വേദവാദാംസ്തഥാ വേദാന്യജ്ഞ കര്മാദികം ച യത് । തത്സര്വം നിന്ദയാമാസുര്യജ്ഞവ്യാസേധകാരിണഃ ॥ ൧,൬.
അവർ വേദവാക്യങ്ങളെയും വേദങ്ങളെയും യജ്ഞാദികളെയും നിന്ദിച്ചു; അങ്ങനെ യജ്ഞങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവരായി മാറി.
പ്രവൃത്തിമാര്ഗവ്യുച്ഛിത്തികാരിണോ വേദനിന്ദകാഃ । ദുരാത്മാനോ ദുരാചാരാ ബഭൂവുഃ കുടിലാശയാഃ ॥ ൧,൬.
അവർ ദുഷ്ടചിന്തയും ദുഷ്ടചാരവും ഉള്ളവരായി, വേദങ്ങളെ നിന്ദിക്കുകയും, സത്മാർഗം തകർക്കുകയും, വക്രബുദ്ധിയുള്ളവരായി മാറി.
സംസിദ്ധായാം തു വാര്തായാം പ്രജാഃ സൃഷ്ട്വാ പ്രജാപതിഃ । സര്യാദാം സ്ഥാപയാമാസ യഥാസ്ഥാനം യഥാഗുണമ് ॥ ൧,൬.
ജീവിക്കാനുള്ള മാർഗം ഉറപ്പായപ്പോൾ, പ്രജാപതി ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു, അവരവരുടെ ഗുണങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് യോജിച്ച സ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
വര്ണാ നാമാശ്രമാണാം ച ധര്മധര്മഭൃതാം വര । ലോകാംശ്ച സര്വവര്ണാനാം സമ്യഗ്ധര്മാനുപാലിനാമ് ॥ ൧,൬.
ധർമ്മത്തെ കാത്തുനിൽക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, അവൻ വർണ്ണങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും, എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളുടെയും ലോകങ്ങളും, ശരിയായി ധർമ്മം പാലിക്കുന്നവർക്കായി സ്ഥാപിച്ചു.
പ്രജാപത്യം ബ്രഹ്മണാനാം സ്മൃതം സ്ഥാനം ക്രിയാവതാമ് । സ്ഥാനമൈന്ദ്രം ക്ഷത്രിയാണാം സംഗ്രമേഷ്വനിവര്തതാമ് ॥ ൧,൬.
കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണർക്കായി ബ്രഹ്മയുടെ സ്ഥാനം ഉണ്ട് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; യുദ്ധത്തിൽ പിൻവാങ്ങാത്ത ക്ഷത്രിയർക്കായി ഇന്ദ്രന്റെ സ്ഥാനം.
വൈശ്യാനാം മാരുതം സ്ഥാനം സ്വധര്മമനുവര്തിനാമ് । ഗാന്ധര്വം ശൂദ്രജാതീനാം.പരിചര്യാനുവര്തിനാമ് ॥ ൧,൬.
സ്വധർമ്മം അനുസരിക്കുന്ന വൈശ്യർക്കായി വായുവിന്റെ സ്ഥാനം; സേവനത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്ന ശൂദ്രജാതിക്കാർക്ക് ഗാന്ധർവലോകം.
അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി മുനീനാമൂര്ധ്വരേതസാമ് । സ്മൃതം തേഷാം തു യത്സ്ഥാനം തദേവ ഗുരുവാസിനാമ് ॥ ൧,൬.
അശീത്യെട്ടായിരം ശുദ്ധബ്രഹ്മചാരിമുനികൾക്കും ഗുരുവിന്റെ അടുക്കളിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കും ഒരേ സ്ഥാനം തന്നെയാണ്.
സപ്തര്ഷിണാം തു യത്സ്ഥാനം സ്മൃതം തദ്വൈ വനൌകസാമ് । പ്രാജാപത്യം ഗൃഹസ്ഥാനാം ന്യാസിനാം ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതമ് ॥ ൧,൬.
സപ്തർഷിമാരുടെ സ്ഥാനം വനവാസികൾക്കുള്ളതുപോലെയാണ്; ഗൃഹസ്ഥർക്കായി പ്രജാപതിയുടെ ലോകം; സന്ന്യാസികൾക്ക് ബ്രഹ്മം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ലോകം.
യോഗിനാമമൃതം സ്ഥാനം സ്വാത്മസംതോഷകാരിണാമ് ॥ ൧,൬.
സ്വന്തം മനസ്സിൽ സംതൃപ്തരായ യോഗികൾക്ക് അമൃതമായ ലോകമാണ് അവർക്കുള്ള സ്ഥാനം.
ഏകാന്തിനഃ സദാ ബ്രഹ്മധ്യായിനോ യോഗിനശ്ച യേ । തേഷാം തു പരമം സ്ഥാനം യത്തത്പശ്യന്തി സൂരയഃ ॥ ൧,൬.
ഏകാഗ്രചിത്തരായി എപ്പോഴും ബ്രഹ്മത്തിൽ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവർക്കും യോഗികൾക്കും, ജ്ഞാനികൾ കാണുന്ന പരമസ്ഥാനം തന്നെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
ഗത്വാഗത്വാ നിവര്തന്തേ ചന്ദ്രസൂര്യാദയോ ഗ്രഹാഃ । അദ്യാപി ന നിവര്തന്തേ ദ്വാദശാക്ഷരചിന്തകാഃ ॥ ൧,൬.
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പോലുള്ള ഗ്രഹങ്ങൾ വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ, ദ്വാദശാക്ഷരമന്ത്രത്തിൽ ചിന്തിക്കുന്നവർ ഇന്നും തിരികെ വരാറില്ല.
താമിസ്ത്രമന്ധതാമിസ്ത്രം മഹാരൌരവരൌരവൌ । അസിപത്രവനം ഘോരം കാലസൂത്രമവീചികമ് ॥ ൧,൬.
താമിസ്രം, അന്ധതാമിസ്രം, മഹാരൗരവം, റൗരവം, ഭയങ്കരമായ കത്തിക്കൊമ്പുകളുള്ള വനം, കാലസൂത്രം, അവീചി—
വിനിന്ദകാനാം വേദസ്യ യജ്ഞവ്യാഘാതകാരിണാമ് । സ്ഥാനമേതത്സമാഖ്യാതം സ്വധര്മത്യാഗിനശ്ച യേ ॥ ൧,൬.
വേദത്തെ നിന്ദിക്കുന്നവർക്കും, യജ്ഞം നശിപ്പിക്കുന്നവർക്കും, സ്വന്തം ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവർക്കും ഇവയാണ് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥാനങ്ങൾ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച തതോഭിധ്യായതസ്തസ്യ ജജ്ഞിരേ മാനസാഃ പ്രജാഃ । തച്ഛരീരസമുത്പന്നൈഃ കാര്യൈസ്തൈഃ കരണൈഃ സഹ । ക്ഷേത്രജ്ഞാഃ സമവര്തന്ത ഗാത്രേഭ്യസ്യ സ്യഃ ധീമതഃ ॥ ൧,൭.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: പിന്നീട്, അവൻ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ അവന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് മനസ്സിൽ ജനിച്ച ജീവികൾ ഉദിച്ചുവന്നു; അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള അവയവങ്ങളിലെയും പ്രവർത്തികളിലെയും സഹിതം, ആ ജ്ഞാനിയുടെ അങ്കങ്ങളിൽ നിന്നു ജീവികൾ പുറത്ത് വന്നു.
തേ സര്വേ സമാവര്തന്ത യേ മയാ പ്രാഗുദാഹതാഃ । ദേവാദ്യാഃ സ്ഥാവരാന്താശ്ച ത്രൈഗുണ്യവിഷയേ സ്ഥിതാഃ ॥ ൧,൭.
എനിക്ക് മുമ്പ് പറഞ്ഞ ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് അചഞ്ചലങ്ങളിലേക്കുള്ള എല്ലാ ജീവികളും, മൂന്നു ഗുണങ്ങളുടെ പരിധിയിൽ നിലകൊണ്ടവരും, വീണ്ടും ജനിച്ചു.
ഏവംഭൂതാനി സൃഷ്ടാനി ചരാണി സ്ഥാവരാണി ച ॥ ൧,൭.
ഇങ്ങനെ ചലിക്കുന്നവരും അചലങ്ങളായവരും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.
യദാസ്യ താഃ പ്രജാഃ സര്വാ ന വ്യവര്ധന്ത ധീമതഃ । അഥാന്യാന്മാനസാന്പുത്രാന്സദൃശാനാത്മനോഽസൃജത് ॥ ൧,൭.
ആ ജ്ഞാനിയുടെ സകല സൃഷ്ടികളും വർദ്ധിച്ചില്ലെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ തനിക്കു സമാനമായ മറ്റൊരു മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള പുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഭൃഗും പുലസ്ത്യം പുലഹം ക്രതുമങ്ഗിരസം തഥാ । മരീചിം ദക്ഷമത്രിം ച വസിഷ്ഠം ചൈവ മാനസാന് ॥ ൧,൭.
ഭൃഗു, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു, അംഗിരസ്, മരീചി, ദക്ഷ, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ ഇവരും മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരാണ്.
നവ ബ്രഹ്മാണ ഇത്യേതേ പുരാണേ നിശ്ചയം ഗതാഃ ॥ ൧,൭.
പുരാണങ്ങളിൽ ഇവരെ ഒമ്പത് ബ്രഹ്മന്മാർ എന്നാണ് ഉറപ്പാക്കുന്നത്.
ഖ്യാതിം ഭൂതിം ച സംഭൂതിം ക്ഷമാം പ്രീതിം തഥൈവ ച । സന്നതിം ച തഥൈവോര്ജമനസൂയാം തഥൈവ ച ॥ ൧,൭.
അവൻ ഖ്യാതി, ഭൂതി, സംഭൂതി, ക്ഷമ, പ്രീതി, സന്നതി, ഊർജ, മനസൂയ എന്നിങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചു.
പ്രസൂതിം ച തതഃ സൃഷ്ട്വാ ദദൌ തേഷാം മഹാത്മനാമ് । പത്ന്യോ ഭവധ്വ മിത്യുക്ത്വാ തേഷാമേവ തു ദത്തവാന് ॥ ൧,൭.
അതിനുശേഷം പ്രസൂതി എന്നവളെയും സൃഷ്ടിച്ച്, 'നിങ്ങൾ ഇവരുടെ ഭാര്യമാർ ആകുക' എന്ന് പറഞ്ഞ് ആ മഹാത്മാക്കളെ ഭാര്യമാരായി നൽകി.
സനന്ദനാദയോ യേ ച പൂര്വസൃഷ്ടാസ്തു വേധസാ । ന തേ ലോകേഷ്വസജ്ജന്ത നിരപേക്ഷാഃ പ്രജാസു തേ ॥ ൧,൭.
സനന്ദനനും മറ്റും സ്രഷ്ടാവിനാൽ മുമ്പ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവരും, സന്താനത്തിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ ലോകങ്ങളിൽ ബന്ധപ്പെടാതെ നിന്നു.
സര്വേ തേഽഭ്യാ ഗതജ്ഞാനാ വീതരാഗാ വിമത്സരാഃ । തേഷ്വേവം നിരപേക്ഷേഷു ലോകസൃഷ്ടൌ മഹാത്മനാഃ ॥ ൧,൭.
അവരൊക്കെയും ജ്ഞാനം നേടിയവരും, ആസക്തിയില്ലാത്തവരും, രാഗദ്വേഷരഹിതരുമായി, ലോകസൃഷ്ടിയിൽ പങ്കെടുത്തില്ല.
ബ്രഹ്മണോഭൂന്മഹാന് ക്രോധസ്ത്രൈലോക്യദഹനക്ഷമഃ । തസ്യ ക്രോധാത്സ മുദ്ഭൂതജ്വാലാമാലാതിദീപിതമ് । ബ്രഹ്മണോഭൂത്തദാ സര്വം ത്രൈലോക്യമഖിലം മുനേ ॥ ൧,൭.
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും കത്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന വലിയ കോപം ഉരുത്തിരിഞ്ഞു; ആ കോപത്തിൽ നിന്നു തീയുടെ ജ്വാലകൾ പടർന്നു, അപ്പോൾ മുഴുവൻ ലോകവും ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ മിന്നി.
ഭ്രകുടീകുടിലാത്തസ്യ ലലാടാത്ക്രോധദീപിതാത് । സമുത്പന്ന സ്തദാ രുദ്രോ മധ്യാഹ്നാര്കസമപ്രഭഃ ॥ ൧,൭.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ കോപത്തിൽ കുരുങ്ങിയ കണികണ്ടത്തിൽ നിന്ന്, ഉച്ചവെയിലുപോലെയുള്ള പ്രകാശത്തോടെ രുദ്രൻ ഉദിച്ചുവന്നു.
അര്ധനാരീനരവപുഃ പ്രചണ്ഡോഽതിശരീരവാന് । വിഭജാത്മാനമിത്യുക്ത്വാ തം ബ്രഹ്മാന്തര്ദധേ തതഃ ॥ ൧,൭.
അർദ്ധം സ്ത്രീയും അർദ്ധം പുരുഷനുമായ ഭയങ്കരനും അതിവിശാലശരീരിയുമായവനായി, ബ്രഹ്മാവ് അവനോട് 'നിന്നെ വിഭജിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞ് അപ്രത്യക്ഷനായി.
തഥോക്തോസൌ ദ്വിധാ സ്ത്രീത്വം പുരുഷത്വം തഥാകരോത് । വിഭേദപുരുഷത്വം ച ദശധാ ചൈകധാ പുനഃ ॥ ൧,൭.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, അവൻ സ്ത്രീരൂപത്തിലും പുരുഷരൂപത്തിലും വിഭജിച്ചു; പിന്നെയും പുരുഷരൂപം പത്ത് തവണയും വീണ്ടും ഒന്നായും വിഭജിച്ചു.
സൌമ്യാസൌമ്യോസ്തദാശാന്താശാന്തൈഃ സ്ത്രീത്വം ച സ പ്രഭുഃ । വിഭേദ ബഹുധാ ദേവാഃ സ്വരൂപൈരസിതൈഃ സിതൈഃ ॥ ൧,൭.
അപ്പോൾ ആ പ്രഭു, സൗമ്യവും അസൗമ്യവുമായ, ശാന്തവും അശാന്തവുമായ സ്ത്രീരൂപം, കറുത്തതും വെളുത്തതുമായ അനേകം രൂപങ്ങളായി വിഭജിച്ചു.
തതോ ബ്രഹ്മാത്മസംഭൂതം പൂര്വം സ്വായംഭുവം പ്രഭു । ആത്മാനമേവ കൃത വാന്പ്രജാപാല്യേ മനും ദ്വിജ ॥ ൧,൭.
അതിനുശേഷം, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു ജനിച്ച സ്വായംഭുവൻ, സകല ജീവികളെയും സംരക്ഷിക്കാൻ താനേ മനുവായി.
ശതരൂപാം ച താം നാരീം തപോനിര്ധൂതകല്പഷാമ് । സ്വായംഭുവോ മനുര്ദേവഃ പത്നീത്വേ ജഗൃഹേ പ്രഭുഃ ॥ ൧,൭.
തപസ്സിലൂടെ പാപങ്ങൾ അകറ്റിയ ശതരൂപ എന്ന സ്ത്രീയെ, ദൈവമായ സ്വായംഭുവ മനു ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു.