പാദേഷു വേദാസ്തവ യൂപദംഷ്ട്രാ ദന്തേഷു ജജ്ഞാശ്ചിതയശ്ച വക്ത്രേ । ഹുതാശജിഹ്വോസി തനൂരുഹാണി ദര്ഭാഃ പ്രഭോ യജ്ഞപുമാംസ്ത്വമേവ
നിന്റെ കാലുകളിൽ വേദങ്ങൾ, കുരുവച്ചുകൾ യാഗകമ്പങ്ങൾ, പല്ലുകൾ യാഗങ്ങൾ, വായ് ഹോമകുണ്ഡം, നീ തീയുടെ നാവാണ്, രോമങ്ങൾ ദർഭാഗ്രാസം; പ്രഭോ, നീയാണ് യജ്ഞത്തിന്റെ സാക്ഷാൽ സ്വരൂപം.
വിലോചനേ രാത്ര്! യഹനീ മഹാത്മന്സര്വാശ്രയം ബ്രഹ്മപരം ശിരസ്തേ । സൂക്താന്യശ്ഷോആ!ണി സടാകലാപോ ഘ്രാണം സമസ്താനി ഹവീംഷി ദേവ
നിന്റെ കണ്ണുകൾ രാവും പകലും, മഹാത്മാവേ; നിന്റെ തല പരബ്രഹ്മം, സർവ്വാശ്രയം; നിന്റെ മുടി സ്തുതികൾ, മൂക്ക് എല്ലാ ഹോമസാമഗ്രികളും, ദേവാ.
സ്രുക്തുണ്ഡസാമസ്വരധീരനാദപ്രാഗ്വംശകായാഖിലസത്രസന്ധേ । പൂര്തേഷ്ടധര്മശ്രവണോസി ദേവ സനാതനാത്മന്ഭഗവന്പ്രസീദ
നിന്റെ തൂന്ത് യാഗചട്ടിയാണ്, നിന്റെ ശബ്ദം സാമഗാനത്തിന്റെ ഗംഭീരനാദം, ശരീരം യാഗവേദി, എല്ലാ യാഗങ്ങളുടെ ബന്ധം; നീ സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ശ്രവണമാണ്, ശാശ്വതാത്മാവായ ഭഗവൻ, ദയചെയ്യണം.
പദക്രമാക്രാന്തഭുവം ഭവന്തമാദിസ്ഥിതം ചാക്ഷരവിശ്വമൂര്തേ । വിശ്വസ്യ വിദ്മഃ പരമേശ്വരോഽസി പ്രസീദ നാഥോസി പരാവരസ്യ
നിന്റെ പാദങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമിയെ അളക്കുന്നു; ആദിയിൽ നിലകൊണ്ട, അക്ഷരമായ വിശ്വരൂപനേ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ പരമേശ്വരനായി അറിയുന്നു; ദയവായി, നീ ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ എല്ലാറ്റിനും നാഥനാണ്.
ദംഷ്ട്രാഗ്രവിന്യസ്തമശ്ഷോമേതദ്ഭൂമണ്ഡലം നാഥ വിഭാവ്യതേ തേ । വിഗാഹതഃ പദ്മവനം വിലഗ്നം സരോജിനീപത്രമിവോഢപംകമ്
നാഥാ, നിന്റെ കുരുവച്ചിന്റെ അഗ്രത്തിൽ വെച്ചിരിക്കുന്ന ഭൂമി, കുളത്തിലെ വലിയ നീലതാമരയിൽ പുതിയ泥ംപിടിച്ച താമരയിലുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
ദ്യാവാപൃഥിവ്യോരതുലപ്രഭാവ യദന്തരം തദ്വപുഷാ തവൈവ । വ്യാപ്തം ജഗദ്വ്യാപ്തിസമര്ഥദീപ്തേ ഹിതായ വിശ്വസ്യ വിഭോ ഭവ ത്വമ്
ആകാശവും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള അതുല്യമായ ഇടം, നിന്റെ ശരീരത്താൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; വിശ്വം മുഴുവൻ നിന്റെ പരിപൂർണ്ണപ്രഭയാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ലോകഹിതത്തിനായി നീ നിലനിൽക്കട്ടെ, പ്രഭോ.
പരമാര്ഥസ്ത്വമേവൈകോ നാന്യോസ്തി ജഗതഃ പതേ । തവൈഷ മഹിമാ യേന വ്യാപ്തമേതച്ചരാചരമ്
ലോകനാഥാ, നീയേയാണ് പരമാർത്ഥം; മറ്റൊന്നുമില്ല. നിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടാണ് ഈ ചലനശീലവും അചലവുമായ ലോകം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
യദേതദൃശ്യതേ മൂര്ത്തമേതജ്ജ്ഞാനാത്മനസ്തവ । ഭ്രാന്തിജ്ഞാനേന പശ്യന്തി ജഗദ്രൂ പമയോഗിനഃ
ഇവിടെ കാണുന്ന എല്ലാ രൂപങ്ങളും, ജ്ഞാനസ്വരൂപമായ നിന്റെ തന്നെ ഭാവങ്ങളാണ്; എന്നാൽ മായയാൽ ബാധിച്ചവരാണ് ലോകത്തെ വേറിട്ടതായാണ് കാണുന്നത്, യോഗിമാരേ.
ജ്ഞാനസ്വരൂപമഖിലം ജഗദേതദബുദ്ധയഃ । അര്ഥസ്വരൂപം പശ്യന്തോ ഭ്രാമ്യന്തേ മോഹസംപ്ലവേ
അറിയാത്തവർ ഈ ലോകം മുഴുവൻ വസ്തുവായാണ് കാണുന്നത്; അങ്ങനെ അവർ അതിനെ വെറും വസ്തുക്കളായി കരുതി, മായയുടെ തിരമാലയിൽ അലയുന്നു.
യേ തു ജ്ഞാനവിദഃ ശുദ്ധചേതസസ്തേഽഖിലം ജഗത് । ജ്ഞാനാത്മകം പ്രപശ്യന്തി ത്വദ്രൂ പം പരമേശ്വര
ജ്ഞാനം അറിയുന്ന, ശുദ്ധചിത്തമുള്ളവർ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ജ്ഞാനസ്വരൂപമായാണ് കാണുന്നത്; അവർ നിന്റെ രൂപം കാണുന്നു, പരമേശ്വരാ.
പ്രസീദ സര്വ സര്വാത്മന്ഭവായ ജഗതാമിമാമ് । ഉദ്ധരോര്വീമമേയാത്മഞ്ഛന്നോ ദേഹ്യബ്ജലോചന
സകലത്തിന്റെയും ആത്മാവായവനേ, ലോകങ്ങളുടെ ഭാവിക്കായി ദയചെയ്യണേം. കമലനയനനായവനേ, ഈ രൂപത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവനേ, ഭൂമിയെ ഉയർത്തണമേ.
സത്ത്വോദ്രി ക്തോഽസി ഭഗവന് ഗോവിംദ പൃഥിവീമിമാമ് । സമുദ്ധര ഭവായേശ ശന്നോ ദേഹ്യബ്ജലോചന
സത്വഗുണം നിറഞ്ഞ ഭഗവാൻ ഗോവിന്ദാ, ഈ ഭൂമിയെ നമ്മുടെ ഭാവിക്കായി ഉയർത്തണമേ. കമലനയനനായവനേ, ഞങ്ങൾക്കു ദയചെയ്യണമേ.
സര്ഗപ്രവൃത്തിര്ഭവതോ ജഗതാമുപകാരിണീ । ഭവത്വേഷാ നമസ്തേഽസ്തു ശന്നോ ദേഹ്യബ്ജലോചന
ലോകങ്ങൾക്ക് ഉപകാരമായ സൃഷ്ടിക്രമം നിന്നിൽ നിന്നു തുടരണമേ. നമസ്കാരം, കമലനയനനായവനേ, ഞങ്ങൾക്കു ദയചെയ്യണമേ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച। ഏവം സംസ്തൂയമാനസ്തു പരമാത്മാ മഹീധരഃ । ഉജ്ജഹാര ക്ഷിതിം ക്ഷിപ്രം ന്യസ്തവാംശ്ച മഹാമ്ഭസി
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട പരമാത്മാവും ഭൂമിയെ ചുമക്കുന്നവനും വേഗത്തിൽ ഭൂമിയെ ഉയർത്തി മഹാസമുദ്രത്തിൽ വെച്ചു.
തസ്യോപരി ജലൌഘസ്യ മഹതീ നൌരിവ സ്ഥിതാ । വിതതത്ത്വാത്തു ദേഹസ്യ ന മഹീ യാതി സംപ്ലവമ്
അവന്റെ മേൽ, വെള്ളത്തിന്റെ പ്രളയത്തിൽ, ഭൂമി വലിയ ഒരു കപ്പലുപോലെ നിലകൊണ്ടു. അവന്റെ ദേഹത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയാൽ ഭൂമി മുങ്ങിയില്ല.
തതഃ ക്ഷിതിം സമാം കൃത്വാ പൃഥിവ്യാം സോചിനോദ്ഗിരീന് । യഥാവിഭാഗം ഭഗവാനനാദിഃ പരമേശ്വരഃ
അതിനുശേഷം ഭൂമിയെ സമമായി ആക്കി, ആദിയില്ലാത്ത പരമേശ്വരൻ, പർവ്വതങ്ങളെ അവയുടെ വിഭാഗംപ്രകാരം ഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
പ്രാക്യസര്ഗദഗ്ധാനഖിലാന്പര്വതാന്പൃഥിവീതലേ । അമോഘേന പ്രഭാവേണ സസര്ജാമോഘവാഞ്ഛിതഃ
മുൻ സൃഷ്ടിയിൽ നശിച്ചിരുന്ന എല്ലാ പർവ്വതങ്ങളെയും, പരാജയമില്ലാത്ത ശക്തിയാൽ, ഒന്നും വെറുതെ ആഗ്രഹിക്കാതെ, ഭൂമിയിൽ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഭൂവിഭാഗം തതഃ കൃത്വാ സപ്തദ്വീപാന്യഥാതഥമ് । ഭൂരാദ്യാംശ്ചതുരോ ലോകാന്പൂര്വവത്സമകല്പയത്
അതിനുശേഷം ഭൂമിയെ വിഭജിച്ച്, ഏഴു ദ്വീപുകളും മുൻപുപോലെ ഉണ്ടാക്കി, ഭൂലോകം മുതലായ നാല് ലോകങ്ങളെയും മുൻപുപോലെ സ്ഥാപിച്ചു.
ബ്രഹ്മരൂപധരോ ദേവസ്തതോഽസൌ രജസാ വൃതഃ । ചകാര സൃഷ്ടിം ഭഗവാംശ്ചതുര്വക്ത്രധരോ ഹരിഃ
ശേഷം, ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം ധരിച്ച്, രാജസികഗുണം നിറഞ്ഞ, നാലുമുഖങ്ങളുള്ള ഹരിയും സൃഷ്ടിക്രമം നടത്തി.
നിമിത്തമാത്രമേവാഽസൌ സൃജ്യാനാം സര്ഗകര്മണി । പ്രധാനകാരണീഭൂതാ യതോ വൈ സൃജ്യശക്തയഃ
സൃഷ്ടിക്കുള്ള കാര്യത്തിൽ, അവൻ ഉപാധി മാത്രമാണ്; സൃഷ്ടിയുടെ ശക്തികൾ തന്നെയാണ് പ്രധാന കാരണങ്ങൾ.
നിമിത്തമാത്രം മുക്ത്വൈവം നാന്യത്കിംചിദപേക്ഷതേ । നീയതേ തപതാം ശ്രേഷ്ഠ സ്വശക്ത്യാ വസ്തു വസ്തുതാമ്
ഉപാധിയായതിൽപ്പുറം, വേറൊന്നും അവനു ആവശ്യമില്ല; തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ ഓരോ വസ്തുവും അതിന്റെ സ്വഭാവം പ്രാപിക്കുന്നു.
ശ്രീമൈത്രേയ ഉവാച അര്വാക്സ്രോതാസ്തു കഥിതോ ഭവതാ യസ്തു മാനുഷഃ । ബ്രഹ്മന്വിസ്തരതോ ബ്രൂഹി ബ്രഹ്മ തമസൃജദ്യഥാ ॥ ൧,൬.
ശ്രീമൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: മനുഷ്യസൃഷ്ടിയെ, താഴോട്ടൊഴുകുന്നവയെ, നീ വിശദമായി പറഞ്ഞുവല്ലോ. ബ്രഹ്മാവു അതിനെ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചു എന്ന് വിശദമായി പറയണം.
യഥാ ച വര്ണാനസൃജദ്യദ്ഗുണാം ശ്ച പ്രജാപതിഃ । യച്ച തേഷാം സ്മൃതം കര്മ വിപ്രാദീനാം തദുച്യതാമ് ॥ ൧,൬.
പ്രജാപതി വർണ്ണങ്ങളെയും അവയുടെ ഗുണങ്ങളെയും എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചു? ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ഏത് കർമങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നും പറയണം.
ശ്രീപരാശര ഉവാച സത്യാഭിധ്യായിനഃ പൂര്വം സിസൃക്ഷേര്ബ്രഹ്മണോ ജഗത് । അജായന്ത ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ സത്ത്വോദ്രിക്താ മുഖാത്പ്രജാഃ ॥ ൧,൬.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: ആദ്യം, ലോകം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് സത്യം ആലോചിക്കുന്ന, സത്വഗുണം കൂടുതലുള്ള ജീവികൾ ജനിച്ചു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
വക്ഷമോ രജസോദ്രിക്താസ്തഥാ വൈ ബ്രഹ്മണോഽഭവന് । രജസാ തമസാ ചൈവ സമുദ്രിക്താസ്തഥോരുതഃ ॥ ൧,൬.
അവന്റെ നെഞ്ചിൽ നിന്ന് രാജസികഗുണം കൂടുതലുള്ളവർ ജനിച്ചു; ഉരുക്കളിൽ നിന്ന് രാജസികവും തമസികവുമായ ഗുണങ്ങൾ കൂടുതലുള്ളവർ ജനിച്ചു.
പദ്ഭ്യാമന്യാഃ പ്രജാ ബ്രഹ്മാ സസര്ജ ദ്വിജസത്തമ । തമഃപ്രധാനാസ്താഃ സര്വശ്ചാതുര്വര്ണ്യമിദം തതഃ ॥ ൧,൬.
അവന്റെ കാലുകളിൽ നിന്ന്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ബ്രഹ്മാവ് മറ്റുള്ള ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവരൊക്കെയും തമോഗുണം കൂടുതലുള്ളവരാണ്. ഇങ്ങനെ നാലു വർണ്ണങ്ങൾ ഉണ്ടായി.
ബ്രഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വേശ്യാഃ ശൂദ്രാശ്ച ദ്വിജസത്തമ । പാദോരുവക്ഷസ്ഥലതോ മുഖതശ്ച സമുദ്ഗതാഃ ॥ ൧,൬.
ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയന്മാർ, വൈശ്യന്മാർ, ശൂദ്രന്മാർ എന്നിങ്ങനെ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായവനേ, കാലുകൾ, ഉരുക്കൾ, നെഞ്ച്, വായ് എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
യജ്ഞനിഷ്പത്തയേ സര്വമേതദ്ബ്രഹ്യാ ചകാര വൈ । ചാതുര്വര്ണ്യം മഹാഭാഗ യജ്ഞസാധനമുത്തമമ് ॥ ൧,൬.
യജ്ഞം സാധ്യമാക്കാൻ, മഹാഭാഗവ, ഈ നാലു വർണ്ണങ്ങളെയും ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിച്ചു; യജ്ഞത്തിനുള്ള ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാർഗം ഇതാണ്.
യജ്ഞൈരാപ്യായിതാ ദേവാ വൃഷ്ട്യുത്സര്ഗേണ വൈ പ്രജാഃ । ആപ്യായയന്തേ ധര്മജ്ഞ യജ്ഞാഃ കല്യാണഹേതവഃ ॥ ൧,൬.
യജ്ഞങ്ങളാൽ പോഷിക്കപ്പെട്ട ദേവതകൾ മഴ പെയ്യാൻ കാരണമാകുന്നു; അതിലൂടെ ജനങ്ങൾക്കും സമൃദ്ധി ലഭിക്കുന്നു. ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, യജ്ഞങ്ങൾ നല്ലതിന്റെ കാരണമാണ്; അവ ജനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം നൽകുന്നു.
നിഷ്പാദ്യന്തേ നരൈസ്തൈസ്തു സ്വധര്മാഭിരതൈഃ സദാ । വിശുദ്ധാചരണൈപേതൈഃ സദ്ഭിഃ സന്മാര്ഗഗാമിഭിഃ ॥ ൧,൬.
ആ യജ്ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും സ്വന്തം കർത്തവ്യത്തിൽ നിരതരായ, ശുദ്ധമായ പെരുമാറ്റമുള്ള, സന്മാർഗത്തിൽ നടക്കുന്ന നല്ല മനുഷ്യർ നിർവഹിക്കുന്നു.