മൈത്രേയ ഉവാച। സ്വംസ്വം വൈ ഭുംജതാം തേഷാം കലഹഃ കിംനിമിത്തകഃ । സംഘര്ഷോ വാ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ തന്മമാഖ്യാതുമര്ഹസി
മൈത്രേയൻ ചോദിച്ചു: ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടേതു ആസ്വദിക്കുമ്പോൾ, അവരുടെ കലഹത്തിന് കാരണമെന്തായിരുന്നു? ആ സംഘർഷത്തിന് കാരണം എന്താണെന്ന് ദയവായി പറയാമോ?
ശ്രീപരാശര ഉവാച। മൃഷ്ടം മദീയമന്നം തേ ന മൃഷ്ടമിതി ജല്പതാമ് । മൃഷ്ടാമൃഷ്ടകഥാ ജജ്ഞേ സംഘര്ഷകലഹൌ തതഃ
ശ്രീ പരാശരൻ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ഭക്ഷണം രുചികരമാണ്, നിന്റെത് രുചികരമല്ല' എന്നിങ്ങനെ അവരിൽ വാദം ഉണ്ടായി; എന്താണ് രുചികരം, എന്താണ് രുചികരമല്ല എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കത്തിൽ നിന്ന് സംഘർഷവും കലഹവും ഉണ്ടായി.
തതശ്ചാന്യോന്യമഭ്യേത്യ ക്രോധസംരക്തലോചനാഃ । ജഘ്നുഃ പരസ്പരം തേ തു ശസ്ത്രൈര്ദൈവബലാത്കൃതാഃ
അതിനുശേഷം, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച അവർ പരസ്പരം സമീപിച്ചു, ദൈവത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് തമ്മിൽ ആക്രമിച്ചു.
ക്ഷീണശസ്ത്രാശ്ച ജഗൃഹുഃ പ്രത്യാസന്നാമഥൈരകാമ്
അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ തീർന്നപ്പോൾ, അടുത്തുള്ളവർ എരക പുല്ല് പിടിച്ചു.
ഏരകാ തു ഗൃഹീതാ വൈ വജ്രഭൂതേവ ലക്ഷ്യതേ । തയാ പരസ്പരം ജഘ്നുസ്സംപ്രഹാരേ സുദാരുണേ
എരക പുല്ല് പിടിച്ചപ്പോൾ, അത് വജ്രംപോലെ തോന്നി; അതുകൊണ്ട് അവർ തമ്മിൽ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തി.
പ്രദ്യുമ്നസാംബപ്രമുഖാഃ കൃതവര്മാഥ സാത്യകിഃ । അനിരുദ്ധാദയശ്ചാന്യേ പൃഥുര്വിപൃഥുരേവ ച
പ്രദ്യുമ്നൻ, സാംബൻ, കൃതവർമ്മ, സത്യകി, അനിരുദ്ധൻ, മറ്റു ചിലർ, പൃഥു, വിപൃഥു എന്നിവരും,
ചാരുവര്മാ ചാരുകശ്ച തഥാക്രൂരാദയോ ദ്വിജ । ഏരകാരൂപിഭിര്വജ്രൈസ്തേ നിജഘ്നുഃ പരസ്പരമ്
ചാരുവര്മ, ചാരുക, അക്രൂരൻ തുടങ്ങിയവരും, ബ്രാഹ്മണൻ, വജ്രംപോലെ ആയ എരക പുല്ല് കൊണ്ട് പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു.
നിവാരയാമാസ ഹരിര്യാദവാംസ്തേ ച കേശവമ് । സഹായം മേനിരേരീണാം പ്രാപ്തം ജഘ്നുഃ പരസ്പരമ്
ഹരി യാദവരെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അവർ കേശവനെ എരക പുല്ലിന്റെ കൂട്ടാളിയെന്ന് കരുതി, തമ്മിൽ തന്നെ ആക്രമിച്ചു.
കൃഷ്ണോഽപി കുപിതസ്തേഷാമേരകാമുഷ്ടിമാദദേ । വധായ സോപി മുസലം മുഷ്ടര്ലൌഹമഭൂത്തദാ
അവരോട് കോപംകൊണ്ട കൃഷ്ണനും ഒരു എരക പുല്ല് കൈയിൽ എടുത്തു; നാശത്തിനായി, ആ പുല്ല് ഇരുമ്പ് മുള്ളായിത്തീർന്നു.
ജഘാന തേന നിശ്ശ്ഷോആ!ന്യാദവാനാതതായിനഃ । ജഘ്നുസ്തേ സഹസാഭ്യേത്യ തഥാഽന്യേപി പരസ്പരമ്
അത് കൊണ്ട് കൃഷ്ണൻ ദുഷ്ട യാദവരെ സംഹരിച്ചു; മറ്റുള്ളവരും തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടി, പരസ്പരം കൊല്ലപ്പെട്ടു.
തതശ്ചാര്ണവമധ്യേന ജൈത്രോഽസൌ ചക്രിണോ രഥഃ । പശ്യതോ ദാരുകസ്യാഥ പ്രായാദശ്വൈര്ധൃതോ ദ്വിജ
അതിനുശേഷം, സമുദ്രത്തിന്റെ നടുവിൽ, ചക്രധാരിയുടെ വിജയരഥം, കുതിരകൾ വലിച്ച്, ദാരുകൻ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, പുറപ്പെട്ടു.
ചക്രം ഗദാ തഥാ ശാര്ങ്ഗം തൂണീശംഖോസിരേവ ച । പ്രദക്ഷിണം ഹരിം കൃത്വാ ജഗ്മുരാദിത്യവര്ത്ത്മനാ
ചക്രം, ഗദ, ശാരംഗം, അമ്പൊടിയ്ക്കുള്ള കൊള, ശംഖം, കിരീടം എന്നിവ ഹരിയെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തശേഷം, സൂര്യന്റെ വഴി കടന്നു പോയി.
ക്ഷണേന നാഭവത്കശ്ചിദ്യാദവാനാമഘാതിതഃ । ഋതേ കൃഷ്ണം മഹാത്മാനം ദാരുകം ച മഹാമുനേ
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട്, മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണനും ദാരുകനും ഒഴികെ യാദവർ ആരും ജീവനോടെ ശേഷിച്ചില്ല, മഹാമുനിയേ.
ചംക്രമ്യമാണൌ തൌ രാമം വൃക്ഷമൂലേ കൃതാസനമ് । ദദൃശാതേ മുഖാച്ചാസ്യ നിഷ്ക്രാമംതം മഹോരഗമ്
അവർ നടക്കുമ്പോൾ, ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടിൽ ഇരുന്ന രാമനെ കണ്ടു; അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് ഒരു വലിയ പാമ്പ് പുറത്തേക്ക് വരുന്നത് അവർ കണ്ടു.
നിഷ്ക്രമ്യ സ മഖാത്തസ്യ മഹാഭോഗോ ഭുജംഗമഃ । പ്രയയാവര്ണവം സിദ്ധൈഃ പൂജ്യമാനസ്തഥോരഗൈഃ
യാഗശാലയില്നിന്ന് പുറത്തു വന്ന ആ മഹാസര്പ്പന് സിദ്ധന്മാരുടെയും മറ്റു പാമ്പുകളുടെയും ആദരവോടെ സമുദ്രത്തിലേക്കു പോയി.
തതോര്ഘ്യമാദായ തദാ ജലധിസ്സംമുഖം യയൌ । പ്രവിവേശ തതസ്തോയം പൂജിതഃ പന്നഗോത്തമൈഃ
അപ്പോള് സമുദ്രം അര്ഘ്യം എടുത്ത് നേരെ അവിടേക്ക് എത്തി; മികച്ച പാമ്പുകള് അവനെ ആദരിച്ചു, പിന്നെ അവന് വെള്ളത്തില് കടന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ ബലസ്യ നിര്യാണം ദാരുകം പ്രാഹ കേശവഃ । ഇദം സര്വം സമാചക്ഷ്വ വസുദേവോഗ്രസേനയോഃ
ബലരാമന്റെ പുറപ്പെടല് കണ്ടശേഷം കൃഷ്ണന് ദാരുകനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇവയെല്ലാം വസുദേവനും ഉഗ്രസേനനും അറിയിക്കണം.'
നിര്യാണം ബലഭദ്ര സ്യ യാദവാനാം തഥാ ക്ഷയമ് । യോഗേ സ്ഥിത്വാഹമപ്യേതത്പരിത്യക്ഷ്യേ കലേവരമ്
ബലഭദ്രന്റെ പുറപ്പെടലും യാദവരുടെ നാശവും, ഈ എല്ലാം സംഭവിച്ച ശേഷം, ഞാനും യോഗത്തില് നിലകൊണ്ടു ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കും.
വാച്യശ്ച ദ്വാരകാവാസീ ജനസ്സര്വസ്തഥാഹുകഃ । യഥേമാം നഗരീം സര്വാം സമുദ്ര ഃ! പ്ലാവയിഷ്യതി
ദ്വാരകയില് താമസിക്കുന്ന ജനങ്ങളെയും ആഹുകനെയും അറിയിക്കണം: 'ഈ നഗരം മുഴുവനും സമുദ്രം മുക്കും.'
തസ്മാദ്ഭവദ്ഭിസ്സര്വൈസ്തു പ്രതീക്ഷ്യോ ഹ്യര്ജുനാഗമഃ । ന സ്ഥേയം ദ്വാരകാമധ്യേ നിഷ്ക്രാംതേ തത്ര പാംഡവേ
അതിനാല് നിങ്ങളെല്ലാവരും അര്ജുനന്റെ വരവ് കാത്തിരിക്കണം; പാണ്ഡവന് അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടശേഷം ദ്വാരകയില് ആരും തുടരരുത്.
തേനൈവ സഹ ഗംതവ്യം യത്ര യാതി സ കൌരവഃ
അവന് പോകുന്നിടത്തോളം നിങ്ങളും അര്ജുനനോടൊപ്പം പോകണം.
ഗത്വാ ച ബ്രൂഹി കൌംതേയമര്ജുനം വചനാന്മമ । പാലനീയസ്ത്വയാ ശക്ത്യാ ജനോഽയം മത്പരിഗ്രഹഃ
അവനെ കണ്ടശേഷം, എന്റെ വാക്കുകള് അര്ജുനനോട് പറയണം: 'നിന്റെ ശക്തിയാല് എന്റെ സംരക്ഷണത്തിലുള്ള ഈ ജനങ്ങളെ നീ രക്ഷിക്കണം.'
ത്വമര്ജുനേന സഹിതോ ദ്വാരവത്യാം തഥാ ജനമ് । ഗൃഹീത്വാ യാദി വജ്രശ്ച യദുരാജോ ഭവിഷ്യതി
നീയും അര്ജുനനും ദ്വാരകയിലെ ജനങ്ങളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകണം; വജ്രന് പോയ ശേഷം യാദുക്കളുടെ രാജാവാവും.
ശ്രീപരാശര ഉവാച। ഇത്യുക്തോ ദാരുകഃ കൃഷ്ണം പ്രണിപത്യ പുനഃപുനഃ । പ്രദക്ഷിണം ച ബഹുശഃ കൃത്വാ പ്രായാദ്യഥോദിതമ്
ശ്രീപരാശരന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണന് പറഞ്ഞശേഷം, ദാരുകന് പലതവണ നമസ്കരിച്ചു, ചുറ്റി വന്ദനം നടത്തി, പറഞ്ഞതുപോലെ പുറപ്പെട്ടു.
സ ച ഗത്വാ തദാചഷ്ട ദ്വാരകായാം തഥാഽര്ജുനമ് । ആനിനായ മഹാബുദ്ധിര്വജ്രം ചക്രേ തഥാ നൃപമ്
അവന് പോയി ദ്വാരകയില് അര്ജുനനോട് എല്ലാം അറിയിച്ചു; മഹാശക്തിയുള്ള വജ്രനെ രാജാവായി സ്ഥാനാരോഹനം ചെയ്തു.
ഭഗവാനപി ഗോവിംദോ വാസുദേവാത്മകം പരമ് । ബ്രഹ്മാത്മനി സമാരോപ്യ സര്വഭൂതേഷ്വധാരയത് । നിഷ്പ്രപംചേ മഹാഭാഗ സംയോജ്യാത്മാനമാത്മനി । തുര്യാവസ്ഥസലീലം ച ശ്തോഏ!സ്മ പുരുഷോത്തമഃ
ഭഗവാന് ഗോവിന്ദന് വാസുദേവന്റെ ആത്മാവായ പരമാത്മാവില് സ്വയം ലയിച്ചു, എല്ലാ ജീവികളിലും നിലകൊണ്ട്, അതിദൈവികമായ അവസ്ഥയില് ആത്മാവിനെ ആത്മാവില് ലയിപ്പിച്ചു, പുരുഷോത്തമന് നാലാം അവസ്ഥയിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു.
സംമാനയന്ദ്വിജവചോ ദുര്വാസാ യദുവാച ഹ । യോഗയുക്തോഽഭവത്പാദം കൃത്വാ ജാനുനി സത്തമ
ദുര്വാസമുനിയുടെ വാക്കുകള് ആദരിച്ച്, ആ യാദു യോഗത്തില് ലയിച്ചു, കാല് മുട്ടിന് മുകളില് വെച്ച് ഭാവനയില് ആഴപ്പെട്ടു.
ആയയൌ സ ജരാനാമ തദാ തത്ര സ ലുബ്ധകഃ । മുസലാവശേഷലോഹൈകസായകന്യസ്തതോമരഃ
അപ്പോള് ജര എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു വേട്ടക്കാരന് അവിടെ എത്തി; മുസലത്തിന്റെ ശേഷിച്ച ഇരുമ്പുകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ഒരു അമ്പ് കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്നു.
സ തത്പാദം മൃഗാകാരമവേക്ഷ്യാരാദവസ്ഥിതഃ । തലേ വിവ്യാധ തേനൈവ തോമരേണ ദ്വിജോത്തമ
അവന് കാളിന്റെ രൂപത്തിലുള്ള കാല് കണ്ടു, അമ്പ് കൊണ്ട് അതിനെ ലക്ഷ്യം വെച്ച് വെടിവച്ചു.
തതശ്ച ദദൃശോ! തത്ര ചദുര്ബാഹുധരം നരമ് । പ്രണിപത്ത്യാഹ ചൈവൈനം പ്രസീദേതി പുനഃപുനഃ
അതിനുശേഷം അവിടെ നാലു കൈകളുള്ള ഒരു പുരുഷനെ കണ്ടു; അവനോട് പലതവണ നമസ്കരിച്ച് ക്ഷമ ചോദിച്ചു.