധാമ സ്രജം യസ്ത്വം മദ്ദത്താം നാഭിനന്ദസി
ദുർവാസൻ പറഞ്ഞു: 'ഐശ്വര്യത്തിൽ മദം പിടിച്ച ദുഷ്ട മനസ്സുള്ളവനേ, വാസവ, നീ അഹങ്കാരത്തിൽ പുഷ്പമാലയുടെ മഹത്വം മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.'
പ്രസാദ ഇതി നോക്തം തേ പ്രണിപാതപുരഃ സരമ് । ഹര്ഷോതൂഫുല്ലകാപോലേന ന ചാപി ശിരസാ ധൃതാ
'നീ നന്ദി പറഞ്ഞില്ല, എന്റെ മുമ്പിൽ വണങ്ങി നിൽക്കുകയും ചെയ്തില്ല. സന്തോഷത്തിൽ കവിഞ്ഞแกം, മാല തലയിലിടാനും നീ തയ്യാറായില്ല.'
മയാ ദത്താമിമാം മാലാം യസ്മാന്ന ബഹു മന്യസേ । ത്രൈലോക്യശ്രീരതോ മൂढ़ വിനാശമുപയാസ്യതി
'ഞാൻ തന്ന ഈ മാലക്ക് നീ വിലകുറച്ചതിനാൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ഐശ്വര്യം നിന്നിൽ നിന്ന് അകറ്റപ്പെടും, മൂഢനേ.'