ഏഷാം സൂതിപ്രസൂതിഭ്യാമിദമാപൂരിതം ജഗത് ॥ ൧,൮.
അവരുടെ ഐക്യവും ജനനവും കൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം മുഴുവന് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
ശനൈശ്ചരസ്തഥാ ശുക്രോ ലോഹിതാങ്ഗോ മനോജവഃ । സ്കന്ദഃ സര്ഗോഽഥ സന്താനോ ബുധശ്ചാനുക്രമാത്സുതാഃ ॥ ൧,൮.
ശനൈശ്ചരന്, ശുക്രന്, ലോഹിതാംഗന്, മനോജവന്, സ്കന്ദന്, സര്ഗ്ഗന്, സന്താനന്, ബുധന് — ഇവരാണ് അവരുടെ മക്കള്.
ഏവംപ്രകാരോ രുദ്രോഽസൌ സതീം ഭാര്യാമനിന്ദിതാമ് । ഉപയേമേ ദുഹിതരം രക്ഷസ്യൈവ പ്രജാപതേഃ ॥ ൧,൮.
ഇങ്ങനെ, രുദ്രന് അനിന്ദ്യയായ സതിയെ, ദക്ഷന്റെ മകളെയും പ്രജാപതിയെയും, ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു.
ദക്ഷകോപാച്ച തത്യാജ സ സതീ സ്വകലേവരമ് । ഹിമവദ്ദുഹിത സാഭൂന്മേനായാം ദ്വിജസത്തമ ॥ ൧,൮.
ദക്ഷന്റെ കോപം മൂലം സതി തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു. മഹാനുഭാവനേ, പിന്നെ അവള് ഹിമവാന്റെയും മേനായുടെയും മകളായി ജനിച്ചു.
ഉപയേമേ പുനശ്ചോമാമനന്യാം ഭഗവാന്ഹരഃ ॥ ൧,൮.
പിന്നീട് ഭഗവാന് ഹരന് പാര്വതിയെ, അപര്യാപ്തമായ ഭാര്യയായി വീണ്ടും സ്വീകരിച്ചു.
ദേവൌ ധാതൃവിധാതാരൌ ഭൃഗോഃ ഖ്യാതിരസൂയത । ശ്രിയം ച ദേവദേവസ്യ പത്നീ നാരായണസ്യ യാ ॥ ൧,൮.
ഭൃഗുവിന്റെ ഭാര്യയായ ഖ്യാതി, ധാതാവിനെയും വിധാതാവിനെയും ജനിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ, ദേവദേവനായ നാരായണന്റെ ഭാര്യയായ ശ്രീയെയും പ്രസവിച്ചു.
ശ്രീമൈത്രേയ ഉവാച ക്ഷീരാബ്ധൌ ശ്രീഃ സമുത്പന്നാ ശ്രൂയതേഽമൃതമന്ഥനേ । ഭൃഗോഃ ഖ്യാത്യാം സമുത്പന്നേത്യേതദാഹ കഥം ഭവാത് ॥ ൧,൮.
ശ്രീമൈത്രേയന് ചോദിച്ചു: ക്ഷീരസമുദ്രം കുലുക്കുമ്പോള് ശ്രീ ജനിച്ചുവെന്നു കേട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാല് ഭൃഗുവിന്റെ മകളായ ഖ്യാതിയില് നിന്നാണവള് ജനിച്ചതെന്ന് നിങ്ങള് പറയുന്നു. ഇതെങ്ങനെ?
ശ്രീപരാശര ഉവാച നിത്യൈവൈഷാ ജഗന്മാതാ വിഷ്ണോഃ ശ്രീരനപായിനി । യഥാ സര്വഗതോ വിഷ്ണുസ്തഥൈവേയം ദ്വിജോത്തമ ॥ ൧,൮.
ശ്രീപരാശരന് പറഞ്ഞു: ശ്രീ എന്നവര് എപ്പോഴും ലോകത്തിന്റെ മാതാവാണ്, വിഷ്ണുവിന്റെ അകറ്റം ഇല്ലാത്ത ശ്രീയുമാണ്. വിഷ്ണു എങ്ങും ഉള്ളതുപോലെ അവളും അങ്ങേയറ്റം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, മഹാനുഭാവനേ.
അര്ഥോ വിഷ്ണുരിയം വാണീ നീതിരേഷാ നയോ ഹരിഃ । ബോധോ വിഷ്ണുരിയം ബുദ്ധിര്ധര്മോഽസൌ സത്ക്രിയാ ത്വിയമ് ॥ ൧,൮.
അര്ത്ഥം വിഷ്ണുവാണ്, വാക്ക് ശ്രീയാണ്; നയം ശ്രീയാണ്, മാര്ഗ്ഗദര്ശകന് ഹരിയാണ്; ജ്ഞാനം വിഷ്ണുവാണ്, ബുദ്ധി ശ്രീയാണ്; ധര്മ്മം അവന്, നല്ല പ്രവര്ത്തി അവളാണ്.
സ്ത്രഷ്ടാ വിഷ്ണുരിയം സൃഷ്ടിഃ ശ്രീര്ഭൂമിര്ഭൂധരോ ഹരിഃ । സന്തോഷോ ഭഗവാല്ലങ്ക്ഷ്മീസ്തുഷ്ടിര്മൈത്രേയ ശാശ്വതീ ॥ ൧,൮.
സൃഷ്ടാവ് വിഷ്ണുവാണ്, സൃഷ്ടി ശ്രീയാണ്; ഭൂമി അവളാണ്, ഭൂധരന് ഹരിയാണ്; സംതൃപ്തി ഭഗവാനാണ്, ഐശ്വര്യം ലക്ഷ്മിയാണ്, സാന്തോഷം, മൈത്രേയ, ശാശ്വതമാണ്.
ഇച്ഛാ ശ്രീര്ഭഗവാന്കാമോ യജ്ഞോഽസൌ ദക്ഷിണാ ത്വിയമ് । ആജ്യാഹുതിരസൌ ദേവീ പുരോഡാശോ ജനാര്ദനഃ ॥ ൧,൮.
ഇച്ഛ ശ്രീയാണ്, ഭഗവാന് ആഗ്രഹം; യജ്ഞം അവന്, ദക്ഷിണ അവളാണ്; നെയ്യ് അര്പ്പിക്കുന്നത് ദേവിയാണ്, പുരോഡാശ് ജനാര്ദനനാണ്.
പത്നീശാലാ മുനേ ലക്ഷ്മീഃ പ്രാഗ്വംശൌ മധുസൂദനഃ । ചിതിര്ലക്ഷ്മീര്ഹരിര്യൂപ ഇധ്മാ ശ്രീര്ഭഗവാന്കുശഃ ॥ ൧,൮.
മുനിവരേ, ഭാര്യയുടെ വീടാണ് ലക്ഷ്മി; കിഴക്കേ വംശം മധുസൂദനന്; ചിതിലക്ഷ്മി, ഹരി യൂപം; ഇന്ധനം ശ്രീ, ഭഗവാന് കുശം.
സാമാസ്വരൂപീ ഭഗവാനുദ്ഗീതിഃ കമലാലയാ । സ്വാഹാ ലക്ഷ്മീര്ജഗന്നാഥോ വാസുദേവോ ഹുതാ ശനഃ ॥ ൧,൮.
ഭഗവാന് സാമവേദത്തിന്റെ രൂപമാണ്, ഉച്ചാരണം കമലാലയയാണ്; സ്വാഹ ലക്ഷ്മിയാണ്, ലോകനാഥന് വാസുദേവന്, ഹുതം അര്പ്പണം.
ശങ്കരോ ഭഗവാഞ്ഛൌരിര്ഗൌരീലക്ഷ്മീര്ദ്വിജോത്തമ । മൈത്രേയ കേശവഃ സൂര്യസ്തത്പ്രഭാ കമലാലയാ ॥ ൧,൮.
ശങ്കരന് ഭഗവാനാണ്, ശൗരി ഗൗരീലക്ഷ്മിയാണ്, മഹാനുഭാവനേ; മൈത്രേയ, കേശവന് സൂര്യനാണ്, അവന്റെ പ്രകാശം കമലാലയയാണ്.
വിഷ്ണുഃ പിതൃഗണഃ പദ്മാ സ്വധാ ശാശ്വതപുഷ്ടിദാ । ദ്യൌഃ ശ്രീഃ സര്വാത്മകോ വിഷ്ണുരവകാശോതിവിസ്തരഃ ॥ ൧,൮.
വിഷ്ണു പിതൃഗണമാണ്, പദ്മാ സ്വധയാണ്, ശാശ്വതപോഷിണി; ദ്യൗ ശ്രീ, സര്വ്വാത്മാവായ വിഷ്ണു അത്യന്തം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശശാങ്കഃ ശ്രീധരഃ കാന്തിഃ ശ്രീസ്തഥൈവാനപായിനീ । ധൃതിര്ലക്ഷ്മീര്ജഗച്ചേഷ്ടാ വായുഃ സര്വത്രഗോ ഹരിഃ ॥ ൧,൮.
ചന്ദ്രന് ശ്രീധരന്, കാന്തി ശ്രീയും അകറ്റം ഇല്ലാത്തതും; ധൈര്യം ലക്ഷ്മി, ലോകത്തിലെ പ്രവര്ത്തനം വായു, ഹരി എല്ലായിടത്തും ഉണ്ട്.
ജലധിര്ദ്വിജഗോവിന്ദസ്തദ്വേലാ ശ്രീര്മഹാമുനേ । ലക്ഷ്മീസ്വരൂപമിന്ദ്രാണീ ദേവേന്ദ്രോ മധുസൂദനഃ ॥ ൧,൮.
മഹാമുനിവരേ, സമുദ്രം ദ്വിജനാണ്, ആ കരയാണ് ഗോവിന്ദൻ, ലക്ഷ്മിയാണ് ആ രൂപം, ഇന്ദ്രാണിയാണ് ദേവി, മധുസൂദനൻ ദേവതകളുടെ നാഥനാണ്.
യമശ്ചക്രധരഃ സാക്ഷാദ്ധൂമോര്ണാ കമലാലയാ । ഋദ്ധിഃ ശ്രീഃ ശ്രീധരോ ദേവഃ സ്വയമേവ ധനേശ്വരഃ ॥ ൧,൮.
യമൻ തന്നെയാണ് ചക്രധാരി, ധൂമോർണാ കമലാലയയാണ്, സമ്പത്ത് ലക്ഷ്മിയാണ്, ശ്രീധരൻ ദേവനാണ്, ധനേശ്വരൻ സ്വയം തന്നെയാണ്.
ഗൌരീ ലക്ഷ്മീമംഹാബാഗാ കേശവോ വരുണഃ സ്വയമ് । ശ്രീര്ദേവസേനാ വിപ്രേന്ദ്ര ദേവസേനാപതിര്ഹരിഃ ॥ ൧,൮.
ഗൗരി വലിയ ഭാഗ്യശാലിയായ ലക്ഷ്മിയാണ്, കേശവൻ തന്നെയാണ് വരുണൻ, ശ്രീ ദേവസേനയാണ്, ഹരിയാണ് ദേവസേനാപതി, വിപ്രേന്ദ്ര.
അവഷ്ടംഭോ ഗദാപാണിഃ ശക്തിര്ലക്ഷ്മീര്ദ്വിജോത്തമ । കാഷ്ഠാ ലക്ഷ്മീര്നിമേഷോഽസൌ മുഹൂര്തോഽസൌ കലാ ത്വിയമ് ॥ ൧,൮.
അവഷ്ടംഭൻ ഗദാപാണിയാണ്, ശക്തി ലക്ഷ്മിയാണ്, കഷ്ടം ലക്ഷ്മിയാണ്, നിമിഷം അവനാണ്, മുഹൂർത്തം അവനാണ്, ഈ കാലം ഇവളാണ്, വിപ്രശ്രേഷ്ഠ.
ജ്യോത്സ്നാ ലക്ഷ്മീഃ പ്രദീപോഽസൌ സര്വഃ സര്വേശ്വരോ ഹരിഃ । ലതാഭൂതാ ജഗന്മാതാ ശ്രീര്വിഷ്ണുര്ദ്രുമസംജ്ഞിതഃ ॥ ൧,൮.
ജ്യോത്സ്ന ലക്ഷ്മിയാണ്, ഈ വിളക്കാണ് ഹരി, എല്ലാറ്റിനും അധിപൻ, ലോകമാതാവ് ലതാരൂപിയായ ലക്ഷ്മിയാണ്, വിഷ്ണു മരമായി അറിയപ്പെടുന്നു.
വിഭാവരീ ശ്രീര്ദിവസോ ദേവചക്രഗദാധരഃ । വരപ്രദോ വരോ വിഷ്ണുര്വധൂഃ പദ്മവനാല യാ ॥ ൧,൮.
വിഭാവരി ലക്ഷ്മിയാണ്, ദിവസൻ ചക്രവും ഗദയും ധരിക്കുന്ന ദേവനാണ്, വരം നൽകുന്നവൻ വിഷ്ണുവാണ്, വധുവാണ് പദ്മവനത്തിൽ വസിക്കുന്നവൾ.
നദസ്വരൂപീ ഭഗവാഞ്ഛ്രീര്നദീരൂപസംസ്ഥിതാ । ധ്വജശ്ച പുണ്ഡരീകാക്ഷഃ പതാകാ കമലാലയാ ॥ ൧,൮.
നദിയുടെ രൂപത്തിൽ ഭഗവാൻ നില്ക്കുന്നു, ലക്ഷ്മി നദിയായി നിലകൊള്ളുന്നു, പതാക പുണ്ഡരികാക്ഷനാണ്, കൊടി കമലാലയയാണ്.
തൃഷ്ണാ ലക്ഷ്മീര്ജഗന്നാഥോ ലോഭോ നാരായണഃ പരഃ । രതീ രാഗശ്ച മൈത്രേയ ലക്ഷ്മീര്ഗോവിന്ദ ഏവ ച ॥ ൧,൮.
താഹം ലക്ഷ്മിയാണ്, ലോകനാഥൻ പരമനായ നാരായണനാണ്, രതിയും രാഗവും, മൈത്രേയ, ലക്ഷ്മിയും ഗോവിന്ദനും തന്നെയാണ്.
കിം ചാതിബഹുനോക്തേന സംക്ഷേപേണേദമുച്യതേ ॥ ൧,൮.
കൂടുതൽ പറയുന്നതിൽ എന്ത് പ്രയോജനം? ഇതാണ് സംക്ഷേപത്തിൽ പറഞ്ഞത്.
ദേവതിര്യങ്മനുഷ്യാദൌ പുന്നാമാ ഭഗവാന്ഹരിഃ । സ്ത്രീനാമ്നീ ശ്രീശ്ച വിജ്ഞേയാ നാനയോര്വിദ്യതേ പരമ് ॥ ൧,൮.
ദേവന്മാരിലും മൃഗങ്ങളിലും മനുഷ്യരിലും, പുരുഷനാമം ഭഗവാൻ ഹരിയാണ്; സ്ത്രീനാമം ലക്ഷ്മിയാണ്; ഇവ രണ്ടിനുമപ്പുറം ഒന്നുമില്ല.
പരാശര ഉവാച । ഇദഞ്ച ശ്വൃണ മൈത്രേയ യത് പൃഷ്ടോഽഹമിഹ ത്വയാ । ശ്രീസമ്ബദ്ധ മയാ ഹ്മ തച്ഛ്ര തമാസീനൂമരീചിതഃ
പരാശരൻ പറഞ്ഞു: മൈത്രേയ, നീ ഇവിടെ എന്നോട് ചോദിച്ചതു കൂടി കേൾക്കൂ; ലക്ഷ്മിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതെല്ലാം ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ പറയാം.
ദുര്വ്വാസാഃ ശങ്കരസ്യാംശശ്ചചാര പൃഥിവീമിമാമ് । സ ദദര്ശ സ്ത്രജം ദിവ്യാമഷിര്വിദ്യാധരീകരേ
ദുര്വാസൻ, ശങ്കരന്റെ ഭാഗമായ മഹർഷി, ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു; ഒരു വിദ്യാധരിയുടെ കൈയിൽ ദിവ്യമായ ഒരു മാല കണ്ടു.
സന്താനാകാനാമഖിലം യസ്യാ ഗന്ധേന വാസിതമ് । അതിസേവ്യമഭൂദ് ബ്രഹ്മനൂ തദൂവനം വനചാരിണാമ്
അത് പരിമളത്തിൽ മുഴുവൻ ചന്ദനവനം സുഗന്ധം പടർത്തി; അതിനാൽ അരണ്യവാസികൾ അതിനെ അത്യന്തം ആഗ്രഹിച്ചു, ബ്രാഹ്മണ.
ഉന്മത്തവ്രതധൃഗൂ വിപ്രസ്താം ദൃഷ്ട്വാ ശോഭനാം സ്ത്രജമ് താം യയാചേ വരാരോഹാം വിദ്യാധരവധൂം തതഃ
ഉന്മത്തവ്രതം പാലിക്കുന്ന ആ മഹർഷി, ആ മനോഹരമായ മാല കണ്ടപ്പോൾ, ആ സുന്ദരിയായ വിദ്യാധരവധുവിനോട് അതു ചോദിച്ചു.