തതഃ ശാര്ങ്ഗധനുര്മുക്തൈശ്ഛിത്ത്വാ തസ്യ ശരൈഃ ശിരഃ । കാശിപുര്യ്യാഞ്ച ചിക്ഷേപ കുര്വ്വന് സോകസ്യ വിസ്മയമ് ।। ൫-൩൪-
അതിനുശേഷം, ശാരംഗം വില്ലിൽ നിന്നു വിട്ട അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവന്റെ തല വെട്ടി, കാശി നഗരത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു, ദുഃഖിതരായ ജനങ്ങളെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി.
ഹത്വാ ച പൌണഡ്രകം ശൌരിഃ കാഖിരാജഞ്ച സാനുഗമ് । പുനര്ദ്രാരവതീം പ്രാപ്തോ രേമേ സ്വര്ഗഗതോ യഥാ ।। ൫-൩൪-
പൗണ്ഡ്രകനെയും കാശിരാജാവിനെയും അവരുടെ അനുചരന്മാരോടുകൂടെ കൊല്ലുകയും, ശൗരി വീണ്ടും ദ്വാരവതിയിലേക്ക് മടങ്ങി, സ്വർഗ്ഗത്തിലെവരെ സന്തോഷിച്ചു.
തച്ഛിരഃ പതിതം ദൃഷ്ട്വാ തത്ര കാശിപതേഃ പുരേ । ജനഃ കിമേതദിത്യാഹ കേനത്യത്യന്തവിസ്മിതഃ ।। ൫-൩൪-
കാശിരാജാവിന്റെ നഗരത്തിൽ വീണു കിടക്കുന്ന തല കണ്ടു, ജനങ്ങൾ അത്ഭുതത്തോടെ 'ഇത് എന്താണ്?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
ജ്ഞാത്വാ തം വാസുദേവേന ഹതം തസ്യ സുതസ്തതഃ । പുരോഹിതേന സഹിതസ്തോ।യാമാസ ശങ്കരമ് ।। ൫-൩൪-
അവനെ വാസുദേവൻ കൊന്നെന്നു മനസ്സിലാക്കി, അവന്റെ മകൻ പുരോഹിതനോടൊപ്പം ശങ്കരനെ സമീപിച്ചു.
അവിമുക്തേ മഹാക്ഷേത്രേ തോഷിതസ്തന ശങ്കരഃ । വരം വൃണീഷ്വേതി തദാ തം പ്രോവാച നൃപാത്മജമ് ।। ൫-൩൪-
അവിമുക്തം എന്ന മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു ശങ്കരൻ രാജകുമാരനോടു പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് എന്ത് വേണമെന്നു ചോദിക്കൂ.'
സ വബ്ര ഭഗവാന് കൃത്യാ പിതൃഹന്തുര്വധായ മേ । സമുത്തിഷ്ഠതു കൃഷ്ണസ്യ ത്വത്പ്രസാദാന്മഹേശ്വര ।। ൫-൩൪-
അവൻ പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, എന്റെ അച്ഛനെ കൊല്ലുന്ന കൃഷ്ണനെ സംഹരിക്കാൻ, നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തിൽ ഒരു കൃത്യയെ ഉദിപ്പിക്കണമേ.'
ഏവം ഭവിഷ്യതീത്യുക്തേ ദക്ഷിണാഗ്നേരനന്തരമ് । മഹാകൃത്യാ സമുത്തസ്ഥൌ തസ്യൈവാഗ്നേര്വിന്മശിനീ ।। ൫-൩൪-
'അങ്ങനെ തന്നെ നടക്കും' എന്നു പറഞ്ഞ ഉടനെ, തെക്കേ അഗ്നിയിൽ നിന്നു അതിവിശാലമായ ഒരു കൃത്യ, അഗ്നിയിൽ നിന്നു പിറന്നു.
തതോ ജ്വാലാകരാലാസ്യാ ജ്വലത്കേശകലാപികാ । കൃഷ്ണ കൃഷ്ണേതി കുപിതാ കൃത്യാ ദ്രാരവതീം യയൌ ।। ൫-൩൪-
അതിനുശേഷം, ജ്വാലപോലെയുള്ള വായും കത്തുന്ന മുടിയുമുള്ള, കോപത്തോടെ 'കൃഷ്ണാ! കൃഷ്ണാ!' എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് ആ കൃത്യ ദ്വാരവതിയിലേക്കു പോയി.
താമവേക്ഷ്യ ജനസ്ത്രാസവിചല്ലോചനോ മുനേ! യയൌ ശരണ്യം ജഗതാം ശരണം മധുസൂദനമ് ।। ൫-൩൪-
അവളെ കണ്ട ജനങ്ങൾ ഭയത്താൽ കണ്ണുകൾ വിറച്ച്, മഹർഷേ, ലോകങ്ങളുടെ ആശ്രയമായ മധുസൂദനന്റെ അടുക്കൽ രക്ഷ തേടി ഓടി.
കാശിരാജസുതേനേയമാരാധ്യ വൃഷഭധ്വജമ് । ഉത്പാദിതാ മഹാകൃത്യേത്യവഗമ്യാഥ ചക്രിണാ ।। ൫-൩൪-
കാശിരാജാവിന്റെ മകളാണ് ഈ മഹാകൃത്യയെ, കാളയുടെ പതാകയുള്ള ഭഗവാനെ ആരാധിച്ച് സൃഷ്ടിച്ചത് എന്ന് ചക്രധാരി മനസ്സിലാക്കി.
ജഹി കൃത്യാമിമാമുഗ്രാം വഹ്നിജ്വാലാജടാലകാമ് । ചക്രമുത്സൃഷ്ടമക്ഷേഷു ക്രീड़ാസക്തേന ലീലയാ ।। ൫-൩൪-
ഈ ഭയങ്കരിയായ, തീയുടെ ജ്വാലകളെപ്പോലെയുള്ള ചുരുളുകളുള്ള കൃത്യയെ, ദുഷ്ടരെ സംഹരിക്കാൻ കളിയോടെ നീ എറിയുന്ന ചക്രം കൊണ്ട് നശിപ്പിക്കൂ.
തദഗ്രിമാലാജടിലജ്വാലോദൂഗാരാതിഭീഷണാമ് । കൃത്യാമനുജഗാമാശു വിഷ്ണുചക്ര സുദര്ശനമ് ।। ൫-൩൪-
തീയുടെ മാലയും ചുരുളുകളും തീ പുകച്ചും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന കൃത്യയെ, വിഷ്ണുവിന്റെ സുദർശനചക്രം വേഗത്തിൽ പിന്തുടർന്നു.
ചക്രഗതാപവിധ്വസ്താ കൃത്യാ മാഹേശ്വരീ തദാ । നനാശ വേഗിനീ വേഗാത് തദപ്യനുജഗാമ താമ് ।। ൫-൩൪-
ചക്രം തട്ടി കൃത്യ മാഹേശ്വരിയെ ചിതറിച്ചു; എങ്കിലും അതിന്റെ വേഗത്തിൽ അവൾ മുന്നോട്ട് പോയി, ചക്രവും അവളെ പിന്തുടർന്നു.
കൃത്.യാ വാരാണസീമേവ പ്രവിവേശ ത്വരാന്വിതാ । വിഷ്ണചക്രപ്രതിഹതപ്രഭാവാ മുനിസത്തമ ।। ൫-൩൪-
വേഗതയോടെ കൃത്യ വാരാണസിയിൽ കയറി, വിഷ്ണുചക്രം അവളുടെ ശക്തി കുറച്ചു, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ.
തതഃ കാശിബലം ഭൂരി പ്മഥാനാം തഥാ ബലമ് । സമസ്തശസ്ത്രസ്ത്രയുതം ചക്രസ്യാഭിമുഖം യയൌ ।। ൫-൩൪-
അപ്പോൾ കാശിയുടെ വലിയ സൈന്യവും, പിശാചുകളുടെ സൈന്യവും, ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ച് മുഴുവൻ ചക്രത്തിനെതിരെ മുന്നേറി.
ശസ്ത്രസ്ത്രമോക്ഷചതുരം ദഗ്ധ്വാ തദൂബലമോജസാ । കൃത്യാഗര്ഭാമശേഷാം താം ദഗ്ധ്വാ വാരാണസീം പുരീമ് ।। ൫-൩൪-
ആയുധങ്ങൾ എറിയുന്നതിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ചക്രം അതിന്റെ ശക്തിയിൽ ആ സൈന്യത്തെ മുഴുവനും ദഹിപ്പിച്ചു; പിന്നെ കൃത്യയെയും വാരാണസി നഗരത്തെയും മുഴുവനും ദഹിപ്പിച്ചു.
സഭൂഭൃദൂഭൃത്യപൌരാന്തു സാശ്വമാതങ്ഗമാനവാമ് । അശേഷകോഷകോഷ്ഠാം താം ദുനിംരീക്ഷ്യാം സുരൈരപി ।। ൫-൩൪-
ആ നഗരം, രാജാവും ഭൃത്യരും പൗരന്മാരും കുതിരകളും ആനകളും മനുഷ്യരും, മുഴുവൻ ധനവും ഭണ്ഡാരങ്ങളും ചേർന്ന്, ദേവന്മാർക്കുപോലും കാണാൻ ബുദ്ധിമുട്ടായ spectacle ആയി.
ജ്വാലാപരിപ്ലുതാശേഷ-ഗൃഹൃ-പ്രാകാരചത്വരാമ് । ദദാഹ തദ്ധരേശ്വക്രം സകലാമേവ താം പുരീമ് ।। ൫-൩൪-
എല്ലാ വീടുകളും മതിലും മുറ്റങ്ങളും തീയിൽ മുഴുകി; ഹരിയുടെ ചക്രം ആ നഗരം മുഴുവനും ദഹിപ്പിച്ചു.
അക്ഷീണാമര്ഷമത്യുഗ്രസാധ്യസാധനസസ്പൃഹമ് । തജ്വക്ര പ്രസ്ഫുരദ്ദീപ്തി വിഷ്ണോരഭ്യായയൌ കരമ് ।। ൫-൩൪-
ശക്തി കുറയാതെ, അത്യന്തം കോപത്തോടെ, ദുഷ്കരമായത് ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹത്തോടെ, പ്രകാശം പടർത്തുന്ന ആ ചക്രം വീണ്ടും വിഷ്ണുവിന്റെ കൈയിലേക്ക് മടങ്ങി.
മൈത്രേയ ഉവാച । ഭൂയ ഏവാഹമിച്ഛാമി ബലഭദ്രസ്യ ധീമതഃ । ശ്രോതു പരാക്രമം ബ്രഹ്മന് ! തന്മമാഖ്യാതുമര്ഹസി ।। ൫-൩൫-
മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: വീണ്ടും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ബലഭദ്രന്റെ ധീരമായ വീര്യങ്ങൾ കേൾക്കാൻ; ബ്രാഹ്മണനേ, ദയവായി അവയെല്ലാം എന്നോട് പറയൂ.
യമുനാകര്ഷണാദീനി ശ്രുതാനി ഭഗവന്മയാ । തത് കഥ്യതാം മഹാഭാഗ! യദന്യത് കൃതവാന് ബലഃ ।। ൫-൩൫-
യമുനയെ വലിച്ചതും മറ്റും ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, ഭാഗ്യവാനേ; ബലൻ ചെയ്തിട്ടുള്ള മറ്റെന്തെങ്കിലും ദയവായി പറയൂ.
പരാശര ഉവാച । മൈത്രേയ!ശ്രൂയതാം കര്മ്മ യദൂ രോമേണാഭവത് കൃതമ് । അനന്തേനാപ്രമേയേണ ശേഷേണാ ധരണീഭൃതാ ।। ൫-൩൫-
പരാശരൻ പറഞ്ഞു: മൈത്രേയ, യദുക്കളിൽ അനന്തൻ, അളക്കാനാകാത്തവൻ, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നവൻ ചെയ്ത ഒരു കാര്യം കേൾക്കൂ.
ദുര്യ്യോധനസ്യ തനയാം ഖയംവരകൃതക്ഷണാമ് । ബലാദാദത്തവാന് വീരഃ ശാമ്ബോ ജാമ്ബവതീസുതഃ ।। ൫-൩൫-
വീരനായ ജാംബവതിയുടെ മകൻ ശാംബൻ, ദുര്യോധനന്റെ മകളെ സ്വയംവരത്തിൽ ബലമായി പിടിച്ചെടുത്തു.
തതഃ ക്രുദ്ധാ മഹാവീര്യ്യാഃ കര്ണ-ദുര്യ്യോധനാദയഃ । ഭീഷ്മ-ഗ്രോണാദയശ്ചൈവ ബബുന്ധര്യഘി നിര്ജ്ജിതമ് ।। ൫-൩൫-൫?।। തച്ഛ്രത്വാ യാദവാഃ സര്വ്വേ ക്രോധം ദുര്യ്യോധനാദിഷു । മൈത്രേയ! ചക്രുശ്വ തതോ തിഹന്തു തേ മഹോദ്യമമ് ।। ൫-൩൫-
അപ്പോൾ കോപത്തോടെ കര്ണനും ദുര്യോധനനും മറ്റു മഹാവീര്യശാലികളും, ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും ചേർന്ന് ജയിച്ച ശാംബനെ പിടികൂടി.
താന് നിവാര്യ്യ ബലഃ പ്രാഹ മദലോലാകുലാക്ഷരമ് । മോക്ഷ്യന്തി തേ മദ്ധചനാദൂ യാസ്യാമ്യേകോ ഹി കൌരവാന് ।। ൫-൩൫-
ഇത് കേട്ട യദുക്കൾ എല്ലാവരും ദുര്യോധനനും മറ്റുള്ളവരോടും കോപംകൊണ്ടു, ശാംബനെ രക്ഷിക്കാൻ വലിയ ശ്രമം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു.
ബലദേവസ്താതോ ഗത്വാ നഗരം നാഗസാഹ്വയമ് । ബാഹ്യോപവനമധ്യേഽഭൂദൂ ന വിവേശ ച തതൂപുരമ് ।। ൫-൩൫-
ബലഭദ്രൻ അവരെ തടഞ്ഞു, അഭിമാനത്തിൽ നിറഞ്ഞ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ നിർദ്ദേശംകൊണ്ട് അവർ ശാംബനെ വിട്ടയക്കും; ഞാൻ മാത്രം കൗരവരുടെ അടുക്കൽ പോകും.'
ബലമാഗതമാജ്ഞായ ഭൂപാ ദുര്യ്യോധനാദയഃ । ഗാമര്ഘ്യമുദകഞ്ചൈവ രാമായ പ്രത്യവേദയന് ।। ൫-൩൫-
ബലരാമൻ എത്തിയതായി മനസ്സിലാക്കി, ദുര്യോധനനും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും അവനെ ആദരിക്കാൻ പശു, അർഘ്യം, വെള്ളം എന്നിവ നൽകി.
ഗൃഹീത്വാ വിധിവത് സര്വ്വം തതസ്താനാഹ കൌരവാന് । ആജ്ഞാപയത്യുഗ്രസേനഃ ശാമ്ബമാശു വിമുഞ്ചത ।। ൫-൩൫-
അവയെല്ലാം ശരിയായ രീതിയിൽ സ്വീകരിച്ച ശേഷം, ബലരാമൻ കൗരവരോടു പറഞ്ഞു: 'ഉഗ്രസേനൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു—ശീഘ്രം ശാംബനെ വിട്ടയക്കൂ.'
തതസ്തേ തദൂചഃ ശ്രുത്വാ ഭീഷ്മദ്രോണാദയേ ദ്രിജ । കര്ണാദുര്യ്യോധനാദ്യാശ്വ ചക്രുധുര്ദ്രിജസത്തമ ।। ൫-൩൫-
ഇത് കേട്ട ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും, കർണ്ണനും ദുര്യോധനനും മറ്റു കൂട്ടുകാരും കഠിനമായി കോപിച്ചു.
ഊചുശ്വ കുപിതാഃ സര്വ്വേ വാഹ്ലീകാദ്യാശ്വ കൌരവാഃ । അരാജ്യാര്ഹം യദോര്വ്വശമവേക്ഷ്യ മുസലായുധമ് ।। ൫-൩൫-
വാഹ്ലീകനെയും ഉൾപ്പെടുത്തി എല്ലാ കൗരവരും കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'മുസലായുധം കൈവശമുള്ള യാദവനെ, ഭരണത്തിന് അയോഗ്യനെന്നു കണ്ടിട്ടും, നമ്മൾ കീഴടങ്ങണമോ?'